Ona qizi hali tirikligida kvartirani sovg‘a qilib qo‘ymoqchi edi — qo‘shnisinikidek, vafotidan keyin bolalar orasida bahs bo‘lmasin deb. Notariusga bordi, u yerda birinchi savol — «o‘zingiz uchun yashash huquqi bilan sovg‘a qilasizmi yoki yo‘qmi?» — bo‘ldi, ona esa bu haqda o‘ylamagani uchun sarosimaga tushdi. Qarindoshga kvartirani sovg‘a qilishni qanday rasmiylashtirish kerak? Sovg‘a notarius huzurida tuziladigan shartnoma bilan rasmiylashtiriladi, uni sovg‘a qiluvchi va sovg‘a oluvchi imzolaydi, shundan keyin mulk huquqi yangi egasi nomiga qayta ro‘yxatga olinadi — shu paytdan boshlab kvartira huquqiy jihatdan sovg‘a qilingan kishiga, sovg‘a qilganga emas, tegishli bo‘ladi.
Kvartirani sovg‘a qilishni qanday rasmiylashtirish kerak: tartib
- Kvartiraga oid hujjatlar va ikkala tomonning pasportlarini yig‘ing.
- Notariusga murojaat qilib, sovg‘a shartnomasini tuzing — sovg‘a qiluvchi yashash huquqini saqlab qolishini oldindan hal qiling.
- Shartnomani notarius huzurida imzolang.
- Mulk huquqini yangi egasi nomiga tegishli idorada qayta ro‘yxatga olding.
- Sovg‘a olganning mulk huquqini tasdiqlovchi hujjatlarni oling.
Sovg‘a o‘rniga qarindoshi uchun alohida uy sotib olishni ko‘rib chiqayotgan bo‘lsangiz, variantlar ko‘chmas mulk bo‘limida bor.
Sovg‘a shartnomasi merosdan nimasi bilan farq qiladi
Sovg‘a rasmiylashtirilgandan darhol keyin kuchga kiradi — kvartira sovg‘a qiluvchi hali tirikligida yangi egaga o‘tadi, va u kvartirani boshqarish huquqini yo‘qotadi: sotib, yana sovg‘a qilib yoki vasiyat qilib bo‘lmaydi. Meros esa, aksincha, faqat vafotdan keyin o‘tadi, va shu paytgacha egasi xohlasa yuz marta fikridan qaytishi, vasiyatnomani o‘zgartirishi yoki hech narsa qoldirmasligi mumkin. Bu ko‘pincha e’tibordan chetda qoladigan asosiy farq: sovg‘a — abadiy qaror, «ehtiyot shart» uchun emas.
Qarindoshga sovg‘a qilganda soliq to‘lash kerakmi
Yaqin qarindoshlar — farzandlar, ota-ona, turmush o‘rtoqlar — uchun ko‘p hollarda sovg‘ada soliq bo‘yicha imtiyoz yoki soliqdan ozod qilish amal qiladi, lekin aniq shartlarni va bu imtiyoz uchun kim aynan yaqin qarindosh hisoblanishini bitim vaqtida notarius yoki soliq idorasidan aniqlashtirgan ma’qul: qoidalar vaqti-vaqti bilan o‘zgaradi. Uzoq qarindoshlar yoki qarindosh bo‘lmagan odamlar orasidagi sovg‘a boshqa shartlarda soliqqa tortilishi mumkin — buni ham oldindan aniqlashtiring, kutilmagan summaga duch kelmaslik uchun.
Sovg‘a shartnomasini bekor qilish mumkinmi
Rasmiylashtirilgan sovg‘ani bekor qilish qiyin va faqat cheklangan holatlarda mumkin — masalan, sovg‘a olgan kishi sovg‘a qiluvchining hayotiga suiqasd qilsa yoki sovg‘a qilingan kvartirani yo‘qotish xavfini tug‘diradigan tarzda ishlatsa, va bekor qilish shartlari shartnomada yozilgan bo‘lsa. Imzolangan va ro‘yxatdan o‘tgandan keyin «shunchaki fikrim o‘zgardi» — asos bo‘la olmaydi. Shuning uchun kvartirani sovg‘a qilish qarorini shoshmasdan qabul qilish kerak, ayniqsa bu sovg‘a qiluvchining yagona uyi bo‘lsa.
Sovg‘ani rasmiylashtirish qancha turadi
Sovg‘a shartnomasini rasmiylashtirish xarajatlari odatda shartnomani tuzish va tasdiqlash uchun notarius tarifi hamda mulk huquqini qayta ro‘yxatga olish uchun davlat bojidan iborat. Aniq summalar kvartira narxi, qarindoshlik darajasi va aniq notarius idorasining tariflariga bog‘liq — ularni bitimdan oldin to‘g‘ridan-to‘g‘ri notariusdan so‘rang, birovning raqamiga tayanmang (raqamlar shartli, o‘zingiznikini joyida aniqlashtiring). Hujjatlarni o‘zingiz yig‘ish va idoralarga borishga vaqt bo‘lmasa, rasmiylashtirishning bir qismini xizmatlar bo‘limi orqali topshirish mumkin.
| Nima hisoblanadi | Nimaga bog‘liq | Aniq summani qayerdan bilish mumkin |
|---|---|---|
| Notarius tarifi | kvartira narxi, shartnoma murakkabligi | notariusdan |
| Qayta ro‘yxatga olish boji | bitim vaqtidagi amaldagi stavka | ro‘yxatga olish idorasida |
| Soliq (agar amal qilsa) | qarindoshlik darajasi, sovg‘a vaqtidagi holat | soliq idorasida |
Sovg‘a qiluvchi kvartirada yashashda qolishni xohlasa nima qilish kerak
Odatiy holat: buvi kvartirani nabirasiga sovg‘a qiladi, lekin unda umrining oxirigacha yashashni xohlaydi. Sovg‘a qiluvchining umrbod yashash huquqini sovg‘a shartnomasida alohida band sifatida yozib qo‘yish mumkin — shunda mulk qayta ro‘yxatdan o‘tgandan keyin ham sovg‘a qiluvchi qonuniy ravishda kvartirada yashashda davom etadi. Shartnomada bunday shart bo‘lmasa, yangi egasi rasman avvalgi egani, u yaqin qarindosh bo‘lsa ham, ko‘chirib yuborishga haqli, shuning uchun bu bandni oilaviy og‘zaki kelishuvga tayanmasdan, oldindan notarius bilan muhokama qilish kerak. Qizingizga yoki nabirangizga uning moliyaviy mustaqilligi uchun kvartira sovg‘a qilsangiz, bu mavzu kengroq — ayollar uchun pul haqidagi maqolani o‘qing.
Ko‘p uchraydigan xatolar
Birinchi xato — yagona uyni umrbod yashash huquqisiz sovg‘a qilib, «u o‘zimizniki, haydab yubormaydi» deb ishonish: og‘zaki va’dalar sovg‘a shartnomasiga kirmaydi. Ikkinchisi — sovg‘ani vasiyatnoma bilan aralashtirib yuborib, keyin fikrini o‘zgartirib bo‘lmasligiga hayron qolish. Uchinchisi — soliq masalasini oldindan aniqlashtirmay, kutilmagan to‘lov summasi bilan qolish. Qarindoshga uyni topshirishning qaysi varianti yaxshiroq ekaniga shubhangiz bo‘lsa, variantlarni solishtiring va ikkovlashib kvartira sotib olish haqida o‘qing — ba’zan oilaga sovg‘a emas, umumiy mulk rasmiylashtirish foydaliroq.
Qisqa javoblar
Qarindoshga kvartirani sovg‘a qilishni qanday rasmiylashtirish kerak?
Notarius huzurida sovg‘a shartnomasi tuzish, uni ikkala tomon imzolashi va mulk huquqini sovg‘a olgan kishi nomiga qayta ro‘yxatga olish kerak — shu paytdan kvartira huquqiy jihatdan yangi egaga tegishli bo‘ladi.
Yaqin qarindoshga kvartira sovg‘a qilganda soliq to‘lash kerakmi?
Ko‘pincha yaqin qarindoshlar uchun soliqda imtiyoz yoki ozodlik amal qiladi, lekin aniq shartlar va kimlar shu toifaga kirishini bitim vaqtida notarius yoki soliq idorasidan aniqlashtiring.
Imzolangandan keyin sovg‘a shartnomasini bekor qilish mumkinmi?
Bekor qilish qiyin va faqat qonun yoki shartnomada yozilgan cheklangan holatlarda mumkin — «shunchaki fikrim o‘zgardi» asos hisoblanmaydi.
Sovg‘a qiluvchi sovg‘a qilingan kvartirada yashashda qolishi mumkinmi?
Ha, agar umrbod yashash huquqi sovg‘a shartnomasida alohida band sifatida to‘g‘ridan-to‘g‘ri yozilgan bo‘lsa — bu shartsiz yangi egasi rasman avvalgi egani ko‘chirib yuborishga haqli.
Sovg‘a shartnomasi vasiyatnomadan nimasi bilan farq qiladi?
Sovg‘a darhol va qaytarib bo‘lmas tarzda kuchga kiradi: kvartira sovg‘a qiluvchi tirikligida yangi egaga o‘tadi. Vasiyatnoma esa faqat vafotdan keyin kuchga kiradi, va shu paytgacha uni o‘zgartirish mumkin.
Qisqacha
- Sovg‘a shartnomasi notarius huzurida tuziladi va mulk huquqi sovg‘a olgan kishi nomiga qayta ro‘yxatga olinadi.
- Rasmiylashtirilgandan keyin kvartira huquqiy jihatdan yangi egaga tegishli — qaror qaytarib bo‘lmaydi.
- Yaqin qarindoshlar uchun ko‘pincha soliq bo‘yicha imtiyoz bor, lekin shartlarni oldindan notariusdan tekshiring.
- Sovg‘ani bekor qilish faqat cheklangan holatlarda mumkin — «fikrim o‘zgardi» yetarli emas.
- Sovg‘a qiluvchining kvartirada yashash huquqini shartnomada alohida yozib qo‘yish kerak.
- Rasmiylashtirish xarajatlari — notarius tarifi, davlat boji va mumkin bo‘lgan soliq — bitimdan oldin notariusdan aniqlashtiring.
Xarajatlar hisobiga borganda vitrinamiz asqotadi: u yerda ipoteka shartlarini solishtirish va takliflarni bir joyda solishtirish mumkin.
Summalar va to‘lovlarni NARXTOP kalkulyatorida hisoblab ko‘rish qulay.
