Kvartiraga ishonchnomaning xavflari qanday va ularni qanday kamaytirish mumkin
Kvartiraga ishonchnomaning asosiy xavflari — vakilning vakolatidan oshib ketishi, ishonchnoma beruvchi vafot etganda hujjatning avtomatik kuchini yo‘qotishi va muddati o‘tgan yoki bekor qilingan ishonchnomadan savdoda foydalanish. Bularni kamaytirish yo‘li bir xil: vakolatlarni aniq yozish, muddatni belgilash va shartnoma imzolashdan oldin ishonchnomani tekshirish.
Umida Dubayga jo‘nashdan oldin Toshkentdagi kvartirani boshqarish uchun amakivachchasiga ishonchnoma berdi, ikki yildan keyin esa qo‘shnilardan tasodifan kvartira uning xabarisiz xaridorlarga ko‘rsatilayotganini bilib qoldi. Rasman akasining kvartirani ko‘rsatishga huquqi bor edi — shunchaki buni faqat ijara uchun emas, sotish uchun ham qilayotganini unutgan edi.
Kvartiraga ishonchnomaning qanday xavflari bo‘ladi
Xavflar uch guruhga bo‘linadi: ishonchnoma beruvchi uchun xavf — vakolatlar keng yozilsa, kvartirasi ustidan nazoratni yo‘qotishi mumkin; vakil uchun xavf — huquqlari chegarasini tushunmasligi mumkin; va xaridor uchun xavf — ishonchnomani tekshirmasa, pulsiz qolishi mumkin.
Ishonchnoma bekor qilinishi, savdo esa allaqachon boshlangan bo‘lishi xavfi
Ishonchnoma beruvchi ishonchnomani istalgan vaqtda, sababini tushuntirmasdan bekor qilish huquqiga ega — va shundan keyin vakilning barcha harakatlari qonunsiz bo‘lib qoladi. Bu ishonchnoma beruvchi uchun himoya, xaridor uchun esa xavf. Ishonchnomani imzolashdan bevosita oldin notariusda tekshirish — majburiy qadam.
Ishonchnoma beruvchining vafoti xavfi
Ishonchnoma rasman muddati tugamagan bo‘lsa ham, ishonchnoma beruvchi vafot etgan zahoti kuchini yo‘qotadi. Agar u uzoqda bo‘lsa va uzoq vaqt aloqa bo‘lmasa, vakil va xaridor holat o‘zgarganini darhol bilmasligi mumkin — shundan huquqiy jihatdan kuchsiz bo‘lgan savdo xavfi kelib chiqadi.
Vakilning vakolatidan oshib ketishi xavfi
Ishonchnomada «kvartirani ko‘rsatish va muzokara olib borish» deb yozilgan bo‘lsa-yu, vakil oldi-sotdi shartnomasini imzolasa, bunday savdo bekor qilinishi mumkin. Aniq vakolatlar ro‘yxati — barcha ishtirokchilarni himoya qilish vositasi. Sotish yoki ijara e’lonini vakolatdan oshmasdan ham joylashtirish mumkin — e’lon berish bo‘limi orqali, agar bu huquq ishonchnomada aniq ko‘rsatilgan bo‘lsa.
Savdodan oldin ishonchnomani qanday tekshirish kerak
Vakil bilan har qanday shartnoma imzolashdan oldin notariusdan ishonchnomaning bugungi kunga amal qilayotganini, bekor qilinmaganini va muddati o‘tmaganini tasdiqlashni so‘rash kerak. Qo‘shimcha ravishda obyektning o‘zini saytdagi ko‘chmas mulk bo‘limidagi e’lon bilan solishtirib, faqat so‘zlarga tayanmaslik mumkin.
Ehtiyotsiz ishonchnomada nimani yo‘qotish mumkinligini qanday hisoblash kerak
Formula: ehtimoliy yo‘qotish = kvartira narxi (savdo haqiqiy emas deb topilsa) + sud xarajatlari + tergov vaqtida boy berilgan foyda. Misol (raqamlar shartli, o‘zingiznikini qo‘ying): kvartira 400 000 000 so‘m turadi, yuridik xizmatlar — 8 000 000 so‘m, tergov olti oy davom etdi, oyiga 3 000 000 so‘mlik ijara — bu yana 18 000 000 so‘m boy berilgan foyda. Jami xavf ishonchnomaning o‘zi narxidan ancha katta summani qamrab oladi.
| Nimani hisoblaymiz | Qanday hisoblaymiz | Misol |
|---|---|---|
| Xavf ostidagi kvartira narxi | bozor qiymati | 400 000 000 so‘m |
| Sud jarayonidagi yuridik xarajat | yurist xizmati bo‘yicha | 8 000 000 so‘m |
| Boy berilgan foyda | oylik ijara × tergov muddati | 18 000 000 so‘m |
Ishonchnoma bilan kvartira sotib olishni rejalashtirsangiz, xarajatlarni uy-joy xarajatlari kalkulyatorida hisoblab ko‘ring — yuridik tekshiruvga zaxirani oldindan qoldirgan ma’qul.
Kvartiraga ishonchnomada tez-tez uchraydigan xatolar
Birinchi xato — «hammasiga va abadiy» muddatsiz ishonchnoma. Ikkinchisi — xaridor ishonchnomani notariusda tekshirmasdan, vakil ko‘rsatgan nusxaga ishonib qoladi. Uchinchisi — zadatok va avansni chalkashtirish, farqi haqida zadatok va avans: farqi nimada maqolasida yozilgan. Mustaqil tekshirish kerak bo‘lsa, kvartira sotuvchilarining xatolari haqida o‘qish va xizmatlar bo‘limidagi yuridik xizmatlarga murojaat qilish foydali.
— Ishonchnomani notariusda tekshirdingizmi? — Bizga nusxasini ko‘rsatishdi, yaxshiga o‘xshaydi. — «Yaxshiga o‘xshaydi» va «bugungi kunga amal qiladi» — bu ikki xil narsa.
Qisqa javoblar
Kvartiraga ishonchnomaning asosiy xavflari qanday?
Vakilning vakolatidan oshib ketishi, bekor qilingan yoki muddati o‘tgan ishonchnomadan foydalanish va ishonchnoma beruvchi vafot etganda hujjatning kuchini yo‘qotishi.
Vakil ishonchni suiiste’mol qilsa, ishonchnomani bekor qilsa bo‘ladimi?
Ha, ishonchnoma beruvchi istalgan vaqtda notariusda ishonchnomani bekor qilish huquqiga ega.
Xaridor ishonchnoma hali amal qilayotganini qanday tekshirishi mumkin?
Shartnoma imzolashdan bevosita oldin notariusdan ishonchnomaning bugungi kunga amal qilishini tasdiqlashni so‘rash kerak.
Ishonchnomani bitta aniq savdo bilan cheklash mumkinmi?
Ha, va bu barcha tomonlar uchun xavfni kamaytiradi — ishonchnomani aniq tavsiflangan bitta savdo uchun berish mumkin.
Qisqacha
- Ishonchnomaning asosiy xavflari — vakolatdan oshib ketish, xabarsiz bekor qilish va vafotda kuchini yo‘qotish.
- Ishonchnomada umumiy iboralar emas, aniq huquqlarni yozing.
- Ishonchnomani amal qilish muddati bilan va, iloji bo‘lsa, bitta aniq savdo bilan cheklang.
- Xaridor ishonchnomani imzolashdan oldin notariusda tekshirsin, nusxaga ishonib qolmasin.
- Ehtimoliy yo‘qotishlarni oldindan hisoblang — ular ishonchnomaning o‘zi narxidan katta bo‘ladi.
Bank mahsulotlari va shartlarini NARXTOP kreditlar bo‘limida solishtirish mumkin.
