Tovar tannarxini qanday hisoblash — narx qo‘yishdan oldin javob berish kerak bo‘lgan birinchi savol. Tannarx — bu siz sotgunga qadar bitta dona sizga qanchaga tushgani. Faqat xarid emas: yana yetkazish, qadoq, buzilgani, sizning vaqtingiz va ijaraning ulushi.
Xato deyarli hammada bir xil: xaridni hisoblashadi, ustama qo‘shishadi va xursand bo‘lishadi. Oy oxirida esa pul yo‘q. Chunki ijarani, benzinni, singan bankani va yetkazib beruvchiga borib kelgan ikki soatni hech kim hisobga qo‘shmagan.
Tannarxni qanday hisoblash: to‘g‘ridan-to‘g‘ri va bilvosita xarajatlar
Xarajatlar ikkita uyumga bo‘linadi, ularni chalkashtirmaslik kerak.
To‘g‘ridan-to‘g‘ri — tovar miqdori bilan birga o‘sadiganlari. Ikki barobar ko‘p sotdingiz — ikki barobar ko‘p sarfladingiz. Bu xarid, xomashyo, qadoq, to‘lov qabuli komissiyasi, xaridorga yetkazib berish, ustaga ishbay to‘lov.
Bilvosita — siz biror narsa sotdingizmi yoki yo‘qmi, baribir ketadiganlari. Ijara, yorug‘lik, internet, sotuvchi maoshi, reklama, chiqindi olib ketish. Ular bir oyda nuqtadan o‘tgan butun tovarga taqsimlanadi.
Kundalik qoida: to‘g‘ridan-to‘g‘ri xarajatni darrov donaga hisoblaysiz, bilvositasini — oy bo‘yicha taqsimlaysiz. Ikkala uyumni murakkab dasturlarsiz qanday yuritish kichik biznes buxgalteriyasini qanday yuritish materialida yozilgan.
Ijara va ish haqi tannarxga qanday tushadi
Eng ko‘p beriladigan savol: ijarani tovar tannarxiga qo‘shish kerakmi. Narx uchun — ha, aks holda qancha sotish kerakligini tushunmaysiz. Hisob oddiy: oylik doimiy xarajatni bir oyda haqiqatda sotadigan dona soniga bo‘lasiz. Bitta donaga to‘g‘ri keladigan ulush chiqadi.
Bu yerda tuzoq bor. Xohlagan hajmga bo‘lsangiz-u, ikki barobar kam sotsangiz, ulush ikki barobar katta chiqadi — demak, siz shu vaqtgacha zararga sotgansiz. Shuning uchun orzuga emas, ehtiyotkor raqamga bo‘ling. Ijaraning o‘zi ham o‘zgaruvchan: yaqin atrofda ijaraga beriladigan joylarga qancha so‘rashayotganini ko‘ring va narx o‘zgargan har safar ulushni qayta hisoblang.
O‘z ish haqingiz ham xarajat. Prilavka ortida o‘n ikki soat o‘zingiz tursangiz, hech bo‘lmasa odam yollasangiz beradigan summani o‘zingizga qo‘ying. Aks holda biznes ta’tilga chiqish kerak bo‘lgan kungacha foydali bo‘lib ko‘rinadi.
Yo‘qotish, nuqson va muddati o‘tgani
Tovar buziladi, sinadi, yo‘qoladi va shunchaki sotilmaydi. Bu «tasodif» emas, oldindan hisobga olinadigan oddiy xarajat moddasi.
Hisob shunday: partiyaning qancha qismi yo‘qotishga ketishini ko‘rasiz va partiya tannarxini butun miqdorga emas, haqiqatda sotilganiga bo‘lasiz. Oziq-ovqat va gulda bu ulush sezilarli, temirda — kichik. O‘z raqamingizni hisobdan chiqarishlarni yozib borsangiz, bir-ikki oyda bilasiz: buni sodda qilib qanday yo‘lga qo‘yish oziq-ovqat do‘konini qanday ochish materialida ko‘rsatilgan.
Xizmatda yo‘qotishning boshqa qiyofasi bor: qayta ishlash, buzilgan material, eshigini ochmagan mijoznikiga borib kelish. Bunday soatlar ham sizning vaqtingiz bilan to‘langan, ularni qo‘shish kerak.
Yetkazib berish: o‘ziniki va begonasi
Omborgacha va xaridorgacha yetkazish — har xil qator, lekin ikkalasi ham sizniki. O‘zingiz tashisangiz, benzinni, mashina eskirishini va o‘z vaqtingizni hisoblang. «Allaqachon bor» mashina bepul emas: u eskiradi, ta’mirda esa siz kunlarni yo‘qotasiz. Ishchi transport xarajati qanday hisoblanishi yuk tashish uchun mashina materialida yozilgan.
Tovar chetdan bo‘lsa, partiya narxi xarid kunidagi kursga bog‘liq. Yangi kursdagi yangi partiya — bu boshqa tannarx, hatto quti o‘sha bo‘lsa ham. Valyuta kursini qo‘lda ushlab turing va eski qoldiqni orqadan qayta hisoblamang — hisobdagi chalkashlik tejamdan qimmat tushadi.
Xizmat tannarxi qanday hisoblanadi
Xizmatda asosiy xarajat — vaqt. Avval ish soatingiz qiymatini aniqlang: bir oyda olmoqchi bo‘lgan summani haqiqatda ishlaydigan soatlarga bo‘ling. Hammasiga emas, sota oladiganlariga: yo‘l, muzokara va mijoz qidirish faqat buyurtma narxi orqali to‘lanadi.
Keyin qo‘shasiz: ishga ketgan soat, material, yo‘l, asbob eskirishi, ustaxona ijarasining ulushi, to‘lov qabuli komissiyasi. Bitta buyurtma tannarxi chiqadi. Keyin ustama qo‘shasiz — bu qanday qilinishi tovar yoki xizmatga narx qanday qo‘yiladi materialida batafsil.
Hisob namunasi
Quyidagi raqamlar shartli, o‘zingiznikini qo‘ying. Partiya — 100 dona tovar.
| Xarajat qatori | Partiyaga | Bir donaga |
|---|---|---|
| Tovar xaridi | 2 000 000 | 20 000 |
| Partiyani nuqtaga keltirish | 150 000 | 1 500 |
| Qadoq, paket, narx yorlig‘i | 50 000 | 500 |
| Ijara va ish haqi ulushi | 400 000 | 4 000 |
| Yo‘qotishsiz jami | 2 600 000 | 26 000 |
| Yo‘qotish bilan: 100 emas, 97 dona sotildi | 2 600 000 | taxminan 26 800 |
20 000 bilan deyarli 27 000 orasidagi farq — boshlovchilar qulaydigan jarlik ana shu. Ustamani xariddan hisoblasangiz, uchdan bir topayotgandek tuyuladi. Aslida sizda benzinga zo‘rg‘a qoladi.
Tannarx nima uchun past ko‘rsatiladi
- Faqat xaridni hisoblab, yetkazish, qadoq va karta komissiyasini unutishadi.
- O‘z vaqtini hisobga qo‘shishmaydi: xizmatda bu barcha sarfning yarmi.
- Doimiy xarajatni haqiqiy emas, xohlangan savdo hajmiga bo‘lishadi.
- Yo‘qotish va hisobdan chiqarishni, ayniqsa tez buziladigan tovarda, hisobga olishmaydi.
- Yetkazib beruvchi narxni oshirgandan keyin ham eski xarid narxini olishadi.
- Har kuni takrorlanadigan maydalarni unutishadi: paket, chek, mijozlar uchun suv, chiqindi.
Qisqa javoblar
Ijara tovar tannarxiga kiradimi
Narx belgilash uchun — ha, donaga to‘g‘ri keladigan ulush sifatida. Oylik doimiy xarajatni savdoning ehtiyotkor bahosiga bo‘ling. Buxgalteriya hisobotlarida bunday xarajat o‘z qoidalari bo‘yicha yuritiladi, lekin «bir donaga qancha so‘ray» degan qaror uchun aynan shunday hisoblanadi.
Tannarxni qanchalik tez-tez qayta hisoblash kerak
Har yangi xaridda va ijara, kurs yoki ish haqi sezilarli o‘zgarganda. Xarid barqaror bo‘lsa, narxlar bilan birga oyda bir marta qayta hisoblash yetadi.
Tannarx bozor narxidan baland chiqsa nima qilish kerak
Ortiqcha xarajat qayerda ekanini qidiring: qimmat logistika, qimmat yetkazib beruvchidan mayda partiya, katta yo‘qotish, o‘ta qimmat ijara. Qisqartirishning iloji bo‘lmasa, demak bu sohada narx bilan raqobat qila olmaysiz — boshqa taklif yoki boshqa tovar kerak.
Ochilishdan oldin tannarxni hisoblash shartmi
Albatta, hech bo‘lmasa uch-besh asosiy pozitsiya bo‘yicha. Busiz nolga chiqish uchun qancha savdo kerakligini tushunib bo‘lmaydi: bu hisob oddiy biznes-rejani qanday tuzish materialining bir qismi.
Qisqacha
- Tannarx — xarid ustiga yetkazish, qadoq, yo‘qotish, ijara ulushi va sizning vaqtingiz.
- To‘g‘ridan-to‘g‘ri xarajat donaga hisoblanadi, bilvositasi oylik hajmga taqsimlanadi.
- Doimiy xarajatni xohlangan emas, ehtiyotkor savdo hajmiga bo‘ling.
- Xizmatda asosiy xarajat — ish soatingiz, uni pulda baholash kerak.
- Har yangi xarid va kurs o‘zgarishida tannarxni qayta hisoblang.
Bank mahsulotlari va shartlarini NARXTOP kreditlar bo‘limida solishtirish mumkin.
