Кўчмас мулк битимида пулни қандай хавфсиз топшириш керак, ҳам квартирасиз, ҳам пулсиз қолмаслик учун? Асосий қоида оддий: пул мулк ҳуқуқи ўтган пайтда ўтади, ундан олдин эмас ва «ишончга» эмас. Нотариус ёнидаги машинада қўлдан қўлга нақд бериш — одатий манзара, аммо энг хавфсизи эмас.
Нақд ҳисоб-китоб нега хавфли, қайси банк усуллари хавфсизроқ, пулни қандай тартибда бериш ва харид ипотека билан бўлса нима қилиш кераклигини кўриб чиқамиз.
Нақд пулни қўлдан қўлга бериш нега хавфли
Нақд пулда из қолмайди: бир ойдан кейин сотувчи «камроқ олдим» деса, буни инкор этишга ҳеч нарса йўқ. Катта суммани жисмонан олиб келиш ва жойида санаш керак бўлади, бу эса ҳисобдаги хато ёки бегона кўзлар диққатидан тортиб хавф туғдиради. Қоғоз пулларни имзолашдан олдинги шошилинчда ҳақиқийлигини ҳар доим ҳам диққат билан текширмайдилар.
Банк усуллари орқали ҳисоб-китоб
Ҳисоблар орасида ўтказма ёки банк катакчаси орқали ҳисоб-китоб хавфсизроқ: пул олдиндан қўйилади, сотувчи эса унга фақат битим рўйхатдан ўтгандан кейин кириш ҳуқуқи олади. Баъзи банклар аккредитив таклиф қилади — банк пулни сотувчига мулк ҳуқуқи ўтгани тасдиқлангандан кейин ўзи ўтказади. Курс ва валютани шартномада сўз билан ёзинг, банкларнинг таклифларини солиштирсангиз, уларни Ўзбекистон банклари бўлимида ёки филиаллар харитасида кўриш мумкин.
«Пул — ҳужжат» тартиби
Тўғри тартиб: аввал ҳуқуқ ўтишини рўйхатга олиш учун ҳужжатлар топширилади, пул эса шу билан бир вақтда ёки рўйхатга олиш тасдиқлангандан кейин сотувчига ўтади — олдиндан тўлиқ эмас. Келишув босқичидаги закладка алоҳида кичик сумма, уни ҳам ёзма қайд этиб, битим икки томон айби билан бўлмай қолса қайтариш шартини ёзиб қўйиш керак.
Пул олганлик тилхати
Тилхатни сотувчи ўз қўли билан ёзади: сумма, сана, нима учун пул олингани ва паспортга мос имзо билан. Тилхат банк изини алмаштирмайди, аммо тўлов қилинганини тасдиқловчи ҳужжатингиз бўлиб қолади — қоғозда, «битим чиқмаса қайтараман деб айтган эди» эмас. Уни шартнома ва битим бўйича бошқа ҳужжатлар билан бирга сақланг.
Ипотека бўлганда қандай қилиш керак
Харид ипотека билан бўлса, ҳисоб-китоб тартибини банк ўзи белгилайди: одатда кредит маблағи битим рўйхатдан ўтгандан ва квартирага банк фойдасига гаров расмийлаштирилгандан кейин сотувчига ўтказилади. Сизнинг вазифангиз — бошланғич тўловни тўғри расмийлаштириш ва уни сотувчига бериладиган закладка билан аралаштирмаслик. Турли банкларнинг ипотека шартларини ипотека бўлимида солиштириш, тўловни эса банкка боришдан олдин ипотека калкуляторида чамалаш мумкин.
Воситачи орқали битим бўлса нимага эътибор беринг
Битимда риелтор ёки агентлик қатнашса ҳам, пул барибир тўғридан-тўғри мулкдорга ўтиши керак, фақат пул олиш ҳуқуқи тўғридан-тўғри ёзилган ишончнома бўлган ҳолатлар бундан мустасно. Агентлик комиссияси алоҳида, алоҳида ҳужжат билан тўланади, «квартира суммасидан айириб қўямиз» деган оғзаки гап билан эмас.
Ҳисоб-китоб усуллари: нимани танлаш
| Усул | Устунлиги | Камчилиги |
|---|---|---|
| Қўлдан қўлга нақд | Тез | Из йўқ, хато хавфи |
| Банк ўтказмаси | Из қолади | Реквизит, вақт керак |
| Банк катакчаси | Пул банк назоратида | Ҳар банкда йўқ |
| Аккредитив | Пул фақат рўйхатдан ўтгандан кейин берилади | Кўпроқ вақт олади |
Тез-тез учрайдиган хатолар
- Мулк ҳуқуқи рўйхатдан ўтишидан олдин бутун суммани бериш.
- Оғзаки сўзга ишониб тилхат олмаслик.
- Пулни олиш ҳуқуқи ёзилмаган ишончномасиз воситачига бериш.
- Квартира ҳужжатларини олдиндан текширмаслик — бу тартиб квартира ҳужжатларини қандай текшириш мақоласида ёзилган.
Қисқа жавоблар
Квартира харидида нақд пул билан ҳисоблашса бўладими?
Бўлади, аммо асосий сумма учун банк ўтказмаси ёки катакча билан бирга ишлатиш хавфсизроқ, тилхатни эса ҳар қандай ҳолатда олинг.
Закладкани қачон бериш керак?
Ҳужжат ва мулкдорни текширгандан кейин, ундан олдин эмас. Закладкани битим чиқмаса қайтариш шартлари билан ёзма қайд этинг.
Тилхатни ким ёзади — сотувчи ёки харидор?
Тилхатни пулни олган одам, яъни сотувчи ўз қўли билан ёзади: сумма, сана ва паспортга мос имзо билан.
Сотувчи бутун суммани олдиндан сўраса, нима қилиш керак?
Воз кечиб, «рўйхатга олиш — тўлов» тартибини ёки банк орқали ҳисоб-китобни таклиф қилинг. Босим ва шошириш бўлса, пул кетишидан олдин харид пайтида алдашганда нима қилишни бир бор ўқиб чиқиш фойдали.
Қисқача
- Пул мулк ҳуқуқи билан бирга ўтади, ундан олдин эмас.
- Банк ўтказмаси, катакча ва аккредитив нақддан хавфсизроқ.
- Ҳисоб-китоб усулидан қатъи назар тилхатни доим олинг.
- Агентлик комиссиясини квартира суммасидан алоҳида тўланг.
- Ипотека бўлса, ҳисоб-китоб тартибини банкдан олдиндан аниқланг.
