Азиз ҳар якшанба шаҳар прокатидан велосипед олиб, ўғли билан канал бўйлаб юрар эди. Ёз давомида чиқим озмунча бўлмади, ва у қарор қилди: ўзимники бўлса фойдалироқ. Уч ойлик прокат чекини дўкондаги велосипед нархи билан солиштирса — бу вақт ичида прокат ҳозир сотиб олишдан арзонроқ бўлиб чиқди.
Велосипедни прокатга олиш ёки ўзингизникини сотиб олиш — қайси бири фойдали? Бу ҳафтасига неча марта минишингизга ва велосипед неча йил хизмат қилишига боғлиқ. Қуйида — буни кўз билан эмас, аниқ ҳисоблаб кўрамиз.
Қандай ҳисоблаш: битта юриш нархи
Прокат учун оддий: битта юриш нархи кўпайтирилган йилдаги юришлар сони. Ўз велосипеди учун: (сотиб олиш нархи + барча йиллардаги хизмат) ÷ хизмат муддати давомидаги юришлар сони.
Мисол 1. Ёзда дам олиш кунлари минасиз — мавсумга 20 марта. Прокат 15 000 сўмдан: 20 × 15 000 = 300 000 сўм мавсумга. Ўз велосипеди — 3 000 000 сўм, хизмат 200 000 сўм/йил, уч мавсум хизмат қилади: (3 000 000 + 200 000 × 3) ÷ (20 × 3) = 3 600 000 ÷ 60 = 60 000 сўм юриш. Бу ҳолатда прокат бир неча баравар фойдали.
Мисол 2. Ҳар иш куни ишга минасиз — йилига тахминан 250 марта. Уч йилда 750 юриш: (3 000 000 + 600 000) ÷ 750 = 4 800 сўм юриш. Прокат 15 000 сўмдан уч йилда 11 250 000 сўм бўларди. Бу ерда ўз велосипеди бир неча баравар фойдали. Рақамлар шартли, мисол учун — ўзингизникини қўйинг.
Ўз велосипедига қўшимча харажат нима келтиради
Занжир, тормоз ва камера таъмири — мавсумига деярли мажбурий. Сақлаш: ҳовлида жой бўлмаса, қулф ёки кириш қисмидаги жой, баъзан алоҳида омбор тўлови керак. Ўғирлик хавфи — қоровулсиз ҳовлиларда бу ҳақиқий йўқотиш, уни прокат нархига қўшмасдан ҳисоблаб бўлмайди.
Прокат қачон аниқ фойдали
Камдан-кам, мавсумий, таътилда ёки бир марталик юришлар учун минсангиз — прокат деярли ҳар доим ўз велосипедидан арзон, қишда сақлаш ва таъмир ҳақида ўйлаш ҳам шарт эмас.
Ўз велосипеди қачон фойдали
Ишга, ўқишга ёки ишлар билан ҳар куни минсангиз — ўз велосипеди бир неча ойда ўзини оқлайди ва кейин ҳар бир юриш деярли бепул, фақат камдан-кам хизматдан ташқари.
| Нимани ҳисоблаймиз | Қандай ҳисоблаймиз | Мисол |
|---|---|---|
| Прокатдаги юриш нархи | Прокат тарифи битта юришга | 15 000 сўм юриш |
| Ўзиникида юриш нархи | (Нарх + хизмат) ÷ юришлар сони | Кам минса 60 000, кўп минса 4 800 сўм |
| Сотиб олишнинг ўзини оқлаш чегараси | Велосипед нархи ÷ прокат нархи | 3 000 000 ÷ 15 000 = 200 юриш |
Нигора ҳар иш куни велосипедда ишга боради. Ўзиникини истеъмол кредити орқали бўлиб тўловга олди, олдиндан кредит калкуляторида тўловни текширди, бунинг олдидан кредит бўйича тўловни ўзим қандай ҳисоблайман мақоласини ўқиди — устама прокатга сарфлайдиган пулидан кам чиқди.
Кўп учрайдиган хатолар
Фақат велосипед сотиб олиш нархини ҳисоблаб, хизмат ва ўғирлик хавфини унутишади. Мавсум учун велосипед олишади, аслида эса бутун ёзда икки-уч марта минишади — бунда прокат деярли ҳар доим арзон. Деярли янги ишлатилган велосипед эълонларини эълонлар майдончасида қидиришмайди — бу кўпинча дўкондаги янгисидан арзон.
Қисқа жавоблар
Велосипед прокати ёки ўзиники — қайси фойдали?
Юришлар тез-тезлигига боғлиқ: камдан-кам, мавсумий минсангиз — прокат фойдали, ҳар куни ишга минсангиз — ўзиники тез ўзини оқлайди.
Ўз велосипеди неча юришдан кейин ўзини оқлайди?
Велосипед нархини прокатдаги битта юриш нархига бўлинг — шундан кейин сотиб олиш арендадан фойдалироқ бўладиган чегарани оласиз.
Ўз велосипедининг ўғирланиш хавфини қандай ҳисобга олиш керак?
Ҳисобга сифатли қулф ва сақлаш жойини қўшинг — бўлмаса, сотиб олишдаги тежаш битта ўғирлик билан нолга тушиб қолади.
Ишлатилган велосипедни янгиси ўрнига олса бўладими?
Ҳа, механизмлари ишлаб турса ва рамаси ёрилмаган бўлса — ишлатилган велосипед худди шундай қолган муддатда янгисидан икки баравар арзон бўлиши мумкин.
Юришлар камайса, ўз велосипедини соца бўладими?
Ҳа, ўз эълонингиз орқали — кам фойдаланадиган буюмни сақлаш ва хизматга пул тўлашдан кўра бутунлигича сотган кўпинча фойдалироқ.
Қисқача
- Фақат сотиб олиш ёки бир марталик прокат нархини эмас, битта юриш нархини ҳисобланг.
- Ўз велосипеди учун хизмат, сақлаш ва ўғирлик хавфини ҳисобга олинг.
- Камдан-кам, мавсумий юришларда прокат деярли ҳар доим фойдали.
- Ҳар куни минсангиз, ўз велосипеди бир неча ойда ўзини оқлайди.
- Ўзини оқлаш чегараси — велосипед нархи, прокат нархига бўлинган.
- Механизмлари ишлайдиган ишлатилган велосипед янгисидан фойдали бўлиши мумкин.
