Kvartira sotib olishdagi odatiy xatolar yildan yilga takrorlanadi va deyarli hammasi pulga tushadi. Odamlar e’tiborsiz bo‘lgani uchun emas, uy umrida bir marta sotib olinadi va o‘rganadigan tajriba yo‘q.
Quyida bitimdan keyin, ya’ni hech narsani o‘zgartirib bo‘lmaydigan paytda chiqadigan o‘nta xato. Buni keyingi ko‘rikdan oldin o‘zingizga beradigan savollar ro‘yxati sifatida o‘qing.
Ko‘rikdagi xatolar
Birinchi: ta’mirga oshiq bo‘lish. Osma shift va yangi oshxona odamni gipnoz qiladi. Lekin ta’mir o‘n yil yashaydi, planirovka, qavat va uyning o‘zi esa butun umr. Xayolan oboyni yeching va devor, deraza, quvurlarga qarang. Nam burchak ustidagi bo‘yoq arzon, sizdan keyingi qayta ta’mir esa yo‘q.
Ikkinchi: faqat kunduzi va faqat bir marta ko‘rish. Kunduzi transformator gichirlashi va qo‘shni ta’mirni soat nechada boshlashi eshitilmaydi. Yana bir marta kechqurun va bir marta dam olish kuni boring: mashina qo‘yish joyi, shovqin, qorong‘idagi yo‘l ko‘rinadi.
Uchinchi: ko‘rikda tortinish. O‘n yil yig‘ilgan pulni berishga tayyor odam jo‘mrakni ochib ko‘rishni yoki shitokka qarashni so‘rashdan uyaladi. Issiq suv bosimi, burchakdagi nam, shamollatish, sim holati, deraza va eshiklarni tekshiring. Yuqori qavatda tomni, birinchi qavatda podvalni so‘rang.
Hujjat bilan bog‘liq xatolar
To‘rtinchi: hujjatni tekshirmaslik. Egasi kim, nechta, voyaga yetmaganlar bormi, kim ro‘yxatda turibdi, garov yoki roziligi yo‘q merosxo‘r, ruxsatsiz qayta qurish bormi. Bularning hammasi zadatokdan oldin tekshiriladi. Tartib kvartira oldi-sotdisini qanday rasmiylashtirish haqidagi maqolada yozilgan — uni birinchi ko‘rikdan oldin o‘qing.
Beshinchi: og‘zaki so‘zga ishonish. «Balkonni keyin qonuniylashtiramiz», «kommunal qarzni yopamiz», «qo‘shnilar tinch» — qog‘ozda yozilmaguncha bular bitim sharti emas. Sotuvchining har qanday va’dasi yo shartnoma bandiga aylanadi, yo umuman mavjud emas.
Oltinchi: zadatok bilan shoshilish. Zadatok odatda shoshirilganda olinadi: «yana xaridor bor, bugun hal qiling». Pulni faqat hujjat tekshirilgandan keyin, tilxat yoki dastlabki shartnoma bilan bering, unda zadatok nima uchun va qaysi holatda qaytishi yozilsin. Buni sizning holatingizda qanday rasmiylashtirishni notarius tushuntiradi.
Hisob-kitobdagi xatolar
Yettinchi: narx ustidagi xarajatni unutish. E’londagi narx — siz to‘laydigan summa emas. Ustiga rasmiylashtirish, boj, notarius xizmati, vositachi, ko‘chish, mebel, ko‘pincha esa ta’mir ham qo‘shiladi.
| Xarajat | Nima haqida | Qanday oldindan bilish mumkin |
|---|---|---|
| Bitimni rasmiylashtirish | Boj, notarius xizmati, ma’lumotnomalar | Zadatokdan oldin notariusdan so‘rash |
| Vositachi | Rieltor foizi yoki belgilangan summa | Boshida yozma kelishib olish |
| Uydagi qarzlar | Oldingi egadan qolgan kommunal, gaz, svet | Qarz yo‘qligi haqida ma’lumotnoma olish |
| Ta’mir va mebel | Bo‘yoqdan tortib simni almashtirishgacha | Bitimdan keyin emas, oldin hisoblash |
| Ipoteka xarajatlari | Baholash, sug‘urta, komissiyalar | Bankdan aniqlash, shartlar o‘zgaradi |
Umumiy summani chamalashda uy-joy kalkulyatori yordam beradi, jihozlash xarajati esa ta’mir byudjetini rejalashtirish maqolasida ko‘rsatilgan.
Sakkizinchi: byudjetning chegarasida olish. Eng qimmat xato. Zo‘rg‘a tortayotgan to‘lov har qanday mayda narsadan buziladi: mukofot kesildi, bola kasal bo‘ldi, mashina buzildi. Zaxira qoldiring va faqat to‘lovni emas, yangi uydagi kommunalni ham hisoblang — katta kvartirada u qishda sezilarli ko‘payadi. Dasturlar shartini banklardagi ipoteka sahifasida ko‘ring va stavkani emas, umumiy ortiqcha to‘lov bilan boshlang‘ich talabini solishtiring.
Joy bilan bog‘liq xatolar
To‘qqizinchi: mahalla va yo‘lni tekshirmaslik. Kvartira ajoyib bo‘lishi mumkin, ishgacha yo‘l esa ikki marta almashib, bir yarim soat. Bu yo‘lni yakshanbada emas, tirbandlik paytida bosib o‘ting. Yaqinda maktab, poliklinika, bozor, dorixona bormi, mashina qayerga qo‘yiladi — qarang. Narx mahalla bilan qanday bog‘liqligi Toshkent tumanlari va uy narxlari sharhida ko‘rinadi.
O‘ninchi: qo‘shnilarga e’tibor bermaslik. Qavatdagi va hovlidagi qo‘shnilar bilan gaplashing. Suv va isitish qanday, tepada kim yashaydi, svet tez-tez o‘chadimi, mahallada masalalar qanday hal bo‘ladi — so‘rang. O‘n daqiqada uy haqida e’londan ko‘proq bilib olasiz: qo‘shnilarning sizga sotadigan narsasi yo‘q.
Bitim kunidagi xatolar
Pulni guvohsiz va tilxatsiz berish. Sotuvchi qarindoshingizning tanishi bo‘lganda ham.
O‘qimasdan imzolash. Shartnomani oxirigacha o‘qing: uyni bo‘shatish muddati, mebeldan nima qoladi, qarzni kim yopadi.
Imzodan oldin uyni ko‘rmaslik. Bir haftada undan konditsioner, oshxona, hatto eshiklar ham ketishi mumkin, shartnomada esa bu yozilmagan.
Qarz yo‘qligi haqida ma’lumotnoma olmaslik. Kommunal qarz uy bilan birga yangi egasiga keladi.
Qisqa javoblar
Kvartira sotib olishdagi eng qimmat xato qaysi?
Byudjet chegarasida sotib olish. Qolganini asta tuzatish mumkin: ta’mirni tugatish, deraza almashtirish, mahallaga ko‘nikish. Tortib bo‘lmaydigan to‘lov esa bir yilda jamg‘armani ham, asabni ham yeydi.
Chiroyli ta’mir ortida nimadir yashiringanini qanday bilish mumkin?
Sotishdan oldin qayta qilinmaydigan narsalarga qarang: pod’yezd, deraza, vanna ostidagi quvur, shitok, shift burchagi. Xonaning bitta burchagidagi yangi bo‘yoq odatda u yerda dog‘ bo‘lganini bildiradi.
Rieltorsiz sotib olsa bo‘ladimi?
Bo‘ladi, agar hujjatlarni o‘zingiz yig‘ib, sotuvchini tekshirishga tayyor bo‘lsangiz. Ko‘pchilik variantni to‘g‘ridan-to‘g‘ri sotuvdagi kvartira e’lonlaridan topadi, huquqiy qismni esa notariusga ishonadi. Asosiysi — hujjat tekshiruvida tejamang.
Sotuvchidan albatta nima so‘raladi?
Nechta egasi bor, egalar orasida bola bormi, garov va qarz bormi, qayta qurish qonuniylashtirilganmi, uyni qachon bo‘shatadi va mebeldan nima qoladi. Javoblarni hujjat bilan solishtiring.
Yangi qurilishmi yoki ikkilamchi uy?
Yangi qurilishda uy va kommunikatsiya toza, lekin ko‘chishni kutish va ta’mirga pul kerak. Ikkilamchi uy — darrov kirish va qo‘shnilarni bilish. Quruvchilar obyektlarini ko‘ring va o‘sha mahalladagi tayyor uy bilan solishtiring.
Qisqacha
- Ta’mir chiroyli, lekin uzoq emas: uyning o‘ziga, planirovka, deraza va quvurlarga qarang.
- Hujjat zadatokdan oldin tekshiriladi, sotuvchining va’dasi esa shartnomaga yoziladi.
- Narx ustiga rasmiylashtirish, qarzlar, ko‘chish va ta’mirni qo‘shing.
- Kechqurun va dam olish kuni boring, ishgacha yo‘lni tirbandlikda o‘ting.
- Qo‘shnilar bilan gaplashing va to‘lovni chegarada olmang. Bu xatolarning teskari tomoni — kvartira sotuvchilarining odatiy xatolari.
