Азиз Туркиядан курткалар партиясини олиб келди, таъминотчидаги арзон дона нархидан хурсанд бўлди — етказиб бериш, расмийлаштириш ва яроқсиз молларни қўшгач, нарх бозордаги рақобатчиларникига деярли тенглашиб қолди. Чет элдан товар харидини таъминотчи нархи бўйича эмас, Ўзбекистондаги омборда дона учун якуний нарх бўйича ҳисоблаш керак.
Якуний нарх нималардан йиғилади
Чет эллик таъминотчидаги дона нархи — ҳисобнинг фақат биринчи қатори. Унга етказиб бериш, бож ва расмийлаштириш, тўлов кунидаги курс, яроқсиз ва қайтариладиган моллар учун захира, ва пулнинг йўлда ҳафталаб фойда келтирмай ётиши қўшилади.
Товар нархи қўшимча етказиб бериш
Етказиб бериш килограмм ёки ҳажм бўйича ҳисобланади — қайси товар учун қай бири фойдали бўлишига қараб: енгил ва катта нарсалар ҳажм бўйича, оғир ва кичик нарсалар вазн бўйича. Тарифни айнан юкингиз учун ташувчидан сўраш керак.
Бож ва расмийлаштириш
Бож ва божхона расмийлаштириши товар турига ва битим қандай расмийлаштирилганига боғлиқ — аниқ ставкаларни божхона брокеридан сўраш керак, улар ўйлаб топилмайди. Бож ва расмийлаштириш партия қийматидан фоиз, буни буюртмадан олдин билиб олиш керак.
Курс ва унинг сакраши
Буюртма валютада тўланади, товар эса сўмда сотилади — тўлов куни ва сотиш куни орасидаги курс деярли ҳеч қачон бир хил бўлмайди.
Курснинг таъсири = партиянинг валютадаги қиймати × тўлов ва сотиш кунлари орасидаги курс фарқи.
Мисол (рақамлар шартли): партия 5 000 доллар туради, тўлов кунидаги курс — долларига 12 700 сўм, бир ойдан кейин, савдодан пул келганда, курс 12 900 сўмгача кўтарилган. 200 сўм фарқ × 5 000 = шунчаки бир ойлик курс ҳаракати туфайли 1 000 000 сўм режалаштирилмаган харажат. Жорий курсни ва унинг тарихини харидни ҳисоблашдан олдин валюта курслари саҳифасида кўриш мумкин.
Яроқсиз мол ва қайтариш
Чет элдан келган ҳар қандай партияда бир қисми яроқсиз келиши мумкин — бунга захирани олдиндан ҳисобга қўшиш керак, кейин ҳайрон бўлиш эмас. Одатда партиядан бир неча фоиз захира қилинади, аниқ рақамни ҳар сотувчи ўз тажрибасидан чиқаради.
Гулчеҳра Хитойдан идиш-товоқ буюртма қилган ва яроқсиз мол учун захира қўшмаган — партиядан 40 та идиш синиб келган, ва дона нархидаги барча тежамкорлик шу етишмовчиликни ёпишга кетган.
Йўлдаги пул муддати
Партия учун пул таъминотчига дарров кетади, товар эса ҳафталаб йўлда юради, кейин аста-секин сотилади. Шу давр мобайнида пул «музлаб» ётади — агар харид кредит билан бўлган бўлса, шу муддат учун фоиз ҳам ҳисобга қўшилади.
Дона учун якуний нарх
| Нима ҳисоблаймиз | Қандай ҳисоблаймиз | Мисол (рақамлар шартли) |
|---|---|---|
| Таъминотчидаги партия нархи | Дона нархи × миқдор | 50 000 000 сўм |
| Етказиб бериш | Ташувчи тарифи бўйича | 6 000 000 сўм |
| Бож ва расмийлаштириш | Брокердан аниқланади | 8 000 000 сўм |
| Яроқсиз мол захираси | Партиядан фоиз | 2 000 000 сўм |
| 1 000 дона партия жами | Юқоридаги қаторлар йиғиндиси | 66 000 000 сўм |
| Омбордаги дона нархи | Жами ÷ дона сони | 66 000 сўм |
Бозор ёки рақобатчилар нархи билан айнан шу дона нархи — мисолда 66 000 сўм — солиштирилади, таъминотчидаги нарх эмас.
Кўп учрайдиган хатолар
Фақат таъминотчи нархини ҳисоблаб хурсанд бўладилар. Яроқсиз молга захира қўшмай, етишмовчиликдан ҳайрон қоладилар. Партияни бир курсда тўлаб, бошқа курсда сотадилар, курс ўзгаришини унутиб. Кредит олиб, йўлдаги муддатга фоиз йиғилишини ҳисобламайдилар.
Агар харид учун қарз маблағи керак бўлса, шартларни бизнес кредитлари саҳифасида солиштириш, тўловни эса таъминотчига ҳисоб тўлашдан олдин кредит калкуляторида ҳисоблаб кўриш мумкин. Ускуна ёки ташиш учун транспортни сотиб олиш ўрнига лизинг фойдали бўлса, таққослаш бизнес учун ускуна лизинги мақоласида, гаровли кредит шартлари эса гаров билан бизнес кредити мақоласида ёзилган.
Қисқа жавоблар
Чет элдан товарнинг ҳақиқий нархини қандай ҳисоблаш мумкин?
Партия нархи, етказиб бериш, бож ва расмийлаштириш, яроқсиз мол захирасини қўшиб, натижани дона сонига бўлинг — бу омбордаги дона нархи, айнан шуни рақобатчилар нархи билан солиштиринг.
Яроқсиз молга захира қўшмаса бўладими?
Бўлади, лекин шунда ҳар қандай етишмовчилик фойданинг бир қисмини эмас, ҳаммасини еб қўяди — захира қилиш кейин ҳал қилишдан арзонроқ.
Тўлов ва сотиш орасида курс ўзгарса нима қилиш керак?
Таннархни янги курс бўйича қайта ҳисоблаш ва, керак бўлса, сотиш нархини кўтариш керак — кўтарилган курсда эски нархни сақлаб қолиш зарарда ишлаш дегани.
Аниқ бож ставкаларини қаердан билиш мумкин?
Божхона брокеридан ёки божхона органида — ставкалар товар кодига боғлиқ ва ўзгаради, интернетдаги ўйлаб топилган рақамлардан фойдаланиш мумкин эмас.
Чет элдан харид учун кредит олишга арзийдими?
Агар кредит тўлови ва етказиб бериш муддатидаги фоиз дона учун якуний нархга аллақачон қўшилган бўлса ва у бозордан пастроқ бўлса — арзийди, акс ҳолда кредит хариддан олинган фойдани еб қўяди.
Қисқача
- Дона учун якуний нарх — партия нархи, етказиб бериш, бож ва яроқсиз мол қўшилиб, дона сонига бўлингани.
- Бож ва аниқ ставкалар ўйлаб топилмайди — улар айнан товар учун брокердан аниқланади.
- Тўлов ва сотиш орасидаги курс деярли доим бошқача — бу фарқни олдиндан ҳисобга қўшиш керак.
- Яроқсиз молга захира буюртмадан олдин фоиз сифатида қўшилади, партия келгандан кейин эмас.
- Йўлдаги пул — музлаган муддат, агар у кредит билан тўланган бўлса, шу муддат учун фоиз таннархга киради.
