Do‘st yoki qarindosh bilan kvartirani ikkalaga sotib olish

Bobur va Sherzod ismli ikki do‘st bir IT-kompaniyada ishlaydi va besh yildan beri alohida uy ijarasiga har oy maosh yarmiga yaqinini sarflab kelishadi. Bir kuni Chorsuda osh ustida biri: «Nega birlashib, ikkovimiz kvartira sotib olmaymiz — ijaradan kamroq to‘laymiz, oxirida esa o‘zimizniki qoladi», dedi. Do‘st, aka-uka yoki opa-singil bilan kvartira sotib olish jozibali eshitiladi, lekin qisqa javob shunday: bu faqat ulushlar, xarajatlar va umumiy mulkdan chiqish tartibi birinchi to‘lov kiritilmasdan oldin qog‘ozga tushirilganda ishlaydi.

Do‘stlik mustahkam va rejalar mos kelib turgan paytda qog‘ozlar haqida o‘ylagingiz kelmaydi — hammasi o‘z-o‘zidan tushunarli tuyuladi. Ammo sharoit o‘zgaradi: kimdir uylanadi, kimdir boshqa shaharga ko‘chib o‘tadi, kimningdir daromadi kamayadi. Yozma kelishuvsiz aynan shunday paytda birgalikdagi xarid tejamkorlik emas, nizo manbaiga aylanadi.

Kvartirani ikkalaga qanday rasmiylashtirish: ulushlarmi yoki umumiy mulkmi

Eng oddiy va tushunarli yo‘l — kvartirani ulushli mulkka rasmiylashtirish: har biriga kiritgan puliga proporsional ulush. Shunda har birida o‘z ulushiga alohida guvohnoma bo‘ladi, va kelajakda o‘z qismini hamkoridan mustaqil sotish, sovg‘a qilish yoki meros qoldirish mumkin. Ulush ajratilmagan umumiy mulk yaqin qarindoshlar orasida yuridik jihatdan mumkin, lekin do‘stlar uchun bu kvartira bilan keyingi har qanday amalni qiyinlashtiradi — boshqasining roziligisiz ulushni sotish yoki garovga qo‘yish qiyinroq bo‘ladi. Birgalikda xarid uchun variantlarni kvartira sotuvi e’lonlaridan ko‘rib chiqish mumkin.

Hammulkdorlar orasidagi yozma kelishuvda nima bo‘lishi kerak

Oldi-sotdi shartnomasidan tashqari, hammulkdorlar o‘zaro alohida kelishuv imzolashi kerak — notariusda shart emas, lekin yozma va ikkala tomon imzosi bilan. Unda: kim qancha kiritgani, kommunal to‘lovlar va ta’mirlash xarajatlari qanday bo‘linishi, biri o‘z ulushini sotmoqchi bo‘lsa nima bo‘lishi va uni birinchi kim sotib olish huquqiga ega ekani ko‘rsatiladi.

Xarajatlarni qanday bo‘lish: nafaqat narx, balki kommunal va ta’mirlash ham

Kvartira narxi — bu faqat boshlanishi. Keyin kommunal to‘lovlar, internet, ta’mirlash, agar kvartira ikkovi uchun bitta bo‘lsa, umumiy oshxona yoki mehmonxonadan kim ko‘proq foydalanishi bo‘yicha nizolar keladi. «Biz umumiy hisob ochdik va oy boshida, hisob kelgandan keyin emas, kommunalga teng bo‘lib to‘laymiz», — deydi Bobur. Bunday odat maishiy nizolarning yarmini boshlanmasdan turib oldini oladi — xuddi shu tamoyil ijara xarajatlarini birgalikda bo‘lish haqidagi maqolada ham ishlaydi.

Hammulkdorlardan biri o‘z ulushini sotmoqchi bo‘lsa nima qilish kerak

Hammulkdorlarda ustuvor sotib olish huquqi bor: agar biri o‘z ulushini begona kishiga sotmoqchi bo‘lsa, avval uni xuddi shu shartlarda ikkinchi hammulkdorga taklif qilishi shart. Bu qoidani o‘z kelishuvingizda ham takrorlang, ikkinchi hammulkdor javob berishi kerak bo‘lgan muddatni, masalan, bir oyni belgilab qo‘ying. Bunday muddatsiz sotuv noaniq vaqtga osilib qolishi mumkin. Xarid uchun birgalikda ipoteka olinsa, bu shartlarni bank bilan oldindan kelishib olish kerak.

Notekis hissa qo‘shilganda ulushlarni qanday hisoblash

Har birining ulushi = shu kishi kiritgan summa, kvartiraning to‘liq narxiga bo‘lingan holda. Agar hissalar har xil bo‘lsa, ulushlar ham har xil bo‘lishi kerak — teng 50/50 bo‘linish faqat teng hissalarda adolatli.

Misol (raqamlar shartli, o‘zingiznikini qo‘ying): kvartira 500 000 000 so‘m turadi. Bobur 300 000 000 so‘m, Sherzod 200 000 000 so‘m kiritdi. Boburning ulushi = 300 000 000 / 500 000 000 = 0,6, ya’ni 60 %. Sherzodning ulushi = 200 000 000 / 500 000 000 = 0,4, ya’ni 40 %. Aynan shu nisbatda kelajakdagi sotuvdan tushadigan pulni ham, joriy saqlash xarajatlarini ham bo‘lish kerak — umumiy byudjetni uy-joy byudjeti kalkulyatorida hisoblash qulay.

Ikkalaga kvartira sotib olishda tez-tez uchraydigan xatolar

• «Qulaylik uchun» kvartirani faqat bittasiga rasmiylashtirib, pulni ikkovidan yozma tilxatsiz yig‘ish.
• Hammulkdorlardan biri uylansa yoki ko‘chib ketsa, ulushga nima bo‘lishini oldindan kelishmaslik.
• Xarajatlarni umumiy hisob va to‘lovlar hisobsiz, faqat og‘zaki «birodarlarcha» bo‘lish.
• Ulushni ustuvor sotib olish huquqini yozib qo‘ymaslik — shu tufayli ulushni begonaga sotish nizo manbaiga aylanadi.

Qisqa javoblar

Do‘st yoki qarindosh bilan kvartirani ikkalaga sotib olish mumkinmi?

Ha, bu ulushli mulkchilikda odatiy amaliyot: har biriga kiritgan puliga proporsional o‘z ulushi rasmiylashtiriladi, va keyin uni hamkoridan mustaqil boshqarish mumkin.

Ulushli mulk umumiy mulkdan nimasi bilan farq qiladi?

Ulushli mulkda har birining aniq o‘z ulushi bor, uni mustaqil boshqarish huquqiga ega. Umumiy mulkda ulushlar ajratilmagan, va kvartira bilan deyarli har qanday amal ikkala mulkdorning roziligini talab qiladi.

Hissalar har xil bo‘lsa, ulushlarni qanday bo‘lish kerak

Har kim kiritgan summaga proporsional: ulush kiritilgan hissani kvartiraning to‘liq narxiga bo‘lish orqali topiladi. Teng ulushlar faqat teng hissalarda adolatli.

Hammulkdorlardan biri ulushini sotmoqchi bo‘lsa nima qilish kerak

Avval uni xuddi shu shartlarda ikkinchi hammulkdorga taklif qilish kerak — bu ustuvor sotib olish huquqi deyiladi.

Oldi-sotdi shartnomasidan tashqari hammulkdorlar orasida alohida kelishuv kerakmi?

Ha, uni darhol imzolagan ma’qul: unda hissalar, kommunal va ta’mirlash xarajatlari tartibi, hamda umumiy mulkdan chiqish qoidalari mustahkamlanadi.

Qisqacha

• Ikkalaga uy sotib olish ulushlar, xarajatlar va chiqish qoidalari oldindan qog‘ozga tushirilganda ishlaydi.
• Ulushli mulk umumiydan qulayroq: har birida mustaqil boshqarsa bo‘ladigan o‘z ulushi bor.
• Ulushlar kiritilgan pulga proporsional hisoblanadi, standart bo‘yicha teng bo‘linmaydi.
• Hammulkdorlarda bir-birining ulushini ustuvor sotib olish huquqi bor — javob muddatini yozib qo‘ying.
• Kommunal to‘lovlar uchun umumiy hisob ko‘pchilik maishiy nizolarning boshlanmasdanoq oldini oladi.