Суҳбатдан қандай ўтиш керак, агар ҳаяжондан ўз тажрибангиз ҳам эсдан чиқиб қолса? Асосийси — буни имтиҳон деб билмаслик. Сизни ҳамма нарсани билишга текширишмайди, битта оддий саволни ҳал қилишади: ишни уддалайсизми ва сиз билан ёнма-ён ишлаш қулайми.
Яхши хабар: бундай суҳбатга бир кечада тайёрланиш мумкин. Ёмони: кўпчилик умуман тайёргарликсиз келади — ва бу биринчи дақиқаданоқ билинади.
Қуйида — компания ҳақида нима билиш керак, ўзингиз ҳақингизда икки дақиқада қандай гапириш, саволларга қандай жавоб бериш, ўзингиз нима сўраш ва учрашувдан кейин нима қилиш керак.
Бир кечада қандай тайёрланиш керак
Тайёргарлик бир-бир ярим соат олади, кўп эмас. Уч нарса керак, тўртинчиси — чоп этилган резюме ва диплом.
- Компания нима билан яшашини билиб олиш. Сайт, ижтимоий тармоқдаги саҳифа, мижозлар изоҳлари. Нима қилишади, нечта нуқтаси бор, янгилиги нима.
- Вакансия ва ўз резюмени қайта ўқиш. Эълондан уч-тўртта талабни ёзиб олинг ва ҳар бирининг тагига ўз мисолингизни қўйинг. Резюме айтадиган гапингизга мос бўлиши керак: уни қандай йиғиш кераклиги охиригача ўқиладиган резюме ҳақидаги мақолада бор.
- Кийим ва йўлни тайёрлаш. Тоза, шу ишга одатий кийим; захира вақт билан чиқинг — Тошкентдаги тирбандлик ярим соатни бемалол ейди. Кўйлакни тартибга солиш керак бўлса, уй ёнидаги маиший хизматларга қаранг: кимёвий тозалаш ва ателе ўйлаганингиздан тез ишлайди.
Ва суҳбат ким билан бўлишини олдиндан билиб олинг: рекрутер биланми, бўлажак раҳбар биланми ёки тўғридан-тўғри эгаси биланми. Рекрутер билан умумий тажриба ҳақида, раҳбар билан вазифалар ҳақида, эга билан натижа ва пул ҳақида гаплашилади.
Ўзингиз ҳақингизда икки дақиқада қандай гапириш керак
«Ўзингиз ҳақингизда гапиринг» — деярли ҳар доим биринчи савол. Жавоб қисқа бўлиши керак, акс ҳолда одам учинчи дақиқадаёқ ипни йўқотади. Уч қисмли ишлайдиган схема:
- Ҳозир кимсиз. «Савдода беш йил, охирги икки йил — Чилонзордаги техника дўконида».
- Бир-иккита натижа. «Доимий мижозлар базасини юритдим, шаҳар бўйлаб етказиб беришни ишга туширдим».
- Нега шу ердасиз. «Кенгроқ ассортимент билан ишлашни ва нуқта бошқаруви томон ўсишни хоҳлайман».
Буни уйда овоз чиқариб айтиб кўринг, вақтини ўлчанг. Икки дақиқа ўйлаганингиздан қисқа. Болаликдан бошламанг ва резюмени қатор-қатор қайтарманг: уни аллақачон ўқишган.
Тез-тез бериладиган саволлар ва улар ортида нима турибди
Саволлар учрашувдан учрашувга такрорланади ва деярли ҳар бири кўринганидан бошқа нарсани сўрайди.
| Савол | Нимани билмоқчи | Қандай жавоб бериш керак |
|---|---|---|
| Олдинги ишдан нега кетдингиз? | низоли одам эмасмисиз | хотиржам ва айбловсиз: вазифалар ўсди, йўналиш ёпилди, ўсишга жой қолмади |
| Кучсиз томонларингиз? | ўзингизни четдан кўра оласизми | ҳақиқий камчиликни ва у билан нима қилаётганингизни айтинг |
| Мураккаб вазият ҳақида гапиринг | муаммони қандай ҳал қиласиз | ҳолат, ҳаракат, натижа — шу тартибда |
| Нега айнан сиз? | вазифани тушунасизми | тажрибангиз уларнинг оғриғига қандай мос келиши |
Жавобни билмасангиз, шундайлигича айтинг: «бу билан ишламаганман, лекин шунга ўхшашини ўрганганман». Ўйлаб топилган жавоб иккинчи аниқлаштирувчи саволдаёқ тўкилади, ишончни эса қайтариб бўлмайди.
Ўзингиз нима сўрашингиз керак
Охирида «саволларингиз борми» дейишса, «йўқ» деган жавоб бефарқлик каби ўқилади. Уч-тўрттасини тайёрланг — ва биринчи куниёқ таътил ҳақида эмас:
- Уч ойдан кейин қандай натижаларга қараб одам мос келганини тушунасиз?
- Қандай расмийлаштирилади: биринчи кундан шартномами, жадвал, тўловлар?
Бу саволларга берилган жавоблар компания ҳақида бутун сайтдан кўра кўпроқ гапиради. Расмийлаштириш ҳақидаги саволда мингирлай бошлашса — бу айнан ишга чиқишдан олдин шартларни юрист ёки меҳнат инспексиясида аниқлаштириш керак бўлган ҳолат.
Маош ҳақида қандай гаплашиш керак
Суммани биринчи бўлиб эмас, сўрашганда айтган маъқул. Лекин ўша пайтга тайёр оралиқ бўлиши керак: пастки чегара ва истаган сумма. Уни бозор бўйича қандай чамалаш меҳнат бозорида қанча туришингиз ҳақидаги мақолада ёзилган.
Битта рақамни эмас, оралиқни айтинг ва нима назарда тутилаётганини аниқлаштиринг: қўлга тегадиган суммами ёки ушлаб қолишгача, мукофот борми, у нимага тўланади, тушлик ва йўл кирадими. Фоизлари тушунтирилмаган «уч юз плюс фоиз» — келишув эмас, туман.
Сумма кутганингиздан паст бўлса, дарров рад этманг. Қайта кўриб чиқишга нима киришини ва у қачон бўлишини сўранг. Ошириш ҳақидаги батафсил суҳбат алоҳида ёзилган — маошни ошириш ҳақида қандай келишиш мумкин.
Онлайн суҳбат
Биринчи суҳбат тобора кўпроқ видео орқали ўтади, техника эса одамлардан кўра тез-тез қоқилади. Олдиндан текширинг: камера, микрофон, ёруғлик юзга тушсин, орқадаги деразадан эмас. Орқангизда уй эмас, девор бўладиган қилиб ўтиринг.
Ярим соат олдин алоқани текширинг — айниқса уйда бир неча киши бир вақтда интернетда ўтирса. Нимаси етади-ю нимаси етмаслиги уй интернети бўлимида кўрсатилган. Телефонни захира сифатида ёнингизда тутинг: видео тўхтаб қолса, буни очиқ айтинг ва овоз билан давом этишни таклиф қилинг.
Учрашувдан кейин нима қилиш керак
Дарров ёзиб қўйинг: нима сўрашди ва қаерда ишончсиз жавоб бердингиз. Икки-уч суҳбатдан кейин эслай олмайсиз, саволлар эса такрорланади — бу қайдлар кейинги учрашувга тайёргарликнинг ўзи.
«Қўнғироқ қиламиз» дейишган бўлса-ю, муддат ўца, бир марта қисқа хабар билан эслатинг. Сукунат ҳар доим рад жавоби эмас: раҳбар кетган, бюджет қайта кўриляпти. Ишга чиқиш санаси келишилмагунча бошқа учрашувларга боринг.
Рад жавоби олсангиз, нима етмаганини сўранг. Ҳамма ҳам жавоб бермайди, лекин битта рост гап кейинги учта учрашувга арзийди. Ишга чақиришса эса, энг муҳими кейин бошланади: синов муддати суҳбатдан кам аҳамиятга эга эмас.
Тез-тез учрайдиган хатолар
- Огоҳлантирмай кечикиш. Кечикаётган бўлсангиз, олдиндан қўнғироқ қилинг — бу кечиримнинг ярми.
- Олдинги иш берувчини сўкиш. Тинглаётган одам буни ўзига олади: улар ҳақида ҳам шундай гапирасиз.
- Оғзаки ваъдаларга ишониш. «Кейинроқ расмийлаштирамиз» ва «мукофотимиз яхши» ишга чиқишдан олдин аниқ шартларга айланиши керак.
Қисқа жавоблар
Қаттиқ ҳаяжонлансангиз, суҳбатдан қандай ўтиш мумкин?
Ўзингиз ҳақингиздаги ҳикояни уйда овоз чиқариб айтинг ва натижали учта мисолингизни ёзиб қўйинг. Ҳаяжонни тайёргарлик олади, ўзини тинчлантириш эмас. Захира вақт билан боринг: шошилиш ташвишни саволлардан ҳам кучлироқ оширади.
Кучсиз томонлар ҳақидаги саволга нима дейиш керак?
Ҳақиқий камчиликни ва у билан нима қилаётганингизни айтинг. «Мен перфексионистман» ясама эшитилади, «янги дастурларга секин кираман, шунинг учун бир ҳафта сўраб, ўзимга шпаргалка қиламан» эса нормал.
Маошни биринчи бўлиб айтиш керакми?
Саволни кутган маъқул, лекин тайёр оралиқ бўлсин. Қайси сумма ҳақида гап кетаётганини аниқлаштиринг: қўлга тегадиганми ёки ушлаб қолишгача, мукофотга нима киради.
Қисқача
- Тайёргарлик — бир соат: компания, вакансия, ўз мисолларингиз, кийим ва йўл.
- Ўзингиз ҳақингиздаги ҳикоя икки дақиқага сиғади ва нега шу ердалигингиз билан тугайди.
- Тез-тез бериладиган саволларга хотиржам ва тўқимасдан жавоб берилади.
- Ўз саволларингиз мажбурий: вазифалар, уч ойдан кейинги натижалар, расмийлаштириш.
- Пул ҳақида оралиқ билан гапирилади ва суммага нима кириши аниқлаштирилади.
Суммалар ва тўловларни NARXTOP калкуляторида ҳисоблаб кўриш қулай.
Банк маҳсулотлари ва шартларини NARXTOP кредитлар бўлимида солиштириш мумкин.
