Синов муддатидан қандай ўтиш ва компанияда қолиш мумкин? Одатда «шунчаки яхши ишла» деб маслаҳат беришади, лекин бу ёмон маслаҳат: одамларнинг ярми кўникма етишмаганидан эмас, яхши иш нима эканини ҳеч ким айтиб қўймаганидан учиб кетади.
Синов муддати — ўзаро текширув. Сизга қарашади: вазифаларни тортасизми, жамоада ўзингизни қандай тутасиз, суяниш мумкинми. Сиз ҳам қарайсиз: ваъдалар ўшами, раҳбар ўшами, пул ва жадвал ўшами.
Қуйида — аслида нима текширилади, биринчи ҳафталарни қандай ўтказиш, кутилмалар бўйича қандай келишиш, фикр-мулоҳазани қаердан олиш ва уддалай олмаётганингизни сезсангиз нима қилиш керак.
Аслида нима текширилади
Кўникмалар биринчи ҳафтада текширилади ва одатда улар жойида — бўлмаса сизни олишмасди. Кейин бошқа нарсага қаралади:
- Ўрганувчанлик. Битта саволни учинчи марта беришни қанчалик тез бас қиласиз.
- Ишончлилик. «Пайшанбагача қиламан» дедингизми — қилдингиз. Улгурмасангиз, пайшанба кечқурун эмас, олдиндан огоҳлантирдингиз.
- Одамлар билан муомала. Ҳамкасблар, мижозлар, киришдаги қоровул билан. Бу ҳақда фақат раҳбардан эмас, атрофдагиларнинг ҳаммасидан сўрашади.
- Мустақиллик. Савол билан эмас, савол ва ўз жавоб вариантингиз билан келасиз.
Овоз чиқариб айтилмайдиган яна бир нарса бор: сиз билан қулайми. Вазифаларни жимгина тортадиган, лекин танбеҳга ўқрайдиган одам, хато қиладиган, аммо хотиржам тушунадиган одамдан тезроқ кетади.
Биринчи икки ҳафта
Бу кунлар кейинги икки ойдан қимматроқ: биринчи таассурот кейин қийин ўзгаради. Режа оддий.
- Ҳаммасини ёзиб боринг. Исмлар, ким нима билан шуғулланади, пароллар, нима қаерда туради, ҳужжатлар қандай аталади. Биринчи кунлардаги дафтар — мактаб ўқувчисининг эмас, оддий одамнинг белгиси.
- Саволларни тўплаб сўранг. Раҳбарни йигирма марта безовта қилманг, бир марта рўйхат билан боринг. Шунда сизни уюшқоқ одам сифатида эслаб қолишади.
- Биринчи ҳафта охиригача кўринадиган бирор иш қилинг. Кичик, аммо тугалланган вазифа ҳеч ким кўрмайдиган каттасидан яхшироқ.
- Йўлни ҳисобланг. Ишгача алмашиб бир ярим соат кеца, бу иккинчи ҳафтада маълум бўлади ва кучни сўра бошлайди. Баъзан яқинроқдан уй олган арзонроқ — қарор қилишдан олдин ўша тумандаги ижара эълонларига қаранг.
Кутилмалар бўйича қандай келишиш керак
Энг фойдали суҳбат — охирги кунларда эмас, биринчи кунларда. Раҳбардан тўғридан-тўғри сўранг: икки-уч ойдан кейин қандай натижаларга қараб мен мос келганимни тушунасиз? Жавоб аниқ бўлсин: «ташаббускорлик» эмас, «ўз мижозлар гуруҳини юритасан», «ҳисоботни тузатишсиз ёпасан», «сменани ўзинг уддалайсан».
Жавобни ёзиб қўйинг ва бир ойдан кейин унга қайтинг: мана нимани келишгандик, мана мен ҳозир қаердаман. Бу синов муддатининг асосий балосини олади — одам икки ой нотўғри томонга тиришиб, буни охирги ҳафтада билиб қолади.
Фикр-мулоҳаза: кутманг, сўранг
Икки ҳафтада бир марта раҳбарга ўн дақиқага учта савол билан боринг: нима чиқяпти, нимани бошқача қилган маъқул, кейин нимага эътибор қаратай. Қисқа суҳбат, драмасиз.
Танқидни баҳссиз қабул қилинг: аввал «тушундим, тузатаман», кейин изоҳ. Ҳамма ҳам ростини айтмайди — унда билвосита белгиларга қаранг: вазифалар мураккаброқ бўляптими ёки соддароқ, учрашувларга чақиришадими, фикрингизни сўрашадими, бир нарсани қайта-қайта тузаттиришадими. Бу сўздан кўпроқ гапиради.
Синов муддати оддий ишдан нимаси билан фарқ қилади
Аслида муддат ва эътибор билан, иш жойидаги ҳуқуқларингиз билан эмас. Синов шартлари олдиндан келишилади ва иш берувчи билан тузилган ҳужжатга ёзилади; муддат, тўлов ва ажралиш тартиби бўйича аниқ маълумотни юрист ёки меҳнат инспексиясида аниқлаштиринг — қоидалар ўзгаради, оғзаки эса уларни кўпинча ноаниқ етказишади.
| Нима | Синов муддати | Кейин |
|---|---|---|
| Сизга эътибор | ҳар ҳафта, диққат билан | чорак натижасига қараб |
| Хатолар | майдаси кечирилади, ҳаммаси сезиб борилади | якун бўйича баҳоланади |
| Ажралиш | икки томондан ҳам тезроқ ҳал бўлади | оддий бўшаш тартиби |
| Пул | баъзан пастроқ, лекин олдиндан келишилади | тўлиқ ставка ва қайта кўриш |
Пул ҳақида алоҳида: «синовда камроқ тўлаймиз» — анъана эмас, шарт. У ишга чиқишдан олдин, муддат ва кейинги сумма билан бирга айтилиши керак. «Кейин кўрамиз» деган келишув кўпинча «биз ваъда берганмидик» га айланади.
Уддалай олмаётган бўлсангиз нима қилиш керак
Биринчиси: «янги бўлгани учун оғир» ни «меники эмас» дан ажратинг. Биринчи уч-тўрт ҳафта деярли ҳаммага оғир, бу нормал.
Гап ҳажмда ёки кўникмада бўлса, буни сезишмасидан олдин ўзингиз айтинг. «Бу ҳисоботга яна бир ҳафта ва биринчи қисми бўйича сиз билан ярим кун керак» — бу оддий иш суҳбати. Жим туриб чўкиш энг ёмон вариант: у масъулияцизлик бўлиб ўқилади.
Иш сизники эмаслиги аён бўлса — шартлар бошқа чиқди, раҳбар бир нарсани ваъда қилиб, бошқаси бўляпти — ғойиб бўлгандан кўра рост ва ўз вақтида кетган яхши. Бўшлиққа кетманг: аввал пулингиз қанча вақтга етишини оилавий захира ҳақидаги мақоладагидек сананг ва шу билан бирга излашни бошланг. Ишсиз қолгандаги қадамлар ишдан айрилсангиз нима қилиш кераклиги ҳақидаги мақолада ёзилган.
Келишувларда нимага қараш керак
- Сизни биринчи кундан расмийлаштиришадими ва қандай ҳужжат билан.
- Синов муддати ва шу даврдаги тўлов шарти айтилганми.
- Айнан нима бажарилган иш ҳисобланади — «ўзингни кўрсат» эмас, вазифалар бўйича.
- Раҳбарингиз ким ва натижани ким баҳолайди.
- Жадвал ва қўшимча ишлаш қандай қопланиши.
- Маош қайси картага тушади: банкни ўзингиз танласангиз, хизмат шартларини банклар бўлимида солиштиринг.
Оғзаки ваъда қилинган ҳамма нарсани — мукофот, уч ойдан кейин қайта кўриш, йўл пули — ҳеч бўлмаса ёзишмада қайд этишни сўранг. Бу ишончсизлик эмас, оддий амалиёт.
Тез-тез учрайдиган хатолар
- Жим туриб тахмин қилиш. Икки ой нотўғри томонга тиришиш — энг кўп учрайдиган муваффақияцизлик.
- Биринчи кунлардан баҳслашиш. Биринчи ойдаги «бизда олдинги ишда бошқача қилардик» ҳаммани асабийлаштиради.
- Ёқиш учун ўн икки соат ишлаш. Иккинчи ой охирида куч тугайди.
- «Кейинроқ расмийлаштирамиз» га рози бўлиш. Синов муддати ва расмийлаштириш ишга чиқишдан олдин келишилади.
Қисқа жавоблар
Синов муддатидан асабсиз қандай ўтиш мумкин?
Биринчи ҳафтада қандай натижаларга қараб баҳоланишингизни келишинг, уларни ёзиб қўйинг ва икки ҳафтада бир марта фикр-мулоҳаза сўранг. Ташвишнинг катта қисми ноаниқлик билан бирга кетади.
Синов муддатида камроқ тўлашадими?
Ҳар хил бўлади: бу ишга чиқишдан олдин келишиладиган шарт. Пасайтирилган тўлов ҳақида айтишса, муддатини ва ундан кейинги суммани аниқлаштиринг, баҳсли жойларни юрист ёки меҳнат инспексиясида аниқлаштиринг.
Иш тўғри келмаслигини тушунсангиз нима қилиш керак?
Буни очиқ айтинг ва нормал ажралиш ҳақида келишинг. Ғойиб бўлманг: Тошкентдаги меҳнат бозори тор, собиқ раҳбарга қўнғироқ эса ўйлаганингиздан кўпроқ қилинади.
Синов муддатидан кейин қачон қўшимча сўраш керак?
Бошида келишилган натижалар бўлганда. Далиллар ва суҳбат тартиби маошни ошириш ҳақида қандай келишиш ҳақидаги мақолада бор.
Қисқача
- Кўникмадан кўра ишончлилик, ўрганувчанлик ва сиз билан ишлаш қулайлиги текширилади.
- Биринчи ҳафтада муваффақият нима ҳисобланишини келишинг ва ёзиб қўйинг.
- Жим туриб тортманг: муаммони сезишмасидан олдин айтинг.
- Оғзаки ваъдаларни ёзишмада қайд этишни сўранг.
- Янги иш берувчи билан учрашувда суҳбатга тайёргарлик ҳам асқотади.
Суммалар ва тўловларни NARXTOP калкуляторида ҳисоблаб кўриш қулай.
Банк маҳсулотлари ва шартларини NARXTOP кредитлар бўлимида солиштириш мумкин.
