Ишдан қандай тўғри бўшаш ва нима олиш керак

Ишдан кетишни ҳам билиш керак. Келинг, ишдан қандай тўғри бўшаш ва бўшашда нима олиш кераклигини кўриб чиқамиз: қандай ариза ёзиш, неча кун ишлаб бериш, охирги кунда қандай пул ва қоғоз берилиши лозим. Қандай кетганингизга ҳисоб-китоб ҳам, кейинги иш берувчига телефонда сиз ҳақингизда айтиладиган гап ҳам боғлиқ.

Одатий манзара: одам жанжаллашиб, калитни столга ташлаб чиқиб кетди. Бир ойдан кейин маълум бўлдики, ҳисоб-китоб олинмаган, ҳужжатлар кадрлар бўлимида ётибди, собиқ бошлиқ эса телефон кўтармайди. Буларнинг ҳаммаси ҳал бўлади, лекин асаб икки баробар кўп кетади.

Қуйида амалий томони. Аниқ муддатлар, иборалар ва суммалар шартномангиз ва вазиятга боғлиқ: юрист билан ёки меҳнат инспексиясида аниқланг.

Ариза ва муддатлар

Бўшаш йўлакдаги суҳбатдан эмас, ёзма аризадан бошланади. Раҳбар билан одамларча гаплашиш керак, лекин иш сўз билан тугамайди: ариза ёзинг ва қабул белгисини олинг — имзо, сана, кирувчи рақам. Белгили иккинчи нусха сизда қолади.

Охирги иш куни санасини ўйлаб ёзинг. Огоҳлантириш муддати одатда шартномада ёки умумий қоидаларда кўрсатилади — уни олдиндан аниқланг, акс ҳолда сиз янги ишга чиқиб бўлган бўласиз-у, бу ерда ҳали ишлаётган ходим ҳисобланаверасиз.

Аризани қабул қилишдан бош тортишса, почта орқали хабарнома билан ёки девонхона орқали юборинг. Асосийси — огоҳлантирганингиз ва қачон огоҳлантирганингиз тасдиқлансин.

Ишлаб бериш: қанча ва нима учун

Ишлаб бериш — жазо эмас, ишларни топшириш учун вақт. Ундан фойдаланинг: вазифалар рўйхатини тузинг, парол ва алоқаларни беринг. Ўзидан кейин тартиб қолдирган ходим яхши тавсияни деярли автоматик олади.

Муддатни келишув бўйича қисқартириш мумкин — кўпинча иш берувчининг ўзи ҳам эрта қўйиб юборишга қарши эмас. Оғзаки келишдингизми — ёзишмада ёки аризада такрорланг. Бўлмаса бир ҳафтадан кейин сизни кутишгани, сиз эса келмаганингиз маълум бўлади.

Ҳисоб-китоб ва ҳужжатлар: охирги кунда нима берилиши керак

• ишланган кунлар учун, охирги кун ҳам қўшилиб, маош;
• ишлатилмаган таътил учун компенсация, агар у йиғилган бўлса;
• шартномада назарда тутилган бўлса, мукофот ва устамалар;
• бўшаш ҳақидаги буйруқ ва унинг сизга бериладиган нусхаси;
• меҳнат дафтарчаси ёки меҳнат фаолияти ҳақидаги маълумот — фирмангиз қандай юрица, шу кўринишда;
• сўрасангиз, даромад маълумотномаси — банк ёки виза учун асқотади.

Маълумотномани ҳозироқ олган маъқул, ҳозир керак бўлмаса ҳам. Ярим йилдан кейин ўзи ҳам ишдан кетиб бўлган бухгалтерни қидириш — алоҳида завқ. Айниқса кредит режалаштирган бўлсангиз: банклар стажга ҳам, тасдиқланган даромадга ҳам қарайди.

Маош картасини ҳам текширинг: бўшаганингиздан кейин унинг шарти кўпинча оддий картаникига ўзгаради. Ўзбекистон банклари нима таклиф қилаётганини кўринг ва пул тушумини ўзингизга қулай жойга кўчиринг.

Келишув бўйича бўшаш

Бу тинч вариант: икки томон шарт ва санани келишиб олади. Яхши томони — ҳаммасини бирдан муҳокама қилса бўлади: охирги кун, тўловлар, ҳужжатдаги ибора, ҳатто тавсия ҳам.

Келишув матнини тўлиқ ўқиб чиқмагунингизча рози бўлманг. Энг муҳими — унда умумий сўзлар эмас, аниқ сумма ва тўлов муддатлари турсин. «Кейин қўшиб берамиз» деган оғзаки ваъдалар имзодан кейин узоқ яшамайди.

Мажбуран чиқаришаётган бўлса

Босим одатда бир хил кўринади: «ўз аризангни ёз, бўлмаса модда билан расмийлаштирамиз». Бундай ҳолатда дарров ариза ёзманг — ўз қўлингиз билан ҳимоядан ҳам, тўловлардан ҳам воз кечган бўласиз.

Нима қилиш керак: танаффус олиб, эртагача ўйлаш кераклигини айтинг. Ким, нима ва қачон айтганини ёзиб қўйинг. Ёзишма ва хабарномаларни сақланг. Қандай асосда бўшатилаётганингизни ёзма сўранг ва ҳужжатлар билан имзо қўйиб таништиришларини талаб қилинг. Кейин — юрист маслаҳати ёки меҳнат инспексиясига мурожаат: улар сизнинг ҳолатингизда нима қўлланишини айтади.

Қисқартириш ёки фирма ёпилиши барибир содир бўлса, энг муҳими қотиб қолмай тез қайта қурилиш — амалий қадамлар ишдан айрилсангиз нима қилиш керак мақоласида йиғилган. Молиявий ёстиқни эса олдиндан тутинг: уни қандай йиғиш қанча пулни захирада сақлаш керак материалида кўрсатилган.

Тавсияни қандай сақлаб қоласиз

Ўзбекистонда кўп нарсани телефон қўнғироғи ҳал қилади: янги иш берувчи эскисига қўнғироқ қилиб, қандай ишлаганингизни сўрайди. Шунинг учун ёмон жойдан ҳам яхшиликча кетган маъқул.

Ишларни топширинг, олдиндан огоҳлантиринг, мижозларни ва базани олиб кетманг. Раҳбардан ёки ҳамкасбдан қисқа тавсиянома ва қўнғироқ қилса бўладиган алоқа сўранг. Сиз ёнингизда экансиз, бу беш дақиқалик иш, бир йилдан кейин эса одам тафсилотларни эсламаслиги мумкин. Шу билан бирга меҳнат бозорида қанчага туришингизни холис баҳоланг — янги жойда маош ҳақидаги суҳбатда асқотади.

Ишдан нимани олиб кетиш керак

• шартнома нусхангиз ва бўшаш буйруғи нусхаси;
• даромад маълумотномаси ва охирги ой ҳисоб варақаси;
• шахсий буюмлар, асбоблар ва сизга тегишли ҳужжатлар;
• кўрсаца бўладиган иш намуналари — портфолио учун;
• алоқада қолмоқчи бўлган ҳамкасблар рақамлари.

Аксинча, фирманикини қайтаринг: техника, рухсатнома, форма, калитлар. Рўйхат бўйича ва қабул қилган одамнинг имзоси билан қайтаринг, кейин ноутбук сизда қолгани «чиқиб қолмасин».

Тез-тез учрайдиган хатолар

• Аризасиз ва иш топширмай бир кунда чиқиб кетиш.
• Босим остида ўйламай «ўз аризаси билан» деб ёзиш.
• Ҳисоб-китоб «кейин ўтказилади» деган гапга ишониб, ёзма ҳеч нарса олмаслик.
• Даромад маълумотномаси ва буйруқ нусхасини олмаслик.
• Мижоз ёки базани олиб кетиш — соҳа кичик, ҳамма бир-бирини билади.
• Фирма мулкини рўйхат бўйича қайтарганингизни текширмаслик.

Қисқа жавоблар

Бўшашдан олдин неча кун ишлаб бериш керак?

Шартнома ва умумий қоидаларга қаранг — огоҳлантириш муддати одатда ўша ерда. Иш берувчи билан келишиб, уни кўпинча қисқартиришади. Ҳар қандай бундай келишувни аризада ёки ёзишмада қайд этинг.

Ҳисоб-китобни бермаса нима қилиш керак?

Раҳбар номига тўлаш илтимоси билан ариза ёзинг ва қабул белгисини олинг. Шартнома, ҳисоб варақалари ва ёзишмани йиғинг. Сукунат давом эца — юрист ёки меҳнат инспексияси, улар тартибни айтади.

Ариза берганимдан кейин фикримни ўзгартирсам бўладими?

Баъзан мумкин, лекин бу муддатга ва ўрнингизга бошқа одам таклиф қилинганига боғлиқ. Шубҳангиз бўлса, жума куни кечқурун жаҳл устида ариза берманг — дам олиш кунларини ўйлашга олинг.

Иш берувчи тавсия беришга мажбурми?

Бундай мажбурият йўқ, бу ихтиёрий иш. Шунинг учун уни олдиндан ва одамларча сўранг, сиз ҳали штатда ва сиз ҳақингизда яхши гап эсда экан. Раҳбарнинг алоқаси билан ярим бетлик хат резюмедаги ҳар қандай сўздан яхшироқ ишлайди.

Қисқача

• Бўшаш қабул белгиси қўйилган ёзма аризадан бошланади.
• Огоҳлантириш муддатини шартномадан қидиринг, қисқартиришни ёзма қайд этинг.
• Охирги кунда ҳисоб-китоб, буйруқ ва даромад маълумотномасини олинг.
• Босим остида ариза ёзманг — танаффус олинг ва суҳбатларни қайд этинг.
• Ишларни топширинг ва ёнингиздалигингизда тавсия сўранг.
• Баҳсли саволларни юрист ёки меҳнат инспексиясида аниқланг.

Суммалар ва тўловларни NARXTOP калкуляторида ҳисоблаб кўриш қулай.