Квартира сотиб олишдаги одатий хатолар йилдан йилга такрорланади ва деярли ҳаммаси пулга тушади. Одамлар эътиборсиз бўлгани учун эмас, уй умрида бир марта сотиб олинади ва ўрганадиган тажриба йўқ.
Қуйида битимдан кейин, яъни ҳеч нарсани ўзгартириб бўлмайдиган пайтда чиқадиган ўнта хато. Буни кейинги кўрикдан олдин ўзингизга берадиган саволлар рўйхати сифатида ўқинг.
Кўрикдаги хатолар
Биринчи: таъмирга ошиқ бўлиш. Осма шифт ва янги ошхона одамни гипноз қилади. Лекин таъмир ўн йил яшайди, планировка, қават ва уйнинг ўзи эса бутун умр. Хаёлан обойни ечинг ва девор, дераза, қувурларга қаранг. Нам бурчак устидаги бўёқ арзон, сиздан кейинги қайта таъмир эса йўқ.
Иккинчи: фақат кундузи ва фақат бир марта кўриш. Кундузи трансформатор гичирлаши ва қўшни таъмирни соат нечада бошлаши эшитилмайди. Яна бир марта кечқурун ва бир марта дам олиш куни боринг: машина қўйиш жойи, шовқин, қоронғидаги йўл кўринади.
Учинчи: кўрикда тортиниш. Ўн йил йиғилган пулни беришга тайёр одам жўмракни очиб кўришни ёки шитокка қарашни сўрашдан уялади. Иссиқ suv босими, бурчакдаги нам, шамоллатиш, сим ҳолати, дераза ва эшикларни текширинг. Юқори қаватда томни, биринчи қаватда подвални сўранг.
Ҳужжат билан боғлиқ хатолар
Тўртинчи: ҳужжатни текширмаслик. Эгаси ким, нечта, вояга етмаганлар борми, ким рўйхатда турибди, гаров ёки розилиги йўқ меросхўр, рухсациз қайта қуриш борми. Буларнинг ҳаммаси задатокдан олдин текширилади. Тартиб квартира олди-сотдисини қандай расмийлаштириш ҳақидаги мақолада ёзилган — уни биринчи кўрикдан олдин ўқинг.
Бешинчи: оғзаки сўзга ишониш. «Балконни кейин қонунийлаштирамиз», «коммунал қарзни ёпамиз», «қўшнилар тинч» — қоғозда ёзилмагунча булар битим шарти эмас. Сотувчининг ҳар қандай ваъдаси ё шартнома бандига айланади, ё умуман мавжуд эмас.
Олтинчи: задаток билан шошилиш. Задаток одатда шоширилганда олинади: «яна харидор бор, бугун ҳал қилинг». Пулни фақат ҳужжат текширилгандан кейин, тилхат ёки дастлабки шартнома билан беринг, унда задаток нима учун ва қайси ҳолатда қайтиши ёзилсин. Буни сизнинг ҳолатингизда қандай расмийлаштиришни нотариус тушунтиради.
Ҳисоб-китобдаги хатолар
Еттинчи: нарх устидаги харажатни унутиш. Эълондаги нарх — сиз тўлайдиган сумма эмас. Устига расмийлаштириш, бож, нотариус хизмати, воситачи, кўчиш, мебел, кўпинча эса таъмир ҳам қўшилади.
| Харажат | Нима ҳақида | Қандай олдиндан билиш мумкин |
|---|---|---|
| Битимни расмийлаштириш | Бож, нотариус хизмати, маълумотномалар | Задатокдан олдин нотариусдан сўраш |
| Воситачи | Риелтор фоизи ёки белгиланган сумма | Бошида ёзма келишиб олиш |
| Уйдаги қарзлар | Олдинги эгадан қолган коммунал, газ, свет | Қарз йўқлиги ҳақида маълумотнома олиш |
| Таъмир ва мебел | Бўёқдан тортиб симни алмаштиришгача | Битимдан кейин эмас, олдин ҳисоблаш |
| Ипотека харажатлари | Баҳолаш, суғурта, комиссиялар | Банкдан аниқлаш, шартлар ўзгаради |
Умумий суммани чамалашда уй-жой калкулятори ёрдам беради, жиҳозлаш харажати эса таъмир бюджетини режалаштириш мақоласида кўрсатилган.
Саккизинчи: бюджетнинг чегарасида олиш. Энг қиммат хато. Зўрға тортаётган тўлов ҳар қандай майда нарсадан бузилади: мукофот кесилди, бола касал бўлди, машина бузилди. Захира қолдиринг ва фақат тўловни эмас, янги уйдаги коммунални ҳам ҳисобланг — катта квартирада у қишда сезиларли кўпаяди. Дастурлар шартини банклардаги ипотека саҳифасида кўринг ва ставкани эмас, умумий ортиқча тўлов билан бошланғич талабини солиштиринг.
Жой билан боғлиқ хатолар
Тўққизинчи: маҳалла ва йўлни текширмаслик. Квартира ажойиб бўлиши мумкин, ишгача йўл эса икки марта алмашиб, бир ярим соат. Бу йўлни якшанбада эмас, тирбандлик пайтида босиб ўтинг. Яқинда мактаб, поликлиника, бозор, дорихона борми, машина қаерга қўйилади — қаранг. Нарх маҳалла билан қандай боғлиқлиги Тошкент туманлари ва уй нархлари шарҳида кўринади.
Ўнинчи: қўшниларга эътибор бермаслик. Қаватдаги ва ҳовлидаги қўшнилар билан гаплашинг. Suv ва иситиш қандай, тепада ким яшайди, свет тез-тез ўчадими, маҳаллада масалалар қандай ҳал бўлади — сўранг. Ўн дақиқада уй ҳақида эълондан кўпроқ билиб оласиз: қўшниларнинг сизга сотадиган нарсаси йўқ.
Битим кунидаги хатолар
Пулни гувоҳсиз ва тилхациз бериш. Сотувчи қариндошингизнинг таниши бўлганда ҳам.
Ўқимасдан имзолаш. Шартномани охиригача ўқинг: уйни бўшатиш муддати, мебелдан нима қолади, қарзни ким ёпади.
Имзодан олдин уйни кўрмаслик. Бир ҳафтада ундан кондиционер, ошхона, ҳатто эшиклар ҳам кетиши мумкин, шартномада эса бу ёзилмаган.
Қарз йўқлиги ҳақида маълумотнома олмаслик. Коммунал қарз уй билан бирга янги эгасига келади.
Қисқа жавоблар
Квартира сотиб олишдаги энг қиммат хато қайси?
Бюджет чегарасида сотиб олиш. Қолганини аста тузатиш мумкин: таъмирни тугатиш, дераза алмаштириш, маҳаллага кўникиш. Тортиб бўлмайдиган тўлов эса бир йилда жамғармани ҳам, асабни ҳам ейди.
Чиройли таъмир ортида нимадир яширинганини қандай билиш мумкин?
Сотишдан олдин қайта қилинмайдиган нарсаларга қаранг: подъезд, дераза, ванна остидаги қувур, шиток, шифт бурчаги. Хонанинг битта бурчагидаги янги бўёқ одатда у ерда доғ бўлганини билдиради.
Риелторсиз сотиб олса бўладими?
Бўлади, агар ҳужжатларни ўзингиз йиғиб, сотувчини текширишга тайёр бўлсангиз. Кўпчилик вариантни тўғридан-тўғри сотувдаги квартира эълонларидан топади, ҳуқуқий қисмни эса нотариусга ишонади. Асосийси — ҳужжат текширувида тежаманг.
Сотувчидан албатта нима сўралади?
Нечта эгаси бор, эгалар орасида бола борми, гаров ва қарз борми, қайта қуриш қонунийлаштирилганми, уйни қачон бўшатади ва мебелдан нима қолади. Жавобларни ҳужжат билан солиштиринг.
Янги қурилишми ёки иккиламчи уй?
Янги қурилишда уй ва коммуникация тоза, лекин кўчишни кутиш ва таъмирга пул керак. Иккиламчи уй — дарров кириш ва қўшниларни билиш. Қурувчилар обектларини кўринг ва ўша маҳалладаги тайёр уй билан солиштиринг.
Қисқача
- Таъмир чиройли, лекин узоқ эмас: уйнинг ўзига, планировка, дераза ва қувурларга қаранг.
- Ҳужжат задатокдан олдин текширилади, сотувчининг ваъдаси эса шартномага ёзилади.
- Нарх устига расмийлаштириш, қарзлар, кўчиш ва таъмирни қўшинг.
- Кечқурун ва дам олиш куни боринг, ишгача йўлни тирбандликда ўтинг.
- Қўшнилар билан гаплашинг ва тўловни чегарада олманг. Бу хатоларнинг тескари томони — квартира сотувчиларининг одатий хатолари.
