Кредит бўйича ҳамқарздор — бу ким, жуда оддий қилиб айтганда: бу асосий қарздор билан бирга шартномани имзолайдиган ва пулнинг бир сўмидан ҳам фойдаланмаган бўлса ҳам, қарз бўйича худди шундай жавобгар бўладиган одам. Банк қарз суммасини ҳамқарздорларнинг исталганидан тўлиқ талаб қилишга ҳақли.
Шерзоднинг укаси унинг квартира кредити бўйича ҳамқарздор бўлган, чунки Шерзоднинг даромади банкка етарли бўлмаган. Бир йилдан кейин Шерзод ишни алмаштирган, тўловлар кечика бошлаган, ва укасига банкдан тўғридан-тўғри қўнғироқ қила бошлашган — гарчи у бу пуллардан фойдаланмаган бўлса ҳам.
Банклар нима учун ҳамқарздор сўрашини, бу мақом кафилликдан нимаси билан фарқ қилишини ва ҳамқарздор мақомидан қандай чиқиш мумкинлигини кўриб чиқамиз.
Ҳамқарздор оддий сўз билан ким
Ҳамқарздор — бу асосий қарздор билан тенг равишда кредит шартномаси бўйича ҳуқуқ ва мажбуриятларга эга иккинчи иштирокчи: иккаласи ҳам жавобгар, баъзида даромади тасдиқланадиган суммани ҳисоблаш учун қўшилади.
Кўпинча оилавий ипотекада турмуш ўртоқлар, ота-оналар ва вояга етган фарзандлар, камроқ ҳолларда эса бизнес ҳамкорлари ҳамқарздор бўлишади. Банк иккинчи иштирокчини битта қарздорнинг даромади керакли кредит суммаси учун етарли бўлмаганда қўшади.
Ҳамқарздор кафилдан нимаси билан фарқ қилади
Кафил кредит бўйича фақат асосий қарздор тўлашни тўхтатганда жавобгар бўлади, банк аввал қарзни қарздорнинг ўзидан ундиришга ҳаракат қилиши керак. Ҳамқарздор эса шартноманинг биринчи кунидан бир хил жавобгарликни ўз зиммасига олади.
— Мен шунчаки имзомни берган бўлсам, пулдан фойдаланмаган бўлсам-чи? — Банк учун бундай фарқ йўқ: шартнома иккаласига битта, ва тўловни имзо қўйганларнинг исталганидан талаб қилиш мумкин.
Банклар нима учун ҳамқарздор талаб қилади
Кўпинча бу кредит суммаси билан боғлиқ: агар бир одамнинг даромади керакли тўловни қопламаса, ўз даромади бўлган ҳамқарздорни қўшиш умумий суммани оширади. Бу суммалар катта, муддатлар узоқ ипотека дастурлари учун хос.
Ҳамқарздорлар ўртасида жавобгарлик қандай тақсимланади
Одатда жавобгарлик биргаликда бўлади: банк бутун қарз суммасини ҳамқарздорларнинг исталганидан алоҳида талаб қилиши мумкин, ҳар биридан ярмини эмас. Ким кўпроқ тўлаши — оила ичидаги келишув масаласи, банк учун бу аҳамияциз.
Гулнора ва унинг эри таъмирлаш кредити бўйича ҳамқарздор бўлишган, ажрашгандан кейин кредит ҳали ҳам иккаласига тегишли эди — банк ким квартирада яшаётгани билан қизиқмаган, иккаласи ҳам тўлашга мажбур бўлган.
Ҳамқарздорлик мақомидан чиқиш мумкинми
Расман бу фақат банк розилиги билан мумкин: асосий қарздор мос даромадга эга янги ҳамқарздор топиши ёки ўз даромади иккинчи иштирокчисиз етарли бўлиши керак. Банк шартномани қайта кўриб, ҳал қилади.
- Ҳамқарздорлар таркибидан чиқариш ҳақида банкка ариза билан мурожаат қилиш.
- Асосий қарздор даромади энди етарли эканини тасдиқлаш ёки алмаштирувчини таклиф қилиш.
- Банкнинг шартномани қайта кўриш бўйича қарорини кутиш.
- Банк таркиб ўзгаришини тасдиқласа, янги шартларни имзолаш.
- Янги шартнома нусхасини ўзингизда сақлаш.
Нимага имзо қўяётганингизни қандай ҳисоблаш
Рақамлар шартли, мисол учун — ўзингизникини қўйинг. Формула бир хил: ортиқча тўлов — тўловни ойлар сонига кўпайтириб, кредит суммасини айириш — ва бу суммани назарий жиҳатдан банк айнан сиздан тўлиқ талаб қилиши мумкин, агар асосий қарздор тўлашни тўхтаца.
Биринчи мисол: кредит 60 000 000 сўм, тўлов 36 ойга 1 800 000 сўм. 1 800 000 ни 36 га кўпайтирамиз — 64 800 000 чиқади. Бу асосий қарздор тўлиқ кечиктирганда банк ҳамқарздордан талаб қилиши мумкин бўлган максимал сумма.
Иккинчи мисол: худди шу кредит 1 200 000 сўмлик тўлов билан 60 ойга чўзилган. 1 200 000 ни 60 га кўпайтирамиз — 72 000 000 чиқади. Жавобгарлик муддати узоқроқ, хавф суммаси эса юқорироқ. Турли ссенарийларни шартнома имзолашдан олдин NARXTOP калкуляторида ҳисоблаб кўриш қулай.
Асосий қарздор тўлашни тўхтаца нима қилиш керак
Агар тўловлар тўхтаса ва сиз ҳамқарздор бўлсангиз, банк эртами-кечми тўғридан-тўғри сиз билан боғланади ва тўловни талаб қилади. Банкка қанчалик тез мурожаат қилиб, қайта тузишни муҳокама қилсангиз, қарз ва жарима шунчалик кам ўсади.
Агар асосий қарздорнинг бир нечта қарзи бўлиб, вазият аллақачон назоратдан чиққан бўлса, банк судга боришидан олдин биргаликда қарз чуқурлигидан қандай чиқиш ҳақида ўқиб чиқишга арзийди.
| Мақом | Қачон жавобгар | Кредит суммасига таъсир қиладими |
|---|---|---|
| Ҳамқарздор | Шартноманинг биринчи кунидан | Ҳа, даромад қўшилади |
| Кафил | Фақат қарздор кечиктирганда | Одатда йўқ |
| Асосий қарздор | Доим | Ҳа, ҳисоб асоси |
Кўп учрайдиган хатолар
- Шартномани тўлиқ ўқимасдан, фақат қариндошнинг сўзига ишониб ҳамқарздорликка рози бўлиш.
- Пулдан фойдаланмаган эканман, жавобгар бўлмайман, деб ўйлаш.
- Ҳар ой аслида ким тўлашини олдиндан муҳокама қилмаслик.
- Ажралиш ёки жанжал банк олдидаги мажбуриятларни бекор қилмаслигини унутиш.
- Вазият ўзгарса ҳамқарздорлик мақомидан қандай чиқиш мумкинлигини олдиндан аниқлаштирмаслик.
Қисқа жавоблар
Ҳамқарздор қарздорнинг қариндоши бўлиши шартми
Йўқ, қариндошлик бўйича одатда расмий чеклов йўқ, лекин кўпинча ишонч ва умумий бюджет туфайли айнан турмуш ўртоқлар, ота-оналар ёки вояга етган фарзандлар ҳамқарздор бўлишади.
Ҳамқарздорлик мақоми шахсий кредит тарихига таъсир қиладими
Ҳа, тўловлар ва кечикишлар ҳамқарздорнинг кредит тарихида ҳам асосий қарздорники каби акс этади.
Ҳамқарздор ўзининг алоҳида кредитини олиши мумкинми
Мумкин, лекин банк янги аризани баҳолашда ҳамқарздор бўлган кредит ҳам ҳисобга олинган ҳолда, мавжуд қарз юкини ҳисобга олади.
Ҳамқарздорлар сотиб олган квартирага нима бўлади
Квартирага ҳуқуқлар кредит мақомидан алоҳида белгиланади ва мулкчилик ҳужжатларида қайд этилади, буни юристдан аниқлаштириш керак.
Шартнома имзолангандан кейин ҳамқарздор бўлишдан воз кечиш мумкинми
Фақат банк розилиги билан ва алмаштирувчи топилган ёки даромад етарли бўлганда, бир томонлама чиқиб бўлмайди.
Қисқача
- Ҳамқарздор шартноманинг биринчи кунидан бошлаб қарздор билан тенг жавобгар.
- Кафилдан асосий фарқи — жавобгарлик фақат кечикишда эмас, дарҳол бошланади.
- Банк одатда тасдиқланадиган суммани ҳисоблаш учун иккаласининг даромадини қўшади, кредит бўлсин, кредит картаси бўлсин.
- Мақомдан фақат банк розилиги ва алмаштирувчи ёки етарли даромад бўлгандагина чиқиш мумкин.
- Ажралиш, жанжал ёки кўчиш банк олдидаги мажбуриятларни бекор қилмайди.
- Шартнома имзолашдан олдин ҳамқарздор билан ким аслида тўлашини муҳокама қилинг.
