Она қизи ҳали тириклигида квартирани совға қилиб қўймоқчи эди — қўшнисиникидек, вафотидан кейин болалар орасида баҳс бўлмасин деб. Нотариусга борди, у ерда биринчи савол — «ўзингиз учун яшаш ҳуқуқи билан совға қиласизми ёки йўқми?» — бўлди, она эса бу ҳақда ўйламагани учун саросимага тушди. Қариндошга квартирани совға қилишни қандай расмийлаштириш керак? Совға нотариус ҳузурида тузиладиган шартнома билан расмийлаштирилади, уни совға қилувчи ва совға олувчи имзолайди, шундан кейин мулк ҳуқуқи янги эгаси номига қайта рўйхатга олинади — шу пайтдан бошлаб квартира ҳуқуқий жиҳатдан совға қилинган кишига, совға қилганга эмас, тегишли бўлади.
Квартирани совға қилишни қандай расмийлаштириш керак: тартиб
- Квартирага оид ҳужжатлар ва иккала томоннинг паспортларини йиғинг.
- Нотариусга мурожаат қилиб, совға шартномасини тузинг — совға қилувчи яшаш ҳуқуқини сақлаб қолишини олдиндан ҳал қилинг.
- Шартномани нотариус ҳузурида имзоланг.
- Мулк ҳуқуқини янги эгаси номига тегишли идорада қайта рўйхатга олдинг.
- Совға олганнинг мулк ҳуқуқини тасдиқловчи ҳужжатларни олинг.
Совға ўрнига қариндоши учун алоҳида уй сотиб олишни кўриб чиқаётган бўлсангиз, вариантлар кўчмас мулк бўлимида бор.
Совға шартномаси меросдан нимаси билан фарқ қилади
Совға расмийлаштирилгандан дарҳол кейин кучга киради — квартира совға қилувчи ҳали тириклигида янги эгага ўтади, ва у квартирани бошқариш ҳуқуқини йўқотади: сотиб, яна совға қилиб ёки васият қилиб бўлмайди. Мерос эса, аксинча, фақат вафотдан кейин ўтади, ва шу пайтгача эгаси хоҳласа юз марта фикридан қайтиши, васиятномани ўзгартириши ёки ҳеч нарса қолдирмаслиги мумкин. Бу кўпинча эътибордан четда қоладиган асосий фарқ: совға — абадий қарор, «эҳтиёт шарт» учун эмас.
Қариндошга совға қилганда солиқ тўлаш керакми
Яқин қариндошлар — фарзандлар, ота-она, турмуш ўртоқлар — учун кўп ҳолларда совғада солиқ бўйича имтиёз ёки солиқдан озод қилиш амал қилади, лекин аниқ шартларни ва бу имтиёз учун ким айнан яқин қариндош ҳисобланишини битим вақтида нотариус ёки солиқ идорасидан аниқлаштирган маъқул: қоидалар вақти-вақти билан ўзгаради. Узоқ қариндошлар ёки қариндош бўлмаган одамлар орасидаги совға бошқа шартларда солиққа тортилиши мумкин — буни ҳам олдиндан аниқлаштиринг, кутилмаган суммага дуч келмаслик учун.
Совға шартномасини бекор қилиш мумкинми
Расмийлаштирилган совғани бекор қилиш қийин ва фақат чекланган ҳолатларда мумкин — масалан, совға олган киши совға қилувчининг ҳаётига суиқасд қилса ёки совға қилинган квартирани йўқотиш хавфини туғдирадиган тарзда ишлаца, ва бекор қилиш шартлари шартномада ёзилган бўлса. Имзоланган ва рўйхатдан ўтгандан кейин «шунчаки фикрим ўзгарди» — асос бўла олмайди. Шунинг учун квартирани совға қилиш қарорини шошмасдан қабул қилиш керак, айниқса бу совға қилувчининг ягона уйи бўлса.
Совғани расмийлаштириш қанча туради
Совға шартномасини расмийлаштириш харажатлари одатда шартномани тузиш ва тасдиқлаш учун нотариус тарифи ҳамда мулк ҳуқуқини қайта рўйхатга олиш учун давлат божидан иборат. Аниқ суммалар квартира нархи, қариндошлик даражаси ва аниқ нотариус идорасининг тарифларига боғлиқ — уларни битимдан олдин тўғридан-тўғри нотариусдан сўранг, бировнинг рақамига таянманг (рақамлар шартли, ўзингизникини жойида аниқлаштиринг). Ҳужжатларни ўзингиз йиғиш ва идораларга боришга вақт бўлмаса, расмийлаштиришнинг бир қисмини хизматлар бўлими орқали топшириш мумкин.
| Нима ҳисобланади | Нимага боғлиқ | Аниқ суммани қаердан билиш мумкин |
|---|---|---|
| Нотариус тарифи | квартира нархи, шартнома мураккаблиги | нотариусдан |
| Қайта рўйхатга олиш божи | битим вақтидаги амалдаги ставка | рўйхатга олиш идорасида |
| Солиқ (агар амал қилса) | қариндошлик даражаси, совға вақтидаги ҳолат | солиқ идорасида |
Совға қилувчи квартирада яшашда қолишни хоҳласа нима қилиш керак
Одатий ҳолат: буви квартирани набирасига совға қилади, лекин унда умрининг охиригача яшашни хоҳлайди. Совға қилувчининг умрбод яшаш ҳуқуқини совға шартномасида алоҳида банд сифатида ёзиб қўйиш мумкин — шунда мулк қайта рўйхатдан ўтгандан кейин ҳам совға қилувчи қонуний равишда квартирада яшашда давом этади. Шартномада бундай шарт бўлмаса, янги эгаси расман аввалги эгани, у яқин қариндош бўлса ҳам, кўчириб юборишга ҳақли, шунинг учун бу бандни оилавий оғзаки келишувга таянмасдан, олдиндан нотариус билан муҳокама қилиш керак. Қизингизга ёки набирангизга унинг молиявий мустақиллиги учун квартира совға қилсангиз, бу мавзу кенгроқ — аёллар учун пул ҳақидаги мақолани ўқинг.
Кўп учрайдиган хатолар
Биринчи хато — ягона уйни умрбод яшаш ҳуқуқисиз совға қилиб, «у ўзимизники, ҳайдаб юбормайди» деб ишониш: оғзаки ваъдалар совға шартномасига кирмайди. Иккинчиси — совғани васиятнома билан аралаштириб юбориб, кейин фикрини ўзгартириб бўлмаслигига ҳайрон қолиш. Учинчиси — солиқ масаласини олдиндан аниқлаштирмай, кутилмаган тўлов суммаси билан қолиш. Қариндошга уйни топширишнинг қайси варианти яхшироқ эканига шубҳангиз бўлса, вариантларни солиштиринг ва икковлашиб квартира сотиб олиш ҳақида ўқинг — баъзан оилага совға эмас, умумий мулк расмийлаштириш фойдалироқ.
Қисқа жавоблар
Қариндошга квартирани совға қилишни қандай расмийлаштириш керак?
Нотариус ҳузурида совға шартномаси тузиш, уни иккала томон имзолаши ва мулк ҳуқуқини совға олган киши номига қайта рўйхатга олиш керак — шу пайтдан квартира ҳуқуқий жиҳатдан янги эгага тегишли бўлади.
Яқин қариндошга квартира совға қилганда солиқ тўлаш керакми?
Кўпинча яқин қариндошлар учун солиқда имтиёз ёки озодлик амал қилади, лекин аниқ шартлар ва кимлар шу тоифага киришини битим вақтида нотариус ёки солиқ идорасидан аниқлаштиринг.
Имзолангандан кейин совға шартномасини бекор қилиш мумкинми?
Бекор қилиш қийин ва фақат қонун ёки шартномада ёзилган чекланган ҳолатларда мумкин — «шунчаки фикрим ўзгарди» асос ҳисобланмайди.
Совға қилувчи совға қилинган квартирада яшашда қолиши мумкинми?
Ҳа, агар умрбод яшаш ҳуқуқи совға шартномасида алоҳида банд сифатида тўғридан-тўғри ёзилган бўлса — бу шарциз янги эгаси расман аввалги эгани кўчириб юборишга ҳақли.
Совға шартномаси васиятномадан нимаси билан фарқ қилади?
Совға дарҳол ва қайтариб бўлмас тарзда кучга киради: квартира совға қилувчи тириклигида янги эгага ўтади. Васиятнома эса фақат вафотдан кейин кучга киради, ва шу пайтгача уни ўзгартириш мумкин.
Қисқача
- Совға шартномаси нотариус ҳузурида тузилади ва мулк ҳуқуқи совға олган киши номига қайта рўйхатга олинади.
- Расмийлаштирилгандан кейин квартира ҳуқуқий жиҳатдан янги эгага тегишли — қарор қайтариб бўлмайди.
- Яқин қариндошлар учун кўпинча солиқ бўйича имтиёз бор, лекин шартларни олдиндан нотариусдан текширинг.
- Совғани бекор қилиш фақат чекланган ҳолатларда мумкин — «фикрим ўзгарди» етарли эмас.
- Совға қилувчининг квартирада яшаш ҳуқуқини шартномада алоҳида ёзиб қўйиш керак.
- Расмийлаштириш харажатлари — нотариус тарифи, давлат божи ва мумкин бўлган солиқ — битимдан олдин нотариусдан аниқлаштиринг.
Харажатлар ҳисобига борганда витринамиз асқотади: у ерда ипотека шартларини солиштириш ва таклифларни бир жойда солиштириш мумкин.
Суммалар ва тўловларни NARXTOP калкуляторида ҳисоблаб кўриш қулай.
