Участкада иссиқхона кераклими — бу савол одатда томорқанинг иккинчи йилида туғилади: баҳорда кўкатни қўшнидан олдин егинг келади, майда эса қайтар совуқ бир кечада кўчатни қирқиб кетади. Жавоб участканинг катталигига эмас, ҳафтада неча марта у ерга киришга тайёрлигингизга боғлиқ.
Иссиқхона «экиб қўйиб унутадиган» нарса эмас. Бу ҳар куни эътибор сўрайдиган пушта: эрталаб очиш, кечқурун ёпиш, суғориш, ёмғирдан кейин шамоллатиш. Бунинг эвазига у мавсумни икки томонга бир неча ҳафтага суради ва шамол, чанг, дўлдан халос қилади.
Қуйида: иссиқхона нима беради, уни нима билан ёпишади, ўлчами қандай, жазирама билан нима қилиш ва қанчага тушади.
Иссиқхона аслида нима беради
Биринчиси — вақт. Кўкат ва турп очиқ пуштадагидан уч-тўрт ҳафта олдин етилади, кузда эса пушта доимий совуққача ишлайди. Иккинчиси — ўз кўчатингиз: помидор, қалампир, бақлажонни бозордан олиб, нима чиқишини тахмин қилиб ўтирмайсиз. Учинчиси — ҳимоя: қоплама остида ўсимликни дўл урмайди, шамол қуритмайди, йўл чанги босмайди, апрел совуғи эса фалокат бўлмай қолади.
Иссиқхона нима бермайди: меҳнациз ҳосил ва иситишсиз қишки помидор. Агар сиз энди томорқани бошлаётган бўлсангиз, биринчи йилни усиз ўтказинг — ҳовлининг қаерида ишлаш қулайлигини ҳам билиб оласиз.
Нима билан ёпишади: плёнка, поликарбонат, ойна
Ёй устидаги плёнка — энг арзон йўл. Бир дам олиш кунида ўрнатилади, ёзга олинади, лекин оддий плёнка бир-икки мавсум яшайди ва биринчи бўлиб маҳкамланган четидан йиртилади. Арматурали плёнка узоқроқ туради. Поликарбонат — доимий иссиқхонага кўпроқ олинадиган нарса: дўлга чидайди, ёруғликни тарқатади, синмайди. Юпқа лист шамолда ўйнайди, шунинг учун қалинлик ва ёйлар оралиғига қарашади. Ойна оғир ва мўрт, мустаҳкам каркас талаб қилади.
| Қоплама | Яхши томони | Нимани унутмаслик керак |
|---|---|---|
| Ёйдаги плёнка | Арзон, тез ўрнатилади, ёзга олинади | Шамолда йиртилади, бир-икки мавсумда алмаштирилади |
| Арматурали плёнка | Оддийсидан мустаҳкамроқ | Қимматроқ, барибир сарф материали |
| Поликарбонат | Дўл ва шамолга чидайди, йиллаб хизмат қилади | Каркас қаттиқ бўлсин, ҳимоя қатлами ташқарига қарайди |
| Ойна, эски ромлар | Ром бор бўлса, деярли текин | Оғирлик, кесилиш хавфи, таъмири қийин |
Каркасни профил қувурдан пайвандлаб, рух қопламали профилдан ёки ёғочдан қилишади. Ёғоч энг арзони, лекин ерда чирийди: уни бортга қўйинг, тўғридан-тўғри тупроққа эмас. Пайвандчи ва ўрнатувчини хизматлар каталогидан излашади, лист ва каркасни эса кўчиб кетаётганлар арзон бериб юборади — бундай эълонлар эълонлар доскасида учрайди.
Ўлчами қандай ва қаерга қўйилади
Уч метр эни — ишчи энг кичик ўлчам: икки четда пушта, ўртада аравача ўтадиган йўлак. Торроқ бўлса, пушта устидан чўзилиб ишлайсиз. Чўққидаги баландлик икки метрдан кам бўлмасин: пастида ўсимликнинг учи тиралади, сизнинг бошингизни эса қиздиради.
Жойни қуёшга қараб танлашади: жануб ва шарқдан очиқ, тушдан кейин соя тушмайдиган ер. Эшикни шамол кам урадиган томонга қилинг. Suv қаердан келишини ва иссиқхона пастликда қолмаслигини ҳам олдиндан ўйланг.
Шамоллатиш ва жазирама: бизда энг муҳими
Июнда ёпиқ иссиқхона бир-икки соатда тандирга айланади. Бундай иссиқда ўсимлик гулини тўкади, чанги бўш бўлиб қолади, тугун боғламайди — эгаси эса уруғдан кўради. Шунинг учун шамоллатиш ҳаммасидан муҳим.
Юқорида икки томондан туйнук ва очиладиган пештоқлар қилинг: иссиқ ҳаво юқорига чиқади, салқини пастдан киради. Қизигандан ўзи очиладиган термоюритма электрсиз ишлайди ва сиз ишда бўлганингизда асқотади. Энг иссиқ ойларда устига соябон тўр тортишади, плёнкалидан эса плёнкани бутунлай олиб, каркасни қолдиришади.
Иссиқхонада суғориш
Қоплама остида ёмғир йўқ, бутун suv — сиздан. Энг осони: ёнига бочка қўйиб, пушталар бўйлаб томчилатиб суғориш тасмасини тортиш. Suv кун давомида исийди, илдизга боради ва баргни ҳўлламайди. Барг устидан суғориш — замбуруғ касалликларига тўғри йўл, намлик аллақачон юқори. Эрталаб суғориб, дарров шамоллатишади, ерни эса мулча билан ёпишади.
Қишки иссиқхона ва иситиш
Оддий иссиқхона қишда ишламайди: у бир неча градус фарқ беради, совуқ тунни енга олмайди. Қишда кўкат олиш учун пойдевор, икки қават қоплама, иситиш ва ёруғлик керак — бошқа бюджет ва бошқа ташвиш.
Иситишда ўтин ёки кўмир печкаси, газ қозони ёки иссиқ ҳаво пуфлагичи ишлатилади. Ёпиқ жойдаги ҳар қандай ёниш — мўри, тортиш ва ис гази дегани, шунинг учун газ билан хавфсиз ишлаш қоидаларини ўқинг ва мўрига хасислик қилманг. Электр иситгични қўйиш осон, лекин ҳисоблагич тез санайди; электр билан иситишдан олдин уйда электр қаерга кетишини кўриб чиқинг. Ҳалол гап: қишки иссиқхона кўкат сотмоқчи бўлсангиз маънога эга, январда ўз помидорингизни ейиш учун эмас.
Қанчага тушади ва қачон ўзини оқлайди
Ҳисобга фақат қоплама кирмайди. Сметада каркас, лист ёки плёнка, борт, эшик ва туйнуклар, чириндили тупроқ, бочка ва суғориш тасмаси, соябон тўр ҳамда пайвандчи иши бор. Мавсумий харажат — плёнка, suv ва уруғ.
Иссиқхона ўзингиз учун бўлса, «ўзини оқлаш» деган сўз бу ерда ишламайди: сиз эрта кўкат, ўз кўчатингиз ва қулайлик сотиб оласиз, даромад эмас. Даромад сотадиган нарса бўлганда пайдо бўлади: баҳорги эрта кўкат, апрелда кўчат, кузги иккинчи навбат. Унда бир ҳосилга эмас, мавсумдаги навбатлар сонига қараб ҳисобланг. Иссиқхонани бўлиб тўлаш ёки кредит билан олсангиз, аввал суммани кредит калкуляторидан ўтказинг ва истеъмол кредитлари шартларини солиштиринг: устама мавсумдаги кўкат нархидан ошиб кетиши мумкин.
Биринчи иссиқхонада қилинадиган хатолар
- Тушдан кейин уй ёки дарахт сояси тушадиган жойга қўйиш.
- Битта эшик қилиб, юқорига битта ҳам туйнук қўймаслик.
- Юпқа қоплама ва бўш каркас олиб, биринчи кучли шамолдан кейин уни излаб юриш.
- Иссиқхонани сувдан узоққа қўйиб, ёз бўйи челак ташиш.
- Бир жойга бир неча йил кетма-кет помидор экиб, касалликдан ҳайрон бўлиш.
Қисқа жавоблар
Иссиқхонага пойдевор кераксими
Енгил плёнкалига — йўқ, каркасни ерга маҳкамлаб, атрофига борт қилиш етади. Доимий поликарбонатлига брус ёки ғишт асос қилган яхши: каркас қийшаймайди, пастдан шамол кирмайди.
Плёнками ёки поликарбонат
Плёнкани синаб кўрмоқчи бўлганлар олади, поликарбонатни эса жой аниқ танланган ва иссиқхона йилларга керак бўлганда. Оралиқ йўл ҳам бор: каркасни бир марта пайвандлаб, қопламани кейинроқ алмаштириш.
Иситишсиз қишда нимадир етиштириб бўладими
Қаҳратонда кўкат икки қават плёнка остида ҳам ўсмайди, лекин иссиқхона мавсумни чўзади: унда доимий совуққача ишлашади ва баҳорда ҳаммадан олдин бошлашади. Ҳақиқий қиш учун иситиш ва ёруғлик керак.
Нега иссиқхонада гуллайди-ю, тугун боғламайди
Кўпинча қизиб кетиш ва турғун ҳаво айбдор: кучли иссиқда чанг бўш бўлиб қолади. Туйнук ва пештоқларни очинг, туш пайтида тўр билан сояланг ва барг устидан суғорманг.
Қисқаси
- Иссиқхона эрта кўкат, ўз кўчати ва дўлдан ҳимоя беради, лекин ҳар куни эътибор сўрайди.
- Плёнка — синаб кўриш учун, поликарбонат — йилларга; каркас қопламадан муҳимроқ.
- Эни уч метрдан, баландлиги икки метрдан бўлсин, акс ҳолда ишлаш ноқулай.
- Юқоридаги туйнуклар ва ёзги соялаш ҳаммасини ҳал қилади: қизиб кетиш ҳосилни совуқдан тез ўлдиради.
- Иситиладиган қишки иссиқхона — эрмак эмас, иш; газ, электр ва вақтни ҳисобланг.
