Таъмир сметасини қандай тузиш керак — бу саволни одатда иш бошлангандан кейин беришади. Аввал кафел олинади, кейин уста чақирилади, дафтардаги жадвал эса пул тугагач пайдо бўлади.
Смета — чирой учун қоғоз эмас. Бу икки устунли рўйхат: нима қиламиз ва у қанча туради. Вазифаси суммани тийинигача топиш эмас, ҳозир қаерда турганингизни ва яна қанча кераклигини кўрсатиш.
Смета нимадан бошланади
Нархдан эмас, ўлчовдан. Рулетка олинг ва ҳар бир хона учун ёзинг: пол майдони, периметр, шифт баландлиги, дераза ва эшикни чегиргандаги девор майдони. Алоҳида сананг: эшик ўринлари, деразалар, розеткалар. Зерикарли бир соат, лекин усиз смета — фолбинлик.
Кейин қандай ҳажмдаги таъмир қилаётганингизни ҳал қилинг. Косметика билан капитал ўртасидаги фарқ бу ерда ҳал қилувчи: биринчисида қоплама квадратлари саналади, иккинчисида бузиш, қора материаллар ва ахлатни чиқариш ҳам. Ҳали қарор қилмаган бўлсангиз, косметик таъмир капиталдан нимаси билан фарқ қилишини кўринг.
Хоналар бўйича қандай санаш керак
Тажрибасиз одам учун энг тушунарли усул: битта хона — битта блок. Ётоқхона, зал, коридор, ошхона, ҳожатхона, балкон. Ҳар бирида ўз қаторлари: пол, девор, шифт, эшик, электр, ёруғлик.
Фойдаси — пул қаерда ўтиргани кўринади. Одатда ёқимсиз нарса маълум бўлади: ошхона билан ҳожатхона бюджетнинг деярли ярмини ейди, ҳолбуки майдони энг кичик. У ерда сантехника, кафел ва ҳар квадратга энг кўп иш.
Камчилиги: хоналар бўйича умумий нарса қўлдан чиқади. Штроблаш, ахлат ва стяжка бутун квартирага бирдан кетади. Шунинг учун иккинчи қараш керак.
Босқичлар бўйича қандай санаш керак
Иккинчи устун — босқичлар, бажарилиш тартибида. Бу ҳам иш режаси, ҳам тўлов жадвали.
- Бузиш ва ахлатни чиқариш.
- Электр ва паст кучланиш: штроблаш, сим тарқатиш, шчит.
- Сантехника: қувурлар, канализация, нуқталарни чиқариш.
- Қора ишлар: стяжка, штукатурка, гидроизоляция, откослар.
- Ҳўл зоналарда кафел.
- Тоза ишлар: шпаклёвка, бўяш, обой, пол, эшиклар.
- Сантехника, розетка, чироқ ва техникани ўрнатиш.
Иккала жадвал суммаси тўғри келса — смета тайёр. Фарқ чиқса, одатда қора материаллар унутилган: улар бирорта хонада алоҳида кўринмайди, лекин ҳар бирида бор.
Материал ва иш — икки устунда
Асосий қоида шу. Ҳар бир қаторда алоҳида «материал» ва алоҳида «иш» туриши керак. Улар битта рақамга қўшилса, бригадаларни солиштириш имконини йўқотасиз.
Материаллар икки хил бўлади ва уларни чалкаштириш қимматга тушади:
- Қора материаллар — аралашмалар, грунтовка, гипсокартон, профил, сим, қувур, елим, маёқ. Улар кўринмайди, лекин пул жиҳатидан салмоқли қисм, ва айнан уларни унутишади.
- Тоза материаллар — кафел, обой, ламинат, эшик, сантехника, чироқлар. Уларни узоқ ва завқ билан танлашади, бюджетдан чиқиб кетиш ҳам шулар устида бўлади.
Алоҳида қатор — етказиб бериш ва кўтариш. Лифти йўқ уйда қопларни саккизинчи қаватга кўтариш пул туради, бу майда гап эмас.
Тоза материалларнинг бир қисми бизда долларда нархланади, сиз эса кунлик курсда сўмда тўлайсиз. Буни ҳисобга олинг: таъмир давомида курс силжиб улгуради. Жорий курсни валюта курслари саҳифасида кўриш мумкин.
Кутилмаган харажатга захира
Захира мажбурий, ва у «ҳар эҳтимолга» эмас, деярли ҳар доим чиқадиган аниқ нарсаларга: эски обой остидаги қийшиқ девор, чириган стояк, пол фарқи, сими етмаган розетка.
Оқилона одат — алоҳида қаторда сметанинг ўндан бир қисмидан кам бўлмаган захира, эски уйда кўпроқ. Охирида қолиб кеца — ўзингизга мебел олганингиз.
Иккинчи захира — вақт бўйича: таъмир муддатида тугамайди, ижарадаги қўшимча ой ҳам смета қатори.
Устанинг сметасини қандай текшириш керак
Уста олиб келган сметани якуни бўйича эмас, қаторлари бўйича ўқинг.
- Ўлчов бирлиги борми. «Девор — сумма» ҳеч нарса демайди. Керак: квадрат метр, погон метр, дона, нуқта.
- Ҳажмлар сизнинг ўлчовингизга тўғри келадими. Рулетка билан ўлчагансиз, майдонларни солиштиринг. Бир ярим баробар фарқ — суҳбат учун сабаб.
- Материални ким олади. Бригада олса — чек бўйичами ёки «калит топшириш»ми? Иккаласи ҳам ҳалол, лекин олдиндан келишилади.
- Нима кирмайди. Алоҳида рўйхат сўранг: ахлат, етказиш, бузиш, розетка, кейинги тозалаш. «Қўшимча тўлов» айнан шу ердан келади.
Фақат рақамга қараманг. Хизматлар бўлимидаги уста ва компаниялар нима таклиф қилаётганини кўринг ва тугалланган обектни кўрсатишни сўранг.
Ортиқча харажат одатда қаердан чиқади
| Модда | Нега чиқади |
|---|---|
| Қора материаллар | умуман саналмаган: «уста ўзи олади» |
| Бузиш ва чиқариш | ахлат ҳар доим кўпроқ чиқади |
| Деворни текислаш | қийшиқлик обой ечилгандан кейин кўринади |
| Ҳожатхона | кичик майдонда кафел, сантехника ва иш |
| Тоза материални «яхшироқ»ка алмаштириш | дўконда ёнида чиройлироқ вариант туради |
Босқичлар бўйича тўлов тартиби
Соғлом схема: аванс кичик, қолгани — ёпилган босқичлар бўйича. Бузиш тугади, ахлат чиқди — бузиш учун тўлаймиз. Электр тарқатилди ва текширилди — электр учун. «Ҳаммасига ярми олдиндан» дегани йўқ.
Материални ишдан алоҳида тўланг: чеклар сизда қолади, бригадада аралашмадан тежаш истаги қолмайди.
Сумманинг охирги қисмини қабул қилишга қолдиринг: рўйхат билан айланиб чиққандан кейин тўланадиган кичик қолдиқ — камчиликни тугаттиришнинг ишончли усули.
Сумманинг бир қисми етмаса, тўловни дўконда эмас, олдиндан ҳисобланг. Уни кредит тўлови калкуляторидан ўтказинг ва банклардаги истеъмол кредитлари шартларини кўринг — улар фарқ қилади, солиштиришни иш бошланишидан олдин қилган маъқул.
Тез-тез учрайдиган хатолар
«Қўшнининг тажрибасига қараб, тахминан» санаш. Қўшнининг майдони бошқа, уйи бошқа, ўша йилги нархлар бошқа. Ўзингизникини ўлчанг.
Фақат тоза материални санаш. Обой ва кафел кўриниб туради, харажатнинг ярми эса қоп ва симда.
Таъмир кичик бўлса, смета ёзмаслик. Кичик таъмир каттасидан тезроқ кенгаяди: «бир йўла эшикни ҳам», «бир йўла ошхонани ҳам».
Иш тартибини билмай бошлаш. Нотўғри тартибдаги смета қайта ишлашга олиб келади. Квартира яланғоч бўлса, аввал қора сувоқдаги квартира билан нима қилиш кераклигини ўқинг, пулга эса таъмир бюджетини режалаштириш орқали қайтинг.
Қисқа жавоблар
Ҳеч қачон қилмаган бўлсам, таъмир сметасини қандай тузаман?
Ўлчанг, квартирани хоналарга бўлинг, ҳар бирида пол, девор, шифт, эшик, электрни сананг. Кейин босқичларни алоҳида ёзинг. Материал ва иш — турли устунда, пастда захира қатори.
Сметани сўмдами ёки доллардами юритиш керак?
Сўмда юритинг, чунки сўмда тўлайсиз. Нархи долларга боғланган қаторга белги қўйинг: курс силжиганда қайси қисм қимирлаганини дарров кўрасиз.
Қанча захира қўйиш керак?
Алоҳида қаторда — сметанинг ўндан бир қисмидан кам эмас, сими ва қувури номаълум эски уйда эса кўпроқ. Захира «кафелни чиройлироғини олайлик»ка сарфланмайди, у фақат кутилмаган нарсаларга.
Смета тузишни бригадага ишонса бўладими?
Бўлади, лекин текшириш сизнинг зиммангизда. Ўлчов бирлиги, ҳажм ва сметага кирмайдиганлар рўйхатини сўранг. Ўз ўлчовингизни қилинг: ошириб ёзилган ҳажмни ушлашнинг ягона йўли шу.
Қисқача
- Смета нархдан эмас, рулеткадан бошланади.
- Икки марта сананг: хона ва босқич бўйича, суммалар тўғри келсин.
- Материал ва иш — ҳар доим алоҳида устунлар.
- Қора материал ва ахлат чиқариш энг кўп унутилади.
- Захира алоҳида қаторда, ўндан бир қисмидан кам эмас, устига вақт захираси.
- Босқич бўйича тўланг, қолдиқ — қабул қилгандан кейин.
