Шерзод квартирасини агентлик орқали ижарага берди ва риелторга бир ойлик тўловга тенг комиссия тўлади. Йил охирида ҳисоб-китоб қилаётиб, тўловни ўн иккига кўпайтирди ва рақамдан мамнун бўлди. Агентга тўланган комиссияни эса шунчаки унутди — аслида ана шу комиссия туфайли биринчи йил оддий ҳисоб кўрсатгандан сезиларли камроқ фойдали чиққан эди.
Ижарачи топиш учун комиссия — битимнинг одатий ва қонуний қисми, лекин уни даромадлиликни ҳисоблашда, нафақат ижара тўловини, албатта ҳисобга олиш керак.
Комиссия нима ва ким тўлайди
Комиссия — агентлик ёки хусусий риелторга ижарачи топиш ва шартномада ёрдам бериш учун тўланадиган ҳақ. Ўзбекистонда унинг миқдори ва ким тўлаши — уй эгаси ёки ижарачи — ҳар сафар аниқ агентлик билан алоҳида келишилади, бозорда ягона ставка йўқ.
Комиссия биринчи йил даромадлилигига қандай таъсир қилади
Формула содда: биринчи йилнинг реал даромади — йиллик ижара тўловидан квартира харажатларини ва, агар сиз тўлаган бўлсангиз, агент комиссиясини айириш. Даромадлилик — реал даромадни квартира нархига бўлиш.
Мисол (рақамлар шартли, ўзингизникини қўйинг). Квартира нархи 350 000 000 сўм. Тўлов — ойига 3 500 000 сўм, йилига 42 000 000 сўм. Агент комиссияси — бир ойлик тўлов, 3 500 000 сўм. Йилдаги бошқа харажатлар — 3 000 000 сўм.
| Нима ҳисобланади | Қандай ҳисобланади | Мисол |
|---|---|---|
| Чегирмасиз йиллик даромад | тўлов × 12 | 3 500 000 × 12 = 42 000 000 сўм |
| Агент комиссияси айирилгандан кейин | одатда бир ойлик тўлов | 42 000 000 − 3 500 000 = 38 500 000 сўм |
| Бошқа харажатлар айирилгандан кейин | коммунал, майда таъмир | 38 500 000 − 3 000 000 = 35 500 000 сўм |
| Биринчи йил даромадлилиги | реал даромад ÷ нарх × 100 | 35 500 000 ÷ 350 000 000 × 100 = 10,1 % |
Комиссияни айирмаса, даромадлилик 39 000 000 ÷ 350 000 000 = 11,1 % бўлиб кўринарди — бу ҳақиқатдан бир фоиз пунктга юқори. Иккинчи йилда янги комиссия бўлмаса ва ижарачи кўчиб кетмаса, даромадлилик одатда юқорироқ даражага қайтади. Комиссиядан ташқари, биринчи йилда кўпинча квартирани тайёрлашга бир марталик харажатлар ҳам қўшилади — қайси таъмир ижарага беришда ўзини оқлайди, қайси бири йўқ, буни алоҳида кўриб чиққан эдик.
Комиссия бир мартами ёки ҳар йили
Одатда комиссия бир марта — айнан шу ижарачи кўчиб кирганда тўланади. Худди шу одам бир неча йил яшаса, шу даврда қайта комиссия бўлмайди ва йиллар бўйича даромадлилик аста-секин текисланади. Айнан шунинг учун комиссия ҳисоб-китобга энг кўп биринчи йилда таъсир қилади.
Агент орқалими ёки ўзи
Ўзи ижарага беришда комиссия йўқ, лекин ўз нархи бор: кўрикларга вақт, ижарачини узоқроқ қидириш хавфи ва ҳужжатларни текширишда тажриба камлиги. Иккала йўлни солиштириш учун аввал ҳақиқий талабга қараш қулай — эълон жойлаш орқали ўзингиз эълон беринг ва шу билан бирга бир неча агентликдан шартларни сўранг. Иккала сценарий учун рақамларни уй-жой калкуляторида текшириб кўриш мумкин.
Таниш ҳолат: қўшни комиссияда тежамоқчи бўлиб, квартирасини ўзи ижарага бермоқчи бўлди, лекин керакли жойларда эълон бўлмагани сабабли квартира бир ой ортиқча бўш турди — шу ой учун йўқотилган тўлов у тўламоқчи бўлмаган комиссиядан кўпроқ чиқди.
Агентликлар таклифини қандай солиштириш керак
Турли агентлик ва хусусий риелторларнинг шартлари фарқ қилади: бирида қатъий сумма, бирида йиллик тўловдан фоиз. Биринчи таклифга рози бўлишдан олдин бир нечта вариантни солиштиринг ва ўз туманингиздаги ҳақиқий нарх даражасини билиш учун НАРХТОПъдаги кўчмас мулк бўлимида ўхшаш квартираларга қаранг.
Тез-тез учрайдиган хатолар
- Даромадлиликни йиллик тўлов бўйича ҳисоблаш, агент комиссиясини айирмасдан.
- Комиссия ижарачининг биринчи тўловига кирадими ёки уй эгаси алоҳида тўлайдими, олдиндан аниқлаштирмаслик.
- Биринчи ва кейинги йиллар даромадлилигини бир марталик харажатларга тузатиш киритмасдан солиштириш.
- Агентликни фақат комиссия миқдорига қараб танлаш, у ижарачиларни қандай текширишини сўрамасдан.
Қисқа жавоблар
Даромадлиликни ҳисоблашда агент комиссиясини айириш керакми
Ҳа, комиссия биринчи йилнинг реал харажати, уни ҳисобга олмаса қоғоздаги даромадлилик ҳақиқатдан юқори чиқади.
Комиссия ҳар ой тўланадими ёки бир мартами
Одатда бир марта, айнан шу ижарачи кўчиб кирганда — у квартирада яшаган даврда қайта комиссия бўлмайди.
Комиссияни одатда ким тўлайди — уй эгаси ёки ижарачи
Бу аниқ агентлик билан келишувга боғлиқ: ягона қоида йўқ, бу кўриклар бошланишидан олдин муҳокама қилинади.
Квартирани агенциз, ўзи ижарага бериш фойдалироқми
Комиссия бўлмайди, лекин ижарачини узоқроқ қидириш ва кўрикларга вақт сарфлаш хавфи ортади — фойдани шу вақтни ҳам ҳисобга олиб баҳолаш керак, фақат комиссия суммасини эмас.
Иккинчи йилда комиссия туфайли даромадлилик ўзгарадими
Одатда ҳа, ижарачи кўчиб кетмаса ва янги комиссия тўланмаса, иккинчи йил даромадлилиги биринчисидан юқори бўлади.
Қисқача
- Агент комиссияси — биринчи йил даромадлилигини ҳисоблашда айирилиши керак бўлган реал харажат.
- Комиссияни ҳисобга олмаса, қоғоздаги даромадлилик ҳар доим ҳақиқатдан юқори кўринади.
- Комиссия одатда айнан шу ижарачи кўчиб кирганда, бир марта тўланади, ҳар йили эмас.
- Ўзи ижарага бериш комиссияда тежайди, лекин ижарачи қидиришга кўпроқ вақт талаб қилади.
- Бир нечта агентлик шартини солиштиринг, биринчи таклифга дарҳол рози бўлманг.
Банк маҳсулотлари ва шартларини NARXTOP кредитлар бўлимида солиштириш мумкин.
