Dilorom eri bilan Mirzo-Ulug‘bek tumanidan kvartira ko‘rib yoqtirishdi va uy egasi kvartirani boshqa xaridorlarga ko‘rsatmasligi uchun unga summaning bir qismini “niyat jiddiyligi belgisi” sifatida o‘tkazib berishdi. Tilxatda sotuvchi o‘zi “oldindan to‘lov” deb yozgan edi, og‘zaki esa buni garov puli deb atagan edi. Bir oydan so‘ng bitim xaridorlarning aybi bilan emas — bank ipotekaga rad javob berdi — buzildi, va oilaga pulning hammasi qaytarilmadi. Garov puli va oldindan to‘lov: farqi nimada, agar tashqi ko‘rinishda bu bir xil pul bo‘lsa? Farq summada emas, bitim amalga oshmasa pulga nima bo‘lishida.
Garov puli ham, oldindan to‘lov ham — xaridor bitimga tayyorgarlik davrida kelishuvni mustahkamlash uchun sotuvchiga oldindan beradigan kelajakdagi to‘lovning bir qismi. Lekin ularning huquqiy oqibatlari boshqacha, va tilxatdagi bitta so‘zdagi chalkashlik ehtiyotsiz tomonga qimmatga tushadi.
Garov puli oldindan to‘lovdan nimasi bilan farq qiladi
Garov puli — bu xaridor bitimdan o‘zi voz kechsa yo‘qotadigan, sotuvchi voz kechsa esa ikki barobar qilib qaytaradigan summa. Oldindan to‘lov — bu shunchaki oldindan to‘lov: bitim qaysi sabab bilan buzilmasin, uni to‘liq qaytarish kerak, hech qaysi tomon uchun jazo oqibatisiz.
Farq aynan voz kechish uchun jazoda. Garov puli ikkala tomonni pul bilan intizomga chaqiradi, oldindan to‘lov esa shunchaki kelishuvni bron qiladi.
Sizga aslida nima taklif qilinayotganini qanday tushunish mumkin
Sotuvchi yoki rieltor og‘zaki aytgan so‘zga emas, tilxat yoki oldindan shartnomada yozilganga qarang. Agar hujjatda bu garov puli ekani va ikki barobar qaytarish sharti to‘g‘ridan-to‘g‘ri ko‘rsatilmagan bo‘lsa, summa odatda oldindan to‘lov sifatida talqin qilinadi. Rieltorga qayta-qayta so‘rash o‘rniga hujjatni o‘qing — sudda yoki notariusda aynan qog‘oz ahamiyatga ega bo‘ladi.
Pul berishni qanday to‘g‘ri rasmiylashtirish kerak
- Sotuvchi bilan nima berayotganingizni — garov puli yoki oldindan to‘lov ekanini — aniqlashtiring va buni hujjatda so‘z bilan mustahkamlang.
- Summa, sana va turli voz kechish holatlarida qaytarish shartlari ko‘rsatilgan tilxatni yozma tuzing.
- Tomonlar asosiy bitimga chiqishi kerak bo‘lgan muddatni va bank rad javobi kabi sabab bilan muddat o‘tsa nima bo‘lishini ko‘rsating.
- Tilxat asl nusxasini saqlang va summa katta bo‘lsa, notarius tasdig‘ini ko‘rib chiqing.
Bitimdan voz kechilganda nima bo‘ladi
Agar bu garov puli bo‘lsa va xaridor fikrini o‘zgartirsa — pul sotuvchida qoladi. Agar sotuvchi fikrini o‘zgartirsa — u summani ikki barobar qilib qaytarishi kerak. Agar bu oldindan to‘lov bo‘lsa, qaysi tomon voz kechmasin, pul odatda to‘liq qaytariladi.
Tanish holat: oila garov puli beradi, bir haftadan so‘ng sotuvchida ko‘proq taklif qilgan xaridor topiladi. Tilxatda “garov puli” so‘zi yozilgan bo‘lsa, sotuvchida voz kechmaslik uchun moddiy rag‘bat bor.
Qancha berish kerak va bu yakuniy narxga qanday bog‘liq
Summa bo‘yicha yagona qoida yo‘q, aniq raqamni sotuvchi bilan, agentlik orqali bo‘lsa rieltor yoki notarius bilan muhokama qilgan ma’qul. Garov puli yoki oldindan to‘lov har qanday holatda kvartiraning yakuniy narxiga kiradi, unga qo‘shimcha qilinmaydi. Garov puli summasini muhokama qilish ko‘pincha oiladagi pul haqidagi alohida suhbatga aylanadi — bu mavzu oiladagi umumiy byudjet haqidagi maqolada ko‘rib chiqilgan. Shunga o‘xshash tamoyil ko‘chmas mulk auksionlarida ham uchraydi, u yerda ishtirokchi ham summani oldindan qo‘yadi va sotib olishdan voz kechsa uni yo‘qotish xavfiga ega bo‘ladi.
Nimani yo‘qotish xavfi borligini qanday hisoblash kerak
Garov puli uchun formula oddiy: xaridor voz kechsa — garov pulini to‘liq yo‘qotadi; sotuvchi voz kechsa — ikki barobar qilib qaytaradi. Shartli raqamlarda misol: garov puli 20 000 000 so‘m bo‘ldi. Bitim xaridorning aybi bilan buzilsa, u 20 000 000 so‘mning hammasini yo‘qotadi. Sotuvchining aybi bilan bo‘lsa — xaridorga 40 000 000 so‘m qaytarilishi kerak. Xuddi shunday summadagi oldindan to‘lovda esa bitim qaysi sabab bilan buzilmasin, xaridorga odatda dastlabki summa, ikki barobarlanmasdan qaytariladi. Raqamlar shartli — o‘z bitimingizdagi garov puli summasini kvartiraning to‘liq narxidan ulush sifatida solishtirib ko‘ring.
| Parametr | Garov puli | Oldindan to‘lov |
|---|---|---|
| Xaridor voz kechsa | Summa sotuvchida qoladi | Summa xaridorga qaytariladi |
| Sotuvchi voz kechsa | Summani ikki barobar qaytaradi | Summani ikki barobarlamasdan qaytaradi |
| Yozma hujjat kerakmi | Ha, “garov puli” so‘zi ko‘rsatilishi bilan | Tavsiya etiladi, lekin oqibatlar yumshoqroq |
| Yakuniy narxga kiradimi | Ha | Ha |
Garov puli yoki oldindan to‘lov berishda tez-tez uchraydigan xatolar
- Og‘zaki kelishuvga ishonib, tilxatsiz naqd pul berish.
- Hujjatda qaysi so‘z turganini — garov puli yoki oldindan to‘lov — aniqlashtirmaslik.
- Tomonlar asosiy bitimga chiqishi kerak bo‘lgan muddatni ko‘rsatmaslik.
- “Kvartirani boshqa xaridor olib qo‘yadi” deb shoshilinch shartlarga rozi bo‘lish.
Qisqa javoblar
Garov puli va oldindan to‘lov: farqi oddiy so‘z bilan
Garov puli bitimdan voz kechgan tomonni pul bilan jazolaydi: xaridor summani yo‘qotadi, sotuvchi esa ikki barobar qaytaradi. Oldindan to‘lov esa odatda to‘liq qaytariladi.
Bitim sizning aybingiz bilan buzilmasa, garov pulini qaytarib olsa bo‘ladimi
Ha, voz kechish sababi sotuvchi tomonida bo‘lsa, garov puli odatda qaytariladi, ba’zan ikki barobar miqdorda. Aniq shartlar tilxatingizga bog‘liq.
Garov puli haqidagi tilxatni notariusda tasdiqlash kerakmi
Rasman qonun har doim notarial tasdiqni talab qilmaydi, lekin summa katta bo‘lsa, bu qo‘shimcha himoya.
Pul berish haqidagi tilxatda nima yozish kerak
“Garov puli” yoki “oldindan to‘lov” so‘zini, summani, sanani va har bir tomon voz kechganda qaytarish shartlarini ko‘rsating.
Sotuvchi hujjatsiz naqd garov puli so‘rasa nima qilish kerak
Bu ehtiyot bo‘lish sababi va har qanday holatda yozma tilxatda turib olish kerak — qog‘ozsiz pul berilgan faktini isbotlash deyarli imkonsiz.
Qisqacha
- Garov puli va oldindan to‘lov — ikkalasi ham kelajakdagi to‘lovning bir qismi, lekin garov puli voz kechgan tomonni jazolaydi, oldindan to‘lov esa qaytariladi.
- Og‘zaki aytilgan so‘zga emas, tilxat yoki oldindan shartnomadagi formulaga qarang.
- Pul berishni summasi, sanasi va turli holatlarda qaytarish shartlari bilan yozma rasmiylashtiring.
- Garov puli summasi katta bo‘lsa, notarius tasdig‘ini ko‘rib chiqing va asosiy bitimga chiqish muddatini ko‘rsating.
- Garov puli yoki oldindan to‘lov summasi kvartiraning yakuniy narxiga kiradi, ulushni uy-joy kalkulyatorida hisoblash qulay.
- Bitim ipoteka orqali bo‘lsa, kredit rad etilganda garov puliga nima bo‘lishini bank bilan oldindan muhokama qiling, kvartira haqida e’lon topish yoki joylashtirish uchun esa NARXTOP ko‘chmas mulk bo‘limi yoki e’lon berish formasi mavjud.
