Ҳовлига қандай дарахт экиш керак — бу қарорни бир марта қабул қиласиз, у билан эса йигирма йил яшайсиз. Дарахциз ҳовли июлга бориб қизиган товага айланади: деворлар исийди, кондиционер тўхтамай ишлайди, ҳовлида ўтириб бўлмайди.
Нотўғри жойга экилган дарахтни кейин ё кесишади, ё чидашади: шохлар томга чиқади, илдиз йўлакни кўтаради, соя пуштага тушади, мева эса машина ва сўқмоққа тўкилади. Шунинг учун аввал ҳовли режаси, кейин кўчат учун ўра.
Қуйида: нима ташвишсиз ўсади, мевалими ёки соя, қачон экиш, уй ва девордан қанча узоқда, ёш дарахтни суғориш ва сўри устидаги узум.
Бизда ташвишсиз ўсадиган дарахтлар
Ҳовли учун синалган рўйхат: ўрик, олча, олхўри, олма, беҳи, анжир, хурмо, анор, узум, тут. Анжир ва анорни совуқ туманларда қишда ёпишади, бунинг эвазига улар тез ҳосилга киради. Ўрик ва олча деярли ўзи ўсади. Тут тез соя беради, лекин меваси йўлак ва машинани булғайди — жойи дарвозадан узоқроқда.
Ҳосил эмас, айнан соя керак бўлса, чинор, қайрағоч, каталпа ва софорага қарашади. Улар тез ўсади, деярли парвариш сўрамайди, лекин жойни кўп эгаллайди. Ёнғоқ алоҳида гап: дарахт улкан, сояси қуюқ, тагида деярли ҳеч нарса ўсмайди, олти сотихлик ҳовлида унга тор.
| Дарахт | Нега экилади | Нимани унутмаслик керак |
|---|---|---|
| Ўрик, олча, олхўри | Талабчан эмас, эрта ҳосил, ҳовлини босмайди | Тўкилган мевани йиғиш керак, акс ҳолда ари келади |
| Анжир, анор | Тез ҳосилга киради, кўркам | Совуқ жойларда қишда ёпилади |
| Хурмо, олма, беҳи | Узоқ яшайди, кузги ва сақланадиган ҳосил | Буташ ва шох остида жой керак |
| Узум | Сўри устида соя ва бир жойдан ҳосил | Мустаҳкам таянч, ҳар йили буташ |
| Чинор, қайрағоч, каталпа | Бутун ҳовлига соя, парвариши кам | Улкан шох ва илдиз, кичик ҳовлига эмас |
Мевали дарахтми ёки соя
Оддий қоида: йўлак устига, дарвоза олдига ва машина турадиган жойга мевали дарахт экилмайди. Тўкилган олча — плиткадаги доғ, дераза тагидаги ари ва ёмғирдан кейин сирпанчиқ йўл. Дам олиш жойи устида узум яхши ишлайди: соя ҳам беради, ҳосил ҳам, кузда эса қуёшни очиб беради.
Мевали дарахт — бу иш: буташ, ишлов, йиғим, тозалаш. Соя дарахтини экиб, деярли унутишади. Кичик ҳовлида парвариш қила оладиган икки-учта мевали ва битта катта соя дарахти ҳалолроқ. Ҳовлида пушта бўлса, тушдан кейинги сояни ҳисобга олинг — томорқага кун бўйи қуёш керак.
Қачон экилади
Илдизи очиқ кўчат дарахт ухлаб турганда экилади: кеч кузда ёки эрта баҳорда, куртак уйғонмасидан. Бизда кузги экиш муваффақиятлироқ — қиш давомида илдиз тутиб олади. Идишдаги тупроқли кўчатни эса қаттиқ иссиқдан бошқа пайтда экиш мумкин.
Ўрани олдиндан ва илдиздан кенг қазишади, тупроқни чиринди билан аралаштиришади. Илдиз бўғзини кўмиб юборманг — энг кўп учрайдиган хато шу. Ёнига қозиқ қоқиб боғлашади, атрофига лунка қилиб дарров икки-уч челак suv қуйишади. Кўчатни баҳорда бозордан ёки эълон орқали олишади — эълонлар доскасида уларни кўчатхоналар ҳам, боғи катта қўшнилар ҳам сотади.
Уйдан, девордан ва қувурдан қанча узоқда
Катта дарахт девордан камида тўрт-беш метр чекинсин, чинор ва ёнғоққа эса кўпроқ. Том устидаги шох — тиқилган тарнов ва кучли шамолда хавф. Илдиз suv бор томонга боради: эски канализация, қувур уланиши, жўмрак. Яқиндан канализация ёки водопровод ўтган бўлса, наридан жой танланг.
Девор билан бошқа гап — у ерда қўшни бошланади. Шох ҳам, соя ҳам, тўкилган мева ҳам унга ўтади ва бу маҳалладаги жанжалнинг энг кўп сабаби. Олдиндан, одамгарчилик билан келишиб олинг, чекиниш меъёрларини эса маҳалла ёки ҳокимиятдан сўранг: талаблар ҳар хил бўлади, кейин кесгандан кўра аниқлаштирган яхши. Айтганча, парваришланган катта боғ уй нархини сезиларли кўтаради — уй сотуви эълонларини кўринг ва дарахтли ҳовлилар билан яланғоч ҳовлиларни солиштиринг.
Ёш дарахтни суғориш
Биринчи икки-уч йил ҳаммасини ҳал қилади. Ёш дарахтга кам марта, лекин тўйинтириб suv керак: шох айланасидаги лункани чангни ҳўллайдиган эмас, чуқургача ўтадиган қилиб тўлдиришади. Ёзда бу тахминан ҳафтада бир марта, жазирамада тез-тезроқ, лекин барибир мўл. Суғоргандан кейин устини мулча билан ёпишади ёки юмшатишади, акс ҳолда қатқалоқ намни бир кунда тортиб олади.
Баҳор ва кузда танани оқлашади: бўр пўстлоқни қуёш куйишидан сақлайди. Катта дарахтни камроқ, лекин чуқурроқ суғоришади ва тана тагига эмас, сўрувчи илдиз турган айлана бўйлаб suv беришади.
Буташ: нега ва қачон
Буташ дарахт ухлаб турган қишда қилинади, ёзда фақат санитария буташи. Қуриган, касал, ичкарига ўсган ва ишқаланадиган шохлар олинади. Шох-шаббани паст ушлашади: ҳосилни нарвончадан йиғиш осонроқ.
Кунда қолдирилмайди, йирик кесим жойлари боғ малҳами билан беркитилади. Ўрик ва шафтолига буташ ҳар йили керак, акс ҳолда мева майдалашади ва учига чиқиб кетади. Дарахт қаровсиз қолиб симга тегаётган бўлса, аррани ўзингиз кўтарманг: том устидаги йўғон шохни кесиш тажрибали одамнинг иши, бундай усталарни хизматлар каталогидан излашади.
Узумзор ва сўри
Сўри устидаги узум — ёзимиз учун энг ишлайдиган ечим: ёзда туташ соя, кузда ҳосил, қишда қуёш яна ҳовлига тушади. Таянчни қувурдан, бўйдан баландроқ ва захира билан қилишади: шингилли ток оғир бўлади, бўш каркас букилади.
Уни қуёшли томонга, девор ёнига ёки йўлак бўйлаб экишади ва йўналишини дарров белгилашади. Кузда ток буталади, совуқ жойларда туширилиб ёпилади. Ҳовлида тандирли ёзги ошхона режалаштирилган бўлса, токни стол устидан ўтказинг, ўчоқ устидан эмас: иссиқ ва тутун баргга зарар қилади.
Кўп учрайдиган хатолар
- Катта дарахтни уй деворидан икки метр нарида экиш.
- Илдиз бўғзини кўмиб юбориб, кўчат нега ўсмаётганига ҳайрон бўлиш.
- Машина турадиган ёки одам юрадиган жойга мевали дарахт экиш.
- Қўшнидан сўрамай, йирик шохли дарахтни деворга тиркаб экиш.
- Ўрикни йиллаб бутамай, кейин ярим дарахтни бир йўла кесиш.
Қисқа жавоблар
Олти сотих ҳовлига нечта дарахт керак
Одатда икки-учта мевали, битта соя дарахти ва дам олиш жойи устидаги узум етади. Кўп бўлса, ҳовли ўрмонга айланади: майса ва пушта тортмайди, ер доим нам туради.
Неча йилдан кейин ҳосил бўлади
Тури ва кўчатига боғлиқ: анжир, шафтоли ва олча эрта ҳосил беради, олма билан хурмо кечроқ. Пайванд қилинган кўчат тезроқ ҳосилга киради, сотувчидан нима олаётганингизни сўранг.
Илдиз пойдеворга хавфлими
Илдизнинг ўзи бетонни синдирмайди, лекин йўлак ва атроф қопламасини кўтаради ва suv бор ёриқларга киради. Катта дарахтни уйдан узоқроқ олинг ва канализация устига экманг.
Ортиб қолган ҳосилни нима қилиш керак
Бир қисмини қуритишади, бир қисмини қариндошларга улашишади. Ҳосил кўп бўлса, ортиқчасини сотишади: ўрик ёки узум ҳақида эълон жойлаштириш маҳалла чатига ёзишдан қийин эмас.
Дарахт билан ҳовлини қандай мослаш керак
Аввал машина, йўлак, дам олиш жойи ва хўжалик қисмини чизиб чиқинг, кейин шу режа бўйича дарахт қўйинг. Зоналар, йўлак ва суғориш ҳақида ҳовлини қандай обод қилиш мақоласида батафсил ёзилган.
Қисқаси
- Аввал ҳовли режаси, кейин ўра: дарахтни кўчириб бўлмайди.
- Ўрик, олча, анжир, хурмо ва узум бизда энг кам ташвиш билан ўсади.
- Экиш уйқу пайтида — кеч кузда ёки эрта баҳорда, бўғиз кўмилмайди.
- Катта дарахт девордан тўрт-беш метр, қувур ва қўшни деворидан узоқроқ туради.
- Ёш дарахт кам марта ва мўл суғорилади, танаси оқланади, шохи паст ушланади.
Суммалар ва тўловларни NARXTOP калкуляторида ҳисоблаб кўриш қулай.
Банк маҳсулотлари ва шартларини NARXTOP кредитлар бўлимида солиштириш мумкин.
