Бобур ва Шерзод исмли икки дўст бир ИТ-компанияда ишлайди ва беш йилдан бери алоҳида уй ижарасига ҳар ой маош ярмига яқинини сарфлаб келишади. Бир куни Чорсуда ош устида бири: «Нега бирлашиб, икковимиз квартира сотиб олмаймиз — ижарадан камроқ тўлаймиз, охирида эса ўзимизники қолади», деди. Дўст, ака-ука ёки опа-сингил билан квартира сотиб олиш жозибали эшитилади, лекин қисқа жавоб шундай: бу фақат улушлар, харажатлар ва умумий мулкдан чиқиш тартиби биринчи тўлов киритилмасдан олдин қоғозга туширилганда ишлайди.
Дўстлик мустаҳкам ва режалар мос келиб турган пайтда қоғозлар ҳақида ўйлагингиз келмайди — ҳаммаси ўз-ўзидан тушунарли туюлади. Аммо шароит ўзгаради: кимдир уйланади, кимдир бошқа шаҳарга кўчиб ўтади, кимнингдир даромади камаяди. Ёзма келишувсиз айнан шундай пайтда биргаликдаги харид тежамкорлик эмас, низо манбаига айланади.
Квартирани иккалага қандай расмийлаштириш: улушларми ёки умумий мулкми
Энг оддий ва тушунарли йўл — квартирани улушли мулкка расмийлаштириш: ҳар бирига киритган пулига пропорсионал улуш. Шунда ҳар бирида ўз улушига алоҳида гувоҳнома бўлади, ва келажакда ўз қисмини ҳамкоридан мустақил сотиш, совға қилиш ёки мерос қолдириш мумкин. Улуш ажратилмаган умумий мулк яқин қариндошлар орасида юридик жиҳатдан мумкин, лекин дўстлар учун бу квартира билан кейинги ҳар қандай амални қийинлаштиради — бошқасининг розилигисиз улушни сотиш ёки гаровга қўйиш қийинроқ бўлади. Биргаликда харид учун вариантларни квартира сотуви эълонларидан кўриб чиқиш мумкин.
Ҳаммулкдорлар орасидаги ёзма келишувда нима бўлиши керак
Олди-сотди шартномасидан ташқари, ҳаммулкдорлар ўзаро алоҳида келишув имзолаши керак — нотариусда шарт эмас, лекин ёзма ва иккала томон имзоси билан. Унда: ким қанча киритгани, коммунал тўловлар ва таъмирлаш харажатлари қандай бўлиниши, бири ўз улушини сотмоқчи бўлса нима бўлиши ва уни биринчи ким сотиб олиш ҳуқуқига эга экани кўрсатилади.
Харажатларни қандай бўлиш: нафақат нарх, балки коммунал ва таъмирлаш ҳам
Квартира нархи — бу фақат бошланиши. Кейин коммунал тўловлар, интернет, таъмирлаш, агар квартира иккови учун битта бўлса, умумий ошхона ёки меҳмонхонадан ким кўпроқ фойдаланиши бўйича низолар келади. «Биз умумий ҳисоб очдик ва ой бошида, ҳисоб келгандан кейин эмас, коммуналга тенг бўлиб тўлаймиз», — дейди Бобур. Бундай одат маиший низоларнинг ярмини бошланмасдан туриб олдини олади — худди шу тамойил ижара харажатларини биргаликда бўлиш ҳақидаги мақолада ҳам ишлайди.
Ҳаммулкдорлардан бири ўз улушини сотмоқчи бўлса нима қилиш керак
Ҳаммулкдорларда устувор сотиб олиш ҳуқуқи бор: агар бири ўз улушини бегона кишига сотмоқчи бўлса, аввал уни худди шу шартларда иккинчи ҳаммулкдорга таклиф қилиши шарт. Бу қоидани ўз келишувингизда ҳам такрорланг, иккинчи ҳаммулкдор жавоб бериши керак бўлган муддатни, масалан, бир ойни белгилаб қўйинг. Бундай муддациз сотув ноаниқ вақтга осилиб қолиши мумкин. Харид учун биргаликда ипотека олинса, бу шартларни банк билан олдиндан келишиб олиш керак.
Нотекис ҳисса қўшилганда улушларни қандай ҳисоблаш
Ҳар бирининг улуши = шу киши киритган сумма, квартиранинг тўлиқ нархига бўлинган ҳолда. Агар ҳиссалар ҳар хил бўлса, улушлар ҳам ҳар хил бўлиши керак — тенг 50/50 бўлиниш фақат тенг ҳиссаларда адолатли.
Мисол (рақамлар шартли, ўзингизникини қўйинг): квартира 500 000 000 сўм туради. Бобур 300 000 000 сўм, Шерзод 200 000 000 сўм киритди. Бобурнинг улуши = 300 000 000 / 500 000 000 = 0,6, яъни 60 %. Шерзоднинг улуши = 200 000 000 / 500 000 000 = 0,4, яъни 40 %. Айнан шу нисбатда келажакдаги сотувдан тушадиган пулни ҳам, жорий сақлаш харажатларини ҳам бўлиш керак — умумий бюджетни уй-жой бюджети калкуляторида ҳисоблаш қулай.
| Нима ҳисобланади | Қандай ҳисобланади | Мисол |
|---|---|---|
| Квартира нархи | Шартнома бўйича тўлиқ нарх | 500 000 000 сўм |
| Биринчи ҳаммулкдор ҳиссаси | Харидда киритилган сумма | 300 000 000 сўм |
| Биринчи ҳаммулкдор улуши | Ҳисса / квартира нархи | 60 % |
| Иккинчи ҳаммулкдор улуши | 100 % минус биринчи улуш | 40 % |
Иккалага квартира сотиб олишда тез-тез учрайдиган хатолар
- «Қулайлик учун» квартирани фақат биттасига расмийлаштириб, пулни икковидан ёзма тилхациз йиғиш.
- Ҳаммулкдорлардан бири уйланса ёки кўчиб кеца, улушга нима бўлишини олдиндан келишмаслик.
- Харажатларни умумий ҳисоб ва тўловлар ҳисобсиз, фақат оғзаки «биродарларча» бўлиш.
- Улушни устувор сотиб олиш ҳуқуқини ёзиб қўймаслик — шу туфайли улушни бегонага сотиш низо манбаига айланади.
Қисқа жавоблар
Дўст ёки қариндош билан квартирани иккалага сотиб олиш мумкинми?
Ҳа, бу улушли мулкчиликда одатий амалиёт: ҳар бирига киритган пулига пропорсионал ўз улуши расмийлаштирилади, ва кейин уни ҳамкоридан мустақил бошқариш мумкин.
Улушли мулк умумий мулкдан нимаси билан фарқ қилади?
Улушли мулкда ҳар бирининг аниқ ўз улуши бор, уни мустақил бошқариш ҳуқуқига эга. Умумий мулкда улушлар ажратилмаган, ва квартира билан деярли ҳар қандай амал иккала мулкдорнинг розилигини талаб қилади.
Ҳиссалар ҳар хил бўлса, улушларни қандай бўлиш керак
Ҳар ким киритган суммага пропорсионал: улуш киритилган ҳиссани квартиранинг тўлиқ нархига бўлиш орқали топилади. Тенг улушлар фақат тенг ҳиссаларда адолатли.
Ҳаммулкдорлардан бири улушини сотмоқчи бўлса нима қилиш керак
Аввал уни худди шу шартларда иккинчи ҳаммулкдорга таклиф қилиш керак — бу устувор сотиб олиш ҳуқуқи дейилади.
Олди-сотди шартномасидан ташқари ҳаммулкдорлар орасида алоҳида келишув керакми?
Ҳа, уни дарҳол имзолаган маъқул: унда ҳиссалар, коммунал ва таъмирлаш харажатлари тартиби, ҳамда умумий мулкдан чиқиш қоидалари мустаҳкамланади.
Қисқача
- Иккалага уй сотиб олиш улушлар, харажатлар ва чиқиш қоидалари олдиндан қоғозга туширилганда ишлайди.
- Улушли мулк умумийдан қулайроқ: ҳар бирида мустақил бошқарса бўладиган ўз улуши бор.
- Улушлар киритилган пулга пропорсионал ҳисобланади, стандарт бўйича тенг бўлинмайди.
- Ҳаммулкдорларда бир-бирининг улушини устувор сотиб олиш ҳуқуқи бор — жавоб муддатини ёзиб қўйинг.
- Коммунал тўловлар учун умумий ҳисоб кўпчилик маиший низоларнинг бошланмасданоқ олдини олади.
