Учта опа-сингил Чилонзордаги квартирани мерос қилиб олди — ҳар бирига учдан бир улуш. Каттаси анча вақтдан бери бошқа шаҳарда яшайди ва пул олишни хоҳлайди, ўртанчаси ҳамма нарсани ҳозиргидек қолдиришни хоҳлайди, кенжаси эса оиласи билан шу квартирада яшайди ва кўчиб кетишга мажбур қилишларидан қўрқади. Эгалар келиша олмаса, квартирадаги улуш билан нима қилиш керак? Улуш эгасининг бир неча йўли бор: ўз улушини сотиш (қолган эгаларнинг устувор ҳуқуқини ҳисобга олиб), техник жиҳатдан имкони бўлса улушни натура кўринишида ажратиб олиш, ёки қолганлар билан сотиб олиш ёки бирга фойдаланиш ҳақида келишиш — қонун барча эгаларни бир хил нарсани хоҳлашга мажбурламайди, ҳар кимнинг ўз йўли бор.
Ўз улушини бошқаларнинг розилигисиз сотиш мумкинми
Ўз улушингизни бошқа эгаларнинг розилигисиз сотиш мумкин — улар сотишга рози бўлиши шарт эмас, лекин уларда устувор сотиб олиш ҳуқуқи бор: улушни бегонага сотишдан олдин, эгаси аввал уни қолган эгаларга худди шу шартларда таклиф қилиши шарт. Фақат улар рад эца ёки белгиланган муддатда жавоб бермаса, улушни исталган харидорга сотиш мумкин. Бу қоида квартирада қолган яшовчиларнинг хабарисиз тасодифий бегона одам пайдо бўлмаслиги учун мавжуд.
Улуш нархини қандай ҳисоблаш керак
Оддий сўзлар билан формула: улуш нархи бутун квартиранинг бозор нархи улуш ҳажмига кўпайтирилганига тенг, лекин амалда улуш одатда пропорционал қисмидан арзонроқ туради — харидорлар бутун квартирага ҳуқуқсиз улушни истамайгина олади, айниқса у ерда аллақачон кимдир яшаётган бўлса. Мисол (рақамлар шартли, ўзингизникини қўйинг): квартира 450 000 000 сўм туради, улуш — учдан бир. Пропорционал бўлса бу 150 000 000 сўм, лекин бозорда улушнинг ҳақиқий сотилиш нархи кўпинча пастроқ — 100 000 000–120 000 000 сўм, чунки улуш харидори алоҳида уй эмас, бегона одамлар билан биргаликдаги эгаликни олади.
| Нима ҳисобланади | Қандай ҳисобланади | Мисол |
|---|---|---|
| Квартиранинг тўлиқ нархи | баҳолаш кунидаги бозор нархи | 450 000 000 сўм |
| Ҳужжат бўйича улуш | нарх × улуш ҳажми | 150 000 000 сўм (1/3) |
| Улушнинг ҳақиқий сотилиш нархи | одатда пропорционал қисмидан паст | 100–120 000 000 сўм |
Устувор сотиб олиш ҳуқуқи нима
Устувор сотиб олиш ҳуқуқи — бу қоида бўйича эгалар сотилаётган улушни бегона харидорга таклиф қилинган худди шу шартларда биринчи бўлиб сотиб олиш имконига эга. Сотувчи қолган эгаларни битим нархи ва шартлари ҳақида ёзма равишда хабардор қилиши ва жавоб учун белгиланган муддат кутиши шарт. Бу қоидани эътиборсиз қолдириб, улушни эгалар четлаб сотилса, битимни судда бекор қилдириш мумкин.
Улушни натура кўринишида ажратиш мумкинми
Баъзан мумкин — агар квартира етарлича катта бўлиб, майдонни алоҳида кириш, ошхона ва ҳаммомга эга изоляцияланган қисмларга жисмонан бўлиш имконини берса. Амалда оддий шаҳар квартирасида улушни натура кўринишида ажратиш камдан-кам чиқади: кўпинча девор бўлиш эмас, фойдаланиш тартибини — ким қайси хонада яшайди — белгилаш ёки умумий мулкдан чиқмоқчи бўлган кишига пул компенсацияси тўлаш ҳақида гап боради.
Эгалар ҳеч нимага рози бўлмаса нима қилиш керак
Таниш вазият: бири сотмоқчи, иккинчиси яшамоқчи, учинчиси умуман қўнғироқларга жавоб бермайди. Яхшилик билан келиша олмасангиз, бўлиш, улушни сотиб олиш ёки квартирадан фойдаланиш тартиби ҳақидаги масалани суд ҳал қилади — у улуши кичик ва алоҳида фойдаланиб бўлмайдиган кишига компенсация тўлашга мажбур қилиши ёки ким қайси хонадан фойдаланишини белгилаши мумкин. Суд йўли ихтиёрий келишувдан узоқроқ ва қимматроқ, шунинг учун аввал нотариус орқали келишиб кўриш керак. Юридик маслаҳат учун хизматлар бўлимига мурожаат қилиш мумкин.
Сотиш ёки сотиб олишдан олдин улушни қандай текшириш керак
- Улушингиз ҳажми ва ҳужжат бўйича ҳозирги нархини тасдиқловчи ҳужжат буюртма қилинг.
- Квартира ва улушнинг бозор нархини мустақил баҳолатиб олинг.
- Сотиш ниятингиз ҳақида қолган эгаларни ёзма равишда хабардор қилинг ва белгиланган муддатда жавоб кутинг.
- Қийинчилик ёки низо бўлса, нотариус ёки юристдан маслаҳат олинг.
Агар охир-оқибат бегона харидор эмас, бошқаларнинг улушини сотиб олиб ягона эгага айланишга қарор қилсангиз, ўхшаш битимларни кўчмас мулк бўлимида ёки уй-жой ауксионида кўринг — шунда бутун квартиранинг ҳақиқий бозор нархини тушуниш осонроқ бўлади.
Кўп учрайдиган хатолар
Биринчи хато — улушни қолган эгаларни ёзма хабардор қилмасдан бегонага сотиш: бундай битимни бекор қилдириш мумкин. Иккинчиси — улуш нархини квартира нархидан оддий пропорция деб ҳисоблаш, бозор улуш учун камроқ тўлашини ҳисобга олмаслик. Учинчиси — эгалардан бири квартирада бепул яшаб, қолганлари на пул, на аниқлик олмай, қарорни йиллаб чўзиш. Улушни сотгандан тушган пулни битимда пулни хавфсиз ўтказиш ҳақидаги мақолада ёзилганидек топшириш хавфсизроқ. Келажакда шундай баҳслардан қочиш учун кимдир билан бошиданоқ бирга квартира сотиб олишни режалаштирсангиз, икковлашиб квартира сотиб олиш ҳақидаги мақолани олдиндан ўқинг.
Қисқа жавоблар
Квартирадаги улушни бошқа эгаларнинг розилигисиз сотиш мумкинми?
Ҳа, лекин аввал улушни қолган эгаларга худди шу шартларда таклиф қилиш керак — бу устувор сотиб олиш ҳуқуқи. Бегонага фақат улар рад этгандан ёки муддатида жавоб бермагандан кейин сотиш мумкин.
Квартирадаги улуш нархини қандай ҳисоблаш керак?
Пропорционал жиҳатдан улуш квартира бозор нархининг улуш ҳажмига кўпайтмасига тенг, лекин ҳақиқий сотилиш нархи одатда пастроқ — харидорлар бегона одамлар билан биргаликдаги эгаликни истамайгина олади.
Квартирани улушларга жисмонан бўлиш мумкинми?
Баъзан, агар режалаштириш алоҳида кириши бўлган изоляцияланган қисмларга имкон берса. Одатий квартирада кўпинча хоналардан фойдаланиш тартиби белгиланади ёки компенсация тўланади.
Эгалар келиша олмаса нима қилиш керак?
Ихтиёрий келишув учун нотариусга мурожаат қилинг, бўлмаса — судга, у фойдаланиш тартиби, сотиб олиш ёки компенсацияни белгилайди.
Улушни устувор сотиб олиш ҳуқуқи нима?
Бу эгаларнинг сотилаётган улушни бегона харидорга таклиф қилинган шартларда ундан олдин сотиб олиш ҳуқуқи.
Қисқача
- Улушни сотиш мумкин, лекин аввал уни бошқа эгаларга ёзма таклиф қилиш керак — бу устувор сотиб олиш ҳуқуқи.
- Бозордаги улуш нархи одатда бутун квартира нархининг оддий пропорциясидан паст.
- Улушни натура кўринишида ажратиш камдан-кам чиқади — кўпинча фойдаланиш тартиби белгиланади ёки компенсация тўланади.
- Эгалар ўртасида низо бўлса, ихтиёрий келишув чиқмаса, масалани суд ҳал қилади.
- Битимдан олдин мустақил баҳолов буюртма қилинг — қариндошлар орасидаги «кўз билан» нарх кўпинча адолациз чиқади.
- Биргаликдаги эгаликни бошиданоқ режалаштириш, кейин улуш баҳсини ечишдан осонроқ.
Суммалар ва тўловларни NARXTOP калкуляторида ҳисоблаб кўриш қулай.
Банк маҳсулотлари ва шартларини NARXTOP кредитлар бўлимида солиштириш мумкин.
