Sherzod kvartirasini agentlik orqali ijaraga berdi va rieltorga bir oylik to‘lovga teng komissiya to‘ladi. Yil oxirida hisob-kitob qilayotib, to‘lovni o‘n ikkiga ko‘paytirdi va raqamdan mamnun bo‘ldi. Agentga to‘langan komissiyani esa shunchaki unutdi — aslida ana shu komissiya tufayli birinchi yil oddiy hisob ko‘rsatgandan sezilarli kamroq foydali chiqqan edi.
Ijarachi topish uchun komissiya — bitimning odatiy va qonuniy qismi, lekin uni daromadlilikni hisoblashda, nafaqat ijara to‘lovini, albatta hisobga olish kerak.
Komissiya nima va kim to‘laydi
Komissiya — agentlik yoki xususiy rieltorga ijarachi topish va shartnomada yordam berish uchun to‘lanadigan haq. O‘zbekistonda uning miqdori va kim to‘lashi — uy egasi yoki ijarachi — har safar aniq agentlik bilan alohida kelishiladi, bozorda yagona stavka yo‘q.
Komissiya birinchi yil daromadliligiga qanday ta’sir qiladi
Formula sodda: birinchi yilning real daromadi — yillik ijara to‘lovidan kvartira xarajatlarini va, agar siz to‘lagan bo‘lsangiz, agent komissiyasini ayirish. Daromadlilik — real daromadni kvartira narxiga bo‘lish.
Misol (raqamlar shartli, o‘zingiznikini qo‘ying). Kvartira narxi 350 000 000 so‘m. To‘lov — oyiga 3 500 000 so‘m, yiliga 42 000 000 so‘m. Agent komissiyasi — bir oylik to‘lov, 3 500 000 so‘m. Yildagi boshqa xarajatlar — 3 000 000 so‘m.
| Nima hisoblanadi | Qanday hisoblanadi | Misol |
|---|---|---|
| Chegirmasiz yillik daromad | to‘lov × 12 | 3 500 000 × 12 = 42 000 000 so‘m |
| Agent komissiyasi ayirilgandan keyin | odatda bir oylik to‘lov | 42 000 000 − 3 500 000 = 38 500 000 so‘m |
| Boshqa xarajatlar ayirilgandan keyin | kommunal, mayda ta’mir | 38 500 000 − 3 000 000 = 35 500 000 so‘m |
| Birinchi yil daromadliligi | real daromad ÷ narx × 100 | 35 500 000 ÷ 350 000 000 × 100 = 10,1 % |
Komissiyani ayirmasa, daromadlilik 39 000 000 ÷ 350 000 000 = 11,1 % bo‘lib ko‘rinardi — bu haqiqatdan bir foiz punktga yuqori. Ikkinchi yilda yangi komissiya bo‘lmasa va ijarachi ko‘chib ketmasa, daromadlilik odatda yuqoriroq darajaga qaytadi. Komissiyadan tashqari, birinchi yilda ko‘pincha kvartirani tayyorlashga bir martalik xarajatlar ham qo‘shiladi — qaysi ta’mir ijaraga berishda o‘zini oqlaydi, qaysi biri yo‘q, buni alohida ko‘rib chiqqan edik.
Komissiya bir martami yoki har yili
Odatda komissiya bir marta — aynan shu ijarachi ko‘chib kirganda to‘lanadi. Xuddi shu odam bir necha yil yashasa, shu davrda qayta komissiya bo‘lmaydi va yillar bo‘yicha daromadlilik asta-sekin tekislanadi. Aynan shuning uchun komissiya hisob-kitobga eng ko‘p birinchi yilda ta’sir qiladi.
Agent orqalimi yoki o‘zi
O‘zi ijaraga berishda komissiya yo‘q, lekin o‘z narxi bor: ko‘riklarga vaqt, ijarachini uzoqroq qidirish xavfi va hujjatlarni tekshirishda tajriba kamligi. Ikkala yo‘lni solishtirish uchun avval haqiqiy talabga qarash qulay — e’lon joylash orqali o‘zingiz e’lon bering va shu bilan birga bir necha agentlikdan shartlarni so‘rang. Ikkala stsenariy uchun raqamlarni uy-joy kalkulyatorida tekshirib ko‘rish mumkin.
Tanish holat: qo‘shni komissiyada tejamoqchi bo‘lib, kvartirasini o‘zi ijaraga bermoqchi bo‘ldi, lekin kerakli joylarda e’lon bo‘lmagani sababli kvartira bir oy ortiqcha bo‘sh turdi — shu oy uchun yo‘qotilgan to‘lov u to‘lamoqchi bo‘lmagan komissiyadan ko‘proq chiqdi.
Agentliklar taklifini qanday solishtirish kerak
Turli agentlik va xususiy rieltorlarning shartlari farq qiladi: birida qat’iy summa, birida yillik to‘lovdan foiz. Birinchi taklifga rozi bo‘lishdan oldin bir nechta variantni solishtiring va o‘z tumaningizdagi haqiqiy narx darajasini bilish uchun NARXTOP’dagi ko‘chmas mulk bo‘limida o‘xshash kvartiralarga qarang.
Tez-tez uchraydigan xatolar
- Daromadlilikni yillik to‘lov bo‘yicha hisoblash, agent komissiyasini ayirmasdan.
- Komissiya ijarachining birinchi to‘loviga kiradimi yoki uy egasi alohida to‘laydimi, oldindan aniqlashtirmaslik.
- Birinchi va keyingi yillar daromadliligini bir martalik xarajatlarga tuzatish kiritmasdan solishtirish.
- Agentlikni faqat komissiya miqdoriga qarab tanlash, u ijarachilarni qanday tekshirishini so‘ramasdan.
Qisqa javoblar
Daromadlilikni hisoblashda agent komissiyasini ayirish kerakmi
Ha, komissiya birinchi yilning real xarajati, uni hisobga olmasa qog‘ozdagi daromadlilik haqiqatdan yuqori chiqadi.
Komissiya har oy to‘lanadimi yoki bir martami
Odatda bir marta, aynan shu ijarachi ko‘chib kirganda — u kvartirada yashagan davrda qayta komissiya bo‘lmaydi.
Komissiyani odatda kim to‘laydi — uy egasi yoki ijarachi
Bu aniq agentlik bilan kelishuvga bog‘liq: yagona qoida yo‘q, bu ko‘riklar boshlanishidan oldin muhokama qilinadi.
Kvartirani agentsiz, o‘zi ijaraga berish foydaliroqmi
Komissiya bo‘lmaydi, lekin ijarachini uzoqroq qidirish va ko‘riklarga vaqt sarflash xavfi ortadi — foydani shu vaqtni ham hisobga olib baholash kerak, faqat komissiya summasini emas.
Ikkinchi yilda komissiya tufayli daromadlilik o‘zgaradimi
Odatda ha, ijarachi ko‘chib ketmasa va yangi komissiya to‘lanmasa, ikkinchi yil daromadliligi birinchisidan yuqori bo‘ladi.
Qisqacha
- Agent komissiyasi — birinchi yil daromadliligini hisoblashda ayirilishi kerak bo‘lgan real xarajat.
- Komissiyani hisobga olmasa, qog‘ozdagi daromadlilik har doim haqiqatdan yuqori ko‘rinadi.
- Komissiya odatda aynan shu ijarachi ko‘chib kirganda, bir marta to‘lanadi, har yili emas.
- O‘zi ijaraga berish komissiyada tejaydi, lekin ijarachi qidirishga ko‘proq vaqt talab qiladi.
- Bir nechta agentlik shartini solishtiring, birinchi taklifga darhol rozi bo‘lmang.
Bank mahsulotlari va shartlarini NARXTOP kreditlar bo‘limida solishtirish mumkin.
