Kvartira ijaraga olishdan oldin nimani tekshirish kerak — bu yarim soatlik diqqatli ko‘rikdan iborat, lekin oylab asab tejaydi. Muammolarning ko‘pi qayerga qarashni bilsangiz, darrov ko‘rinadi.
Odatdagi hikoya: odam kvartirani kechqurun ko‘rdi, oldindan pul berdi, ko‘chib keldi — bir haftada issiq suv deyarli yo‘qligi, tepadagi qo‘shni ta’mir qilayotgani, uy egasi esa aslida uy egasining jiyani ekani ma’lum bo‘ldi.
Uy egasi kim va qanday hujjat ko‘riladi
Ko‘rikdagi birinchi savol — oldingizda kim turibdi. Egasimi, qarindoshimi, rieltormi yoki o‘zi ijaraga olib, qimmatroqqa qayta berayotgan odammi. To‘g‘ridan-to‘g‘ri so‘rang va uy hujjati bilan pasportni ko‘rsatishini iltimos qiling.
Hujjatdagi va pasportdagi ma’lumot bir xil bo‘lishi kerak. Qarindoshi berayotgan bo‘lsa, ishonchnoma kerak. Uy bir necha egaga tegishli bo‘lsa, qolganlari roziligini so‘rang: aka ijaraga berib, bir oydan keyin singlisi kalit bilan kelgan holatlar bo‘lgan.
Pulni faqat shartnomada ismi turgan odamga bering. «Do‘stimning kartasiga o‘tkazing, meniki bloklangan» degan gap ham, faqat suratda ko‘rgan uy uchun oldindan to‘lov ham bo‘lmasin.
Kvartirani qanday ko‘rish kerak
Kunduzi boring va shoshilmang. Telefon fonarigi va zaryadlagichni oling — zaryadlagich bilan rozetkani tekshirish qulay.
- Deraza va eshiklar. Ochiladimi, yopiladimi, shamol o‘tmaydimi. Qishda derazadagi tirqish — isitgich uchun hisob degani.
- Burchak va shift. Qorong‘i dog‘ va shishgan oboy tom yoki tepadagi qo‘shni oqayotganini bildiradi.
- Hid. Nam va kanalizatsiya hidi shamollatish bilan ketmaydi va o‘zingiz tuzata olmaysiz.
- Rozetkalar. Har biriga zaryadlagichni tiqib ko‘ring. Shitokka ham qarang: chulg‘angan simlar yomon belgi.
- Texnika. Muzlatgich, kir mashinasi, konditsionerni uy egasining oldida yoqing. «Ishlaydi, hozir o‘chirib qo‘yganman» — javob emas.
Mebelga alohida qarang: nimada uxlashingizni tekshiring, cho‘kkan divan darrov almashtirilmaydi, bel esa birinchi kechadan og‘riydi. Pulingizga nima taklif qilinayotganini o‘sha mahalladagi ijara kvartira e’lonlari bilan solishtirgan qulay.
Suv, svet va isitish: qo‘l bilan tekshiriladigan narsalar
Issiq suvni oching va kuting. Bir daqiqadan keyingi iliq emas, issiq suv kerak. Bosimga qarang: eski uylarning yuqori qavatida u kuchsiz bo‘ladi va tuzatib bo‘lmaydi.
Unitazdan suv tushiring, rakovina ostiga qarang — quruqmi. Rakovina ostidagi oqish tez orada sizning muammoyingiz va depozit bo‘yicha bahsga aylanadi.
Qishda asosiy savol — nima bilan isitiladi. Markaziy isitish, gaz qozoni yoki elektr isitgich: yanvarda qancha to‘lashingiz shunga bog‘liq. Elektr bilan isitilsa, hisob hayratda qoldirishi mumkin — buning tartibi isitish uchun kamroq to‘lash haqidagi maqolada yozilgan.
Internetni ham so‘rang: uyga qaysi provayder tortilgan, kvartirada kabel bormi, kim to‘laydi. Aloqasiz ko‘chish ish va o‘qishga uriladi — variantlar Toshkent internet-provayderlari sharhida solishtirilgan.
Shartnomaga nima yoziladi
Og‘zaki kelishuv narx ko‘tarilgan oyning o‘zida unutiladi. Shartnomada bo‘lishi kerak:
- summa, to‘lov sanasi va narx necha oyga o‘zgarmasligi;
- kommunal, internet va axlatni kim to‘laydi;
- depozit miqdori va u nima uchun ushlab qolinadi;
- o‘zidan buzilgan texnika va santexnikani kim tuzatadi;
- necha kishi yashaydi, bola, hayvon, mehmon mumkinmi;
- chiqish va narx oshirish haqida necha kun oldin ogohlantiriladi;
- uy egasi tekshiruvga qanday keladi — ogohlantirib va qanchalik tez-tez.
Hisoblagich ko‘rsatkichini kirgan kuni raqam bilan yozing. Shu bitta qator tufayli keyin «oldingi olti oyda svetni men yoqmaganman» deb isbotlab o‘tirmaysiz.
Depozit va kirgan kungi suratlar
Depozit — odatdagi amaliyot, ko‘pincha bir oylik to‘lov miqdorida bo‘ladi. Muhimi boshqa narsa: u nima uchun qaytariladi va nima uchun yo‘q. Tabiiy eskirish ushlab qolishga sabab emasligini yozib qo‘ying.
Kirgan kuni telefon bilan kvartirani aylanib chiqing va hammasini suratga oling: shkaf eshigidagi tirnalgan joy, kafeldagi chipqa, divandagi dog‘, hisoblagich ko‘rsatkichi. Sanasi bor surat — chiqishdagi asosiy dalilingiz. O‘n besh daqiqa vaqt bir necha oylik to‘lovni saqlab qoladi.
Qo‘shnilar, pod’yezd va mahalla
Kvartira — to‘rtta devorgina emas. Zinadan piyoda ko‘tariling, pod’yezdga qarang, qo‘shnilardan suv qanchalik tez-tez uzilishini va tepada kim yashashini so‘rang. Qo‘shnilar uy egasidan halolroq javob beradi.
Uydan bekatgacha piyoda yuring va daqiqalarni sanang, xaritaga ishonmang. Yaqinda bozor, dorixona, maktab bor-yo‘qligiga qarang. Toshkentda massivlar orasidagi narx farqi ko‘pincha metrogacha bo‘lgan yo‘l bilan izohlanadi — buni Toshkent tumanlari va uy narxlari sharhi ko‘rsatadi.
Xavotirli belgilar
| Nimani ko‘rasiz | Bu odatda nimani bildiradi |
|---|---|
| Uy hujjatini ko‘rsatishmaydi | Beruvchi egasi emas yoki qarindoshlari roziligisiz beryapti |
| «Yana talabgor bor» deb shoshiltirishadi | Ko‘rib ulgurmasligingiz uchun bosim |
| Narx qo‘shni e’lonlardan ancha past | Yo aldov, yo jiddiy yashirin muammo |
| Faqat video orqali ko‘rsatish, kalit «kuryer bilan» | Oldindan to‘lov bilan ishlaydigan klassik sxema |
| Yozma shartnomadan bosh tortish | Sizni istalgan kuni chiqarib yuborishlari mumkin |
Tez-tez uchraydigan xatolar
Kvartirani kechqurun ko‘rish. Sariq lampa ostida na dog‘, na iflos choklar, na deraza manzarasi ko‘rinadi.
Imzodan oldin to‘lash. «Ketib qolmasin» degan oldindan to‘lov — ijara bozoridagi eng ko‘p uchraydigan pul yo‘qotish.
Ta’mir haqidagi va’daga ishonish. «Keyingi hafta jo‘mrakni almashtiraman» faqat shartnomada yozilgan bo‘lsa ishlaydi.
Faqat ijara pulini hisoblash. Qishdagi kommunal, internet va yo‘l xarajati byudjetning yana bir sezilarli qismi.
Qisqa javoblar
Kvartira olishdan oldin avvalo nimani tekshirish kerak?
Uy egasining hujjatini, issiq suvni, elektrni va isitishni. Bularni o‘zingiz tuzata olmaysiz va ko‘pchilik aynan shular tufayli bir oyda ko‘chib ketadi.
Shartnomasiz olish mumkinmi?
Mumkin, lekin sizni istalgan kuni chiqarishadi, depozitni esa kayfiyatga qarab qaytarishadi. Oddiy yozma shartnoma ikkala tomonni himoya qiladi va bir tiyin turmaydi.
Oldindan qancha to‘lanadi?
Odatda birinchi oy va depozit, faqat shartnoma imzolanib, kvartira ko‘rilgandan keyin. Notanish odamga bir necha oylik pulni oldindan berish shart emas.
Texnika buzilsa nima qilinadi?
Shartnomaga qaraladi. Umumiy qoida: eskilikdan o‘zi buzilganini uy egasi, siz buzganingizni siz tuzatasiz. Shuning uchun texnika holati kirishda qayd etiladi.
Ijara olganim ma’qulmi yoki ipoteka?
Hozir qancha to‘layotganingizga va boshlang‘ich to‘lov borligiga bog‘liq. To‘liq solishtiruv ipoteka yoki ijara maqolasida, o‘z summangizni esa uy-joy kalkulyatorida hisoblaysiz.
Qisqacha
- Uy hujjati va beruvchining pasportini tekshiring: pul faqat shartnomadagi egaga beriladi.
- Kunduzi, fonar va zaryadlagich bilan ko‘ring: suv, rozetka, deraza, shift burchagi.
- Og‘zaki kelishilgan hamma narsa shartnomaga yoziladi — narx muddati va tekshiruv tartibi ham.
- Kirgan kuni kvartira va hisoblagichni suratga oling: depozit shu bilan qaytadi.
- Qo‘shnilardan so‘rang va bekatgacha piyoda yuring. Bitimning ikkinchi tomoni — uy egasi uchun ro‘yxat.
Bank mahsulotlari va shartlarini NARXTOP kreditlar bo‘limida solishtirish mumkin.
