Квартира сотувчиларининг одатий хатолари дарров кўринади: эълон тўртинчи ой турибди, қўнғироқ кам, келганлар эса қайта телефон қилмайди. Уй эгаси эса бозорни айблайди.
Одатда гап бозорда эмас. Гап нархда, суратларда, кўрик кунидаги ҳолатда ва одамлар билан қандай гаплашишда. Хатоларни тартиб билан кўрамиз — эълоннинг биринчи қаторидан битим кунигача.
Ошириб қўйилган нарх
Асосий хато, қолганлари шундан ўсади. Нарх одатда ўз бошидан олинади: «қўшним шунча сотди», «таъмирга кўп пул кетган», «бундан арзонга бермайман». Харидор буларни билмайди — у сизнинг уйингизни ўнта шунга ўхшаш уй билан солиштиради.
Шундай ҳисобланг: маҳаллангиздаги сотувдаги квартира эълонларини очинг, майдон, қават ва ҳолати ўхшашларини ажратинг ва қайси бири сотилган, қайси бири баҳордан бери турганини кўринг. Ҳақиқатда сотиб олинадиган нарх ҳар доим қўйилган нархдан паст.
Вақт нархини ҳам унутманг. Ярим йил сотувда турган уй икки марта арзонлашади: сиз коммунал тўлайсиз ва ишлаши мумкин бўлган пулдан қуруқ қоласиз. Нарх жойга қандай боғлиқлигини Тошкент туманлари ва уй нархлари шарҳи кўрсатади, ўз ҳисобингизни эса уй-жой калкуляторида қиласиз.
Ёмон суратлар
Сурат одам кўрикка келадими ёки варақлаб кетадими — шуни ҳал қилади. Хатолар бир хил: кечқурун, чақноқ билан олинган, кадрда кир ва шиппак, жами учта сурат, иккитаси девордаги гилам.
- Кундузи, парда очиқ, кўкрак баландлигидан, эшик томондан олинг — хона бор ҳолича кўринади.
- Пол ва жавонлардаги ортиқча нарсани йиғинг: бўш хона каттароқ кўринади.
- Ошхона, ҳаммом, балкон, дераза манзараси ва уйни ташқаридан кўрсатинг. Яширилган ҳаммом — кўрикдаги биринчи савол.
- Кадрга одам, ҳайвон ва бегона ҳужжатларни туширманг.
Эълон матнида барибир сўраладиган нарсани ёзинг: қават, лифт, иситиш, дераза ҳолати, мебелдан нима қолади, нечта эгаси бор. Эълонни эълон бериш саҳифаси орқали жойлайсиз.
Кўрик кунидаги тартибсизлик
Харидор ўн дақиқага келади ва шу ўн дақиқада шу ерда яшашга тайёрми ёки йўқми, ҳал қилади. Ювилмаган идиш, кечаги ош ҳиди, қоронғи йўлак ва диванда ухлаб ётган қариндош — буларнинг ҳаммаси нархни жимгина туширади.
Йиғиштиринг, шамоллатинг, барча хонада чироқни ёқинг, ортиқча мебелни олинг. Сотувдан олдин уйни шошилмай тартибга солмоқчи бўлсангиз, уйда тартиб сақлаш тизими ҳақидаги мақола асқотади.
Яна бир гап: кўрик пайтида камроқ гапирган маъқул. Одам юриб кўрсин, ўз саволини берсин. Таъмирни қандай қилганингиз ҳақидаги узун ҳикоя чарчатади.
Яширилган камчиликлар
Нам бурчак бўялган, ёриқ гилам билан ёпилган, оқаётган том «эсдан чиққан». Ҳисоб — сезишмайди дегани. Сезишади: ё кўрикда, ё уста билан текширганда, ва сиз ҳам харидорни, ҳам эълоннинг обрўсини йўқотасиз.
Камчиликни ўзингиз айтиб, нархдан тушган ҳалолроқ. «Деразалар эски, шунинг учун нарх шундай» деган гап нормал эшитилади. Ром орасидан шамол кириб турганда «деразалар зўр» дейиш эса алдов, ундан кейин савдо қайтадан ва сизнинг фойдангизга эмас бошланади. Диққатли харидорлар нимага қараши квартира сотиб олишдаги одатий хатолар мақоласида саналган.
Ҳужжатлар «кейин»
Тез-тез учрайдиган манзара: харидор топилди, пул тайёр, шунда маълумотнома етишмаслиги, эгалардан бири бошқа давлатда экани, қайта қуриш қонунийлаштирилмагани ёки эгалар орасида бола борлиги маълум бўлади. Битим ҳафталарга чўзилади, харидор бошқасига кетади.
Ҳужжатлар задатокдан кейин эмас, эълон жойлашдан олдин йиғилади. Сизнинг ҳолатингизда нима кераклигини нотариус айтади, умумий тартиб эса квартира олди-сотдисини расмийлаштириш ҳақидаги мақолада. Шу билан бирга коммунал қарзни ёпинг: у битим кунида энг ноқулай пайтда чиқади.
Савдолашишдан бош тортиш ва ноқулай мавсум
Бизда савдолашиш — суҳбатнинг бир қисми, ҳақорат эмас. «Нарх охирги» деб кескин жавоб берсангиз, харидорларнинг ярмини кўриккача йўқотасиз. Нархга савдо учун кичик захира қўйиб, бирор нарса эвазига ён берган ақлли: тез битим, бўлиб тўловсиз тўлов ёки мебелни ўзингиз олиб кетишингиз эвазига.
Мавсум ҳам таъсир қилади. Ёзнинг жазирамасида ва тўйлар қизиган пайтда уй кўргани кам юради, қишда кўрик камаяди, лекин ҳақиқатан керак бўлганлар келади. Аниқ қоида йўқ: талаб маҳалла, уй тури ва ипотека шартларига боғлиқ.
| Хато | Харидор нимани кўради | Қандай тузатилади |
|---|---|---|
| «Эҳтиёт учун» оширилган нарх | Қиммат, бориб ҳам ўтирмайман | Маҳаллада сотилганлари билан солиштириш |
| Учта қоронғи сурат | Нимадир яширилган | Кундузи қайта олиш, ҳамма хонани кўрсатиш |
| Ҳужжат қўлда йўқ | Битим чўзилади | Эълондан олдин йиғиб қўйиш |
| Савдодан кескин бош тортиш | Гаплашадиган гап йўқ | Шарт эвазига ён бериш |
| Битта «эксклюзив» воситачи | Кўрик кам | Эълонни ўзингиз ҳам жойлаш |
Битта воситачига умид қилиш
Уйни битта риелторга бериб, кутиб ўтириш — кенг тарқалган хато. Воситачи яхши бўлиши мумкин, лекин унинг ўз навбати ва ўз устуворлиги бор. Эълонни ўзингиз ҳам жойланг, қўнғироққа жавоб беринг, тўғридан-тўғри келганларга уйни кўрсатинг.
Тез ва очиқ сотиш керак бўлса, уй-жой ауксионини кўринг: у ерда нарх харидорлар таклифи билан шаклланади ва сизнинг суммангизга талаб бор-йўқлиги дарров кўринади.
Тез-тез учрайдиган хатолар
Телефонни олмаслик ва эртасига қўнғироқ қилиш. Харидор бу пайтгача учта бошқа уйни кўриб бўлган.
Кўрикни фақат иш куни кундузи белгилаш. Одамлар ишлайди. Кечқурун ва дам олиш кунлари — кўрикларнинг ярми.
Қўшнилар ҳақида ёмон гапириш. Рост бўлса ҳам, бу эски деразадан кўра кўпроқ қўрқитади.
Бутун суммани дарров нақд талаб қилиш. Кўпчилик ипотека билан олади, қаттиқ шарт бозорнинг бир қисмини кесади.
Қисқа жавоблар
Сотувчининг энг кўп учрайдиган хатоси қайси?
Ошириб қўйилган нарх. Шу сабабли қўнғироқ бўлмайди, уй эса эълонларда туриб қолади. Нархни барибир туширишга тўғри келади, фақат бир неча ойдан кейин ва одатда кўпроқ туширилади.
Сотишдан олдин таъмир қилиш керакми?
Тўлиқ таъмир одатда керак эмас, сарфланган пул нархда қайтмайди. Енгил тартиб мантиқли: йиғиштириш, майдасини тузатиш, куйган лампани алмаштириш, обойни елимлаш. Арзон тушади, кўриниш эса сезиларли яхшиланади.
Нарх оширилганини қандай билиш мумкин?
Қўнғироқлардан. Икки ҳафтада бирорта кўрик бўлмаса, гап мавсумда эмас. Бозорнинг нормал жавоби — эълондан кейинги дастлабки кунлардаги қўнғироқлар.
Кўрикдан олдин нима қилинади?
Йиғиштириш, шамоллатиш, чироқни ёқиш, йўлни бўшатиш ва ҳужжат, қарз, қўшнилар ҳақидаги саволларга жавоб тайёрлаш. Ўн дақиқалик тайёргарлик таассуротни ўзгартиради.
Сотув қанча кутилади?
Ҳар хил: маҳалла, қават, ҳолат ва нархга боғлиқ. Икки-уч ой таклифсиз ўтган бўлса, масала деярли доим нархда ёки суратларда, харидорларда эмас.
Қисқача
- Нархни таъмирга кетган пулингиздан эмас, маҳалладаги ҳақиқий битимлардан қўйинг.
- Суратларни кундузи қайта олинг ва ҳамма хонани, жумладан ҳаммомни кўрсатинг.
- Кўрикдан олдин йиғиштиринг ва чироқни ёқинг: таассурот ўн дақиқада шаклланади.
- Камчиликни ўзингиз айтинг, ҳужжатни эълондан олдин йиғинг, қарзни олдиндан ёпинг.
- Босиқ савдолашинг, уйни кечқурун ва дам олиш куни кўрсатинг, битта воситачига умид қилманг.
Банк маҳсулотлари ва шартларини NARXTOP кредитлар бўлимида солиштириш мумкин.
