Квартира ижарага олишдан олдин нимани текшириш керак — бу ярим соатлик диққатли кўрикдан иборат, лекин ойлаб асаб тежайди. Муаммоларнинг кўпи қаерга қарашни билсангиз, дарров кўринади.
Одатдаги ҳикоя: одам квартирани кечқурун кўрди, олдиндан пул берди, кўчиб келди — бир ҳафтада иссиқ suv деярли йўқлиги, тепадаги қўшни таъмир қилаётгани, уй эгаси эса аслида уй эгасининг жияни экани маълум бўлди.
Уй эгаси ким ва қандай ҳужжат кўрилади
Кўрикдаги биринчи савол — олдингизда ким турибди. Эгасими, қариндошими, риелторми ёки ўзи ижарага олиб, қимматроққа қайта бераётган одамми. Тўғридан-тўғри сўранг ва уй ҳужжати билан паспортни кўрсатишини илтимос қилинг.
Ҳужжатдаги ва паспортдаги маълумот бир хил бўлиши керак. Қариндоши бераётган бўлса, ишончнома керак. Уй бир неча эгага тегишли бўлса, қолганлари розилигини сўранг: ака ижарага бериб, бир ойдан кейин синглиси калит билан келган ҳолатлар бўлган.
Пулни фақат шартномада исми турган одамга беринг. «Дўстимнинг картасига ўтказинг, меники блокланган» деган гап ҳам, фақат суратда кўрган уй учун олдиндан тўлов ҳам бўлмасин.
Квартирани қандай кўриш керак
Кундузи боринг ва шошилманг. Телефон фонариги ва зарядлагични олинг — зарядлагич билан розеткани текшириш қулай.
- Дераза ва эшиклар. Очиладими, ёпиладими, шамол ўтмайдими. Қишда деразадаги тирқиш — иситгич учун ҳисоб дегани.
- Бурчак ва шифт. Қоронғи доғ ва шишган обой том ёки тепадаги қўшни оқаётганини билдиради.
- Ҳид. Нам ва канализация ҳиди шамоллатиш билан кетмайди ва ўзингиз тузата олмайсиз.
- Розеткалар. Ҳар бирига зарядлагични тиқиб кўринг. Шитокка ҳам қаранг: чулғанган симлар ёмон белги.
- Техника. Музлатгич, кир машинаси, кондиционерни уй эгасининг олдида ёқинг. «Ишлайди, ҳозир ўчириб қўйганман» — жавоб эмас.
Мебелга алоҳида қаранг: нимада ухлашингизни текширинг, чўккан диван дарров алмаштирилмайди, бел эса биринчи кечадан оғрийди. Пулингизга нима таклиф қилинаётганини ўша маҳалладаги ижара квартира эълонлари билан солиштирган қулай.
Suv, свет ва иситиш: қўл билан текшириладиган нарсалар
Иссиқ сувни очинг ва кутинг. Бир дақиқадан кейинги илиқ эмас, иссиқ suv керак. Босимга қаранг: эски уйларнинг юқори қаватида у кучсиз бўлади ва тузатиб бўлмайди.
Унитаздан suv туширинг, раковина остига қаранг — қуруқми. Раковина остидаги оқиш тез орада сизнинг муаммойингиз ва депозит бўйича баҳсга айланади.
Қишда асосий савол — нима билан иситилади. Марказий иситиш, газ қозони ёки электр иситгич: январда қанча тўлашингиз шунга боғлиқ. Электр билан иситилса, ҳисоб ҳайратда қолдириши мумкин — бунинг тартиби иситиш учун камроқ тўлаш ҳақидаги мақолада ёзилган.
Интернетни ҳам сўранг: уйга қайси провайдер тортилган, квартирада кабел борми, ким тўлайди. Алоқасиз кўчиш иш ва ўқишга урилади — вариантлар Тошкент интернет-провайдерлари шарҳида солиштирилган.
Шартномага нима ёзилади
Оғзаки келишув нарх кўтарилган ойнинг ўзида унутилади. Шартномада бўлиши керак:
- сумма, тўлов санаси ва нарх неча ойга ўзгармаслиги;
- коммунал, интернет ва ахлатни ким тўлайди;
- депозит миқдори ва у нима учун ушлаб қолинади;
- ўзидан бузилган техника ва сантехникани ким тузатади;
- неча киши яшайди, бола, ҳайвон, меҳмон мумкинми;
- чиқиш ва нарх ошириш ҳақида неча кун олдин огоҳлантирилади;
- уй эгаси текширувга қандай келади — огоҳлантириб ва қанчалик тез-тез.
Ҳисоблагич кўрсаткичини кирган куни рақам билан ёзинг. Шу битта қатор туфайли кейин «олдинги олти ойда светни мен ёқмаганман» деб исботлаб ўтирмайсиз.
Депозит ва кирган кунги суратлар
Депозит — одатдаги амалиёт, кўпинча бир ойлик тўлов миқдорида бўлади. Муҳими бошқа нарса: у нима учун қайтарилади ва нима учун йўқ. Табиий эскириш ушлаб қолишга сабаб эмаслигини ёзиб қўйинг.
Кирган куни телефон билан квартирани айланиб чиқинг ва ҳаммасини суратга олинг: шкаф эшигидаги тирналган жой, кафелдаги чипқа, дивандаги доғ, ҳисоблагич кўрсаткичи. Санаси бор сурат — чиқишдаги асосий далилингиз. Ўн беш дақиқа вақт бир неча ойлик тўловни сақлаб қолади.
Қўшнилар, подъезд ва маҳалла
Квартира — тўртта деворгина эмас. Зинадан пиёда кўтарилинг, подъездга қаранг, қўшнилардан suv қанчалик тез-тез узилишини ва тепада ким яшашини сўранг. Қўшнилар уй эгасидан ҳалолроқ жавоб беради.
Уйдан бекатгача пиёда юринг ва дақиқаларни сананг, харитага ишонманг. Яқинда бозор, дорихона, мактаб бор-йўқлигига қаранг. Тошкентда массивлар орасидаги нарх фарқи кўпинча метрогача бўлган йўл билан изоҳланади — буни Тошкент туманлари ва уй нархлари шарҳи кўрсатади.
Хавотирли белгилар
| Нимани кўрасиз | Бу одатда нимани билдиради |
|---|---|
| Уй ҳужжатини кўрсатишмайди | Берувчи эгаси эмас ёки қариндошлари розилигисиз беряпти |
| «Яна талабгор бор» деб шошилтиришади | Кўриб улгурмаслигингиз учун босим |
| Нарх қўшни эълонлардан анча паст | Ё алдов, ё жиддий яширин муаммо |
| Фақат видео орқали кўрсатиш, калит «курер билан» | Олдиндан тўлов билан ишлайдиган классик схема |
| Ёзма шартномадан бош тортиш | Сизни исталган куни чиқариб юборишлари мумкин |
Тез-тез учрайдиган хатолар
Квартирани кечқурун кўриш. Сариқ лампа остида на доғ, на ифлос чоклар, на дераза манзараси кўринади.
Имзодан олдин тўлаш. «Кетиб қолмасин» деган олдиндан тўлов — ижара бозоридаги энг кўп учрайдиган пул йўқотиш.
Таъмир ҳақидаги ваъдага ишониш. «Кейинги ҳафта жўмракни алмаштираман» фақат шартномада ёзилган бўлса ишлайди.
Фақат ижара пулини ҳисоблаш. Қишдаги коммунал, интернет ва йўл харажати бюджетнинг яна бир сезиларли қисми.
Қисқа жавоблар
Квартира олишдан олдин аввало нимани текшириш керак?
Уй эгасининг ҳужжатини, иссиқ сувни, электрни ва иситишни. Буларни ўзингиз тузата олмайсиз ва кўпчилик айнан шулар туфайли бир ойда кўчиб кетади.
Шартномасиз олиш мумкинми?
Мумкин, лекин сизни исталган куни чиқаришади, депозитни эса кайфиятга қараб қайтаришади. Оддий ёзма шартнома иккала томонни ҳимоя қилади ва бир тийин турмайди.
Олдиндан қанча тўланади?
Одатда биринчи ой ва депозит, фақат шартнома имзоланиб, квартира кўрилгандан кейин. Нотаниш одамга бир неча ойлик пулни олдиндан бериш шарт эмас.
Техника бузилса нима қилинади?
Шартномага қаралади. Умумий қоида: эскиликдан ўзи бузилганини уй эгаси, сиз бузганингизни сиз тузатасиз. Шунинг учун техника ҳолати киришда қайд этилади.
Ижара олганим маъқулми ёки ипотека?
Ҳозир қанча тўлаётганингизга ва бошланғич тўлов борлигига боғлиқ. Тўлиқ солиштирув ипотека ёки ижара мақоласида, ўз суммангизни эса уй-жой калкуляторида ҳисоблайсиз.
Қисқача
- Уй ҳужжати ва берувчининг паспортини текширинг: пул фақат шартномадаги эгага берилади.
- Кундузи, фонар ва зарядлагич билан кўринг: suv, розетка, дераза, шифт бурчаги.
- Оғзаки келишилган ҳамма нарса шартномага ёзилади — нарх муддати ва текширув тартиби ҳам.
- Кирган куни квартира ва ҳисоблагични суратга олинг: депозит шу билан қайтади.
- Қўшнилардан сўранг ва бекатгача пиёда юринг. Битимнинг иккинчи томони — уй эгаси учун рўйхат.
Банк маҳсулотлари ва шартларини NARXTOP кредитлар бўлимида солиштириш мумкин.
