Фаррухнинг учта квартираси бор — Чилонзорда, Сергелида ва яна бири вилоятда. Даромадни у узоқ вақт бошида сақлаб юрди: «бу фойда келтиряпти, бу унчалик эмас». Таъмирдан олти ой ўтиб, улардан бири умуман зарарга ишлаётгани маълум бўлди — буни ҳеч ким ўз вақтида ҳисобламаган эди. Квартирани ижарага берсанг, ҳисобни қандай юритиш керак? Энг осони — ҳар бир квартира учун оддий жадвал юритиш: ойлик даромад, харажат ва қолдиқ, мураккаб дастур ва бухгалтериясиз.
Таниш ҳолат: ижарачи тўловни бир ҳафтага кечиктирди, уй эгаси хафа бўлди, бир ойдан кейин кечикиш бўлганини ҳам унутди — ва кейинги сафар у икки ҳафтага чўзилганини пайқамади. Ёзиб қўйилмаса, бундай нарсалар тез унутилади.
Ижара ҳисобини оддий сўзлар билан қандай юритиш керак
Ҳисоб — бу проводкали бухгалтерия эмас, ҳар бир квартира бўйича оддий ёзув: қанча пул кирди, қанча харажатга кетди ва нима қолди. Буни дафтарда, телефон эслатмасида ёки жадвалда қилса бўлади — муҳими жойи эмас, воқеа бўлган куни ёзиб қўйиш одати.
Ҳар бир квартира бўйича нимани албатта ёзиб қўйиш керак
- Ижарачидан келган ҳар бир тўлов санаси ва суммаси.
- Барча харажатлар: таъмир, мебел, воситачи комиссияси, бўш туриш.
- Ҳар бир ижарачининг кириш ва чиқиш саналари.
- Депозит миқдори ва тақдири — тўлиқ қайтарилдими, қисман ёки ушлаб қолиндими.
- Бир марталик катта харажатларни доимий майда харажатлардан алоҳида.
Фаррух ҳар бир квартира учун алоҳида варақ очиб, ҳаммасини шу куни ёза бошлади — икки ойдан кейин қайси квартира ҳақиқатан фойда келтираётгани кўринди. Нархларни пасайтириб ёки ошириб юбормаслик учун уй ижараси эълонлари билан доимий солиштириб туради.
Ҳисоб жадвалини қандай тузиш керак
Мураккаб нарса керак эмас: «ой», «даромад», «харажат», «қолдиқ» устунлари битта квартира учун етарли. Квартиралар бир нечта бўлса, манзил ёки ном устунини қўшинг, ёзувлар аралашиб кетмаслиги учун. Янги квартирани ижарага тайёрлаш харажатини олдиндан уй бюджети калкуляторида ҳисоблаб кўриш мумкин.
Квартиранинг ҳақиқий даромадлилигини қандай ҳисоблаш
Йиллик ҳақиқий даромадлилик (%) — ижарадан йиллик даромад минус йиллик харажатлар, квартира нархига бўлиниб, 100 га кўпайтирилади.
1-мисол. Даромад ойига 3 000 000 сўм, йилига 36 000 000. Йиллик харажатлар — таъмир, бўш туриш, комиссия — 4 000 000. Соф 32 000 000. Квартира 400 000 000 сўм турса: 32 000 000 ÷ 400 000 000 × 100 = йилига 8%.
2-мисол. Бошқа квартира арзонроқ, 250 000 000 сўм, даромад ойига 2 200 000, йилига 26 400 000, йиллик харажат 3 000 000, соф 23 400 000. 23 400 000 ÷ 250 000 000 × 100 = йилига 9,36% — ойлик даромади пастроқ бўлса-да, биринчисидан фойдалироқ.
Рақамлар шартли — ўз квартирангиз ва харажатларингиз бўйича ҳисобланг.
| Нимани ҳисоблаймиз | Қандай ҳисоблаймиз | Мисол |
|---|---|---|
| Йиллик даромад | ойлик ижара × 12 | 36 000 000 сўм |
| Йиллик харажат | таъмир + бўш туриш + комиссия | 4 000 000 сўм |
| Йиллик даромадлилик | (даромад − харажат) ÷ квартира нархи × 100 | 8% |
Пулни квартирада ушлаб туриш ёки вақтинчалик омонатга қўйиш қайси бири фойдалироқ эканини билиш учун банк омонатлари шартларини текшириб, фоизни тўғридан-тўғри солиштиринг.
Кутилмаган харажатлар билан нима қилиш керак
Ёрилган қувур ёки бузилган плита жадвал бўйича бўлмайди. Ҳисобда даромаднинг кичик фоизини захирага ажратиш оқилона — кутилмаган таъмир учун, охирги дақиқада пул қидирмаслик учун. Бу қатъий ставка эмас, оддий ақл: уй ва техника қанча эски бўлса, шунча кўпроқ захира керак.
Агар квартира ижара учун ипотекага сотиб олинган бўлса, ҳисоб айниқса муҳим — кредит тўлови ижарачи бор-йўқлигидан қатъи назар ҳар ой кетади. Кредит тасдиқлангандан кейин дастлабки ойларда нима бўлиши ҳақида ипотека тасдиқлангандан кейин ва битимгача нима бўлади мақоласида ўқиш мумкин.
Кўп учрайдиган хатолар
- Барча рақамларни ёзмасдан бошда сақлаш — бир неча ойдан кейин деталлар унутилади.
- Турли квартираларнинг даромади ва харажатини аралаштириб юбориш.
- Майда, лекин мунтазам харажатларни ёзишни унутиш — йилига улар сезиларли суммага йиғилади.
- Даромадлиликни фоизда эмас, фақат қўлдаги сумма бўйича баҳолаш.
- Кутилмаган таъмир учун захира ажратмаслик.
Қисқа жавоблар
Квартирани ижарага берсанг, ҳисобни қандай юритиш керак?
Оддий ойлик жадвал билан: даромад, харажат, қолдиқ — ҳар бир квартира учун алоҳида.
Квартирани ижарага беришда нимани албатта ёзиб қўйиш керак?
Ижарачининг барча тўловлари, таъмир ва мебел харажатлари, кириш-чиқиш саналари, депозит тақдири.
Квартиранинг ҳақиқий даромадлилигини қандай ҳисоблаш мумкин?
Соф йиллик даромадни квартира нархига бўлиб, 100 га кўпайтиринг — йиллик фоиз чиқади.
Кутилмаган таъмир учун захира керакми?
Ҳа, даромаддан фоиз ажратиш оқилона — бу шошилинч пул қидиришдан арзонроқ.
Бир неча квартира даромадлилигини қандай солиштириш мумкин?
Ҳар бирининг йиллик фоизини алоҳида ҳисобланг, ойлик даромад суммасига қараб эмас.
Квартира ипотекага сотиб олинган бўлса, нима қилиш керак?
Кредит тўловини мажбурий харажат сифатида ҳисобга олинг ва даромадлиликни шуни инобатга олиб ҳисобланг.
Қисқача
- Ижара ҳисоби — мураккаб бухгалтерия эмас, оддий ойлик жадвал.
- Даромад, харажат ва саналарни дарҳол ёзинг, хотирага таянманг.
- Ҳақиқий даромадлилик квартира нархидан фоизда ҳисобланади, қўлдаги суммадан эмас.
- Бир нечта квартира — бир нечта алоҳида ёзув, рақамлар аралашмаслиги учун.
- Кутилмаган таъмир учун захира шошилинч вазиятда асаб ва вақтни тежайди.
- Даромадлиликни банк омонатлари шартлари билан солиштириш фойдали — шунда қайси бири фойдалироқ кўринади.
