Kredit bo‘yicha hamqarzdor — bu kim, juda oddiy qilib aytganda: bu asosiy qarzdor bilan birga shartnomani imzolaydigan va pulning bir so‘midan ham foydalanmagan bo‘lsa ham, qarz bo‘yicha xuddi shunday javobgar bo‘ladigan odam. Bank qarz summasini hamqarzdorlarning istalganidan to‘liq talab qilishga haqli.
Sherzodning ukasi uning kvartira krediti bo‘yicha hamqarzdor bo‘lgan, chunki Sherzodning daromadi bankka yetarli bo‘lmagan. Bir yildan keyin Sherzod ishni almashtirgan, to‘lovlar kechika boshlagan, va ukasiga bankdan to‘g‘ridan-to‘g‘ri qo‘ng‘iroq qila boshlashgan — garchi u bu pullardan foydalanmagan bo‘lsa ham.
Banklar nima uchun hamqarzdor so‘rashini, bu maqom kafillikdan nimasi bilan farq qilishini va hamqarzdor maqomidan qanday chiqish mumkinligini ko‘rib chiqamiz.
Hamqarzdor oddiy so‘z bilan kim
Hamqarzdor — bu asosiy qarzdor bilan teng ravishda kredit shartnomasi bo‘yicha huquq va majburiyatlarga ega ikkinchi ishtirokchi: ikkalasi ham javobgar, ba’zida daromadi tasdiqlanadigan summani hisoblash uchun qo‘shiladi.
Ko‘pincha oilaviy ipotekada turmush o‘rtoqlar, ota-onalar va voyaga yetgan farzandlar, kamroq hollarda esa biznes hamkorlari hamqarzdor bo‘lishadi. Bank ikkinchi ishtirokchini bitta qarzdorning daromadi kerakli kredit summasi uchun yetarli bo‘lmaganda qo‘shadi.
Hamqarzdor kafildan nimasi bilan farq qiladi
Kafil kredit bo‘yicha faqat asosiy qarzdor to‘lashni to‘xtatganda javobgar bo‘ladi, bank avval qarzni qarzdorning o‘zidan undirishga harakat qilishi kerak. Hamqarzdor esa shartnomaning birinchi kunidan bir xil javobgarlikni o‘z zimmasiga oladi.
— Men shunchaki imzomni bergan bo‘lsam, puldan foydalanmagan bo‘lsam-chi? — Bank uchun bunday farq yo‘q: shartnoma ikkalasiga bitta, va to‘lovni imzo qo‘yganlarning istalganidan talab qilish mumkin.
Banklar nima uchun hamqarzdor talab qiladi
Ko‘pincha bu kredit summasi bilan bog‘liq: agar bir odamning daromadi kerakli to‘lovni qoplamasa, o‘z daromadi bo‘lgan hamqarzdorni qo‘shish umumiy summani oshiradi. Bu summalar katta, muddatlar uzoq ipoteka dasturlari uchun xos.
Hamqarzdorlar o‘rtasida javobgarlik qanday taqsimlanadi
Odatda javobgarlik birgalikda bo‘ladi: bank butun qarz summasini hamqarzdorlarning istalganidan alohida talab qilishi mumkin, har biridan yarmini emas. Kim ko‘proq to‘lashi — oila ichidagi kelishuv masalasi, bank uchun bu ahamiyatsiz.
Gulnora va uning eri ta’mirlash krediti bo‘yicha hamqarzdor bo‘lishgan, ajrashgandan keyin kredit hali ham ikkalasiga tegishli edi — bank kim kvartirada yashayotgani bilan qiziqmagan, ikkalasi ham to‘lashga majbur bo‘lgan.
Hamqarzdorlik maqomidan chiqish mumkinmi
Rasman bu faqat bank roziligi bilan mumkin: asosiy qarzdor mos daromadga ega yangi hamqarzdor topishi yoki o‘z daromadi ikkinchi ishtirokchisiz yetarli bo‘lishi kerak. Bank shartnomani qayta ko‘rib, hal qiladi.
- Hamqarzdorlar tarkibidan chiqarish haqida bankka ariza bilan murojaat qilish.
- Asosiy qarzdor daromadi endi yetarli ekanini tasdiqlash yoki almashtiruvchini taklif qilish.
- Bankning shartnomani qayta ko‘rish bo‘yicha qarorini kutish.
- Bank tarkib o‘zgarishini tasdiqlasa, yangi shartlarni imzolash.
- Yangi shartnoma nusxasini o‘zingizda saqlash.
Nimaga imzo qo‘yayotganingizni qanday hisoblash
Raqamlar shartli, misol uchun — o‘zingiznikini qo‘ying. Formula bir xil: ortiqcha to‘lov — to‘lovni oylar soniga ko‘paytirib, kredit summasini ayirish — va bu summani nazariy jihatdan bank aynan sizdan to‘liq talab qilishi mumkin, agar asosiy qarzdor to‘lashni to‘xtatsa.
Birinchi misol: kredit 60 000 000 so‘m, to‘lov 36 oyga 1 800 000 so‘m. 1 800 000 ni 36 ga ko‘paytiramiz — 64 800 000 chiqadi. Bu asosiy qarzdor to‘liq kechiktirganda bank hamqarzdordan talab qilishi mumkin bo‘lgan maksimal summa.
Ikkinchi misol: xuddi shu kredit 1 200 000 so‘mlik to‘lov bilan 60 oyga cho‘zilgan. 1 200 000 ni 60 ga ko‘paytiramiz — 72 000 000 chiqadi. Javobgarlik muddati uzoqroq, xavf summasi esa yuqoriroq. Turli ssenariylarni shartnoma imzolashdan oldin NARXTOP kalkulyatorida hisoblab ko‘rish qulay.
Asosiy qarzdor to‘lashni to‘xtatsa nima qilish kerak
Agar to‘lovlar to‘xtasa va siz hamqarzdor bo‘lsangiz, bank ertami-kechmi to‘g‘ridan-to‘g‘ri siz bilan bog‘lanadi va to‘lovni talab qiladi. Bankka qanchalik tez murojaat qilib, qayta tuzishni muhokama qilsangiz, qarz va jarima shunchalik kam o‘sadi.
Agar asosiy qarzdorning bir nechta qarzi bo‘lib, vaziyat allaqachon nazoratdan chiqqan bo‘lsa, bank sudga borishidan oldin birgalikda qarz chuqurligidan qanday chiqish haqida o‘qib chiqishga arziydi.
| Maqom | Qachon javobgar | Kredit summasiga ta’sir qiladimi |
|---|---|---|
| Hamqarzdor | Shartnomaning birinchi kunidan | Ha, daromad qo‘shiladi |
| Kafil | Faqat qarzdor kechiktirganda | Odatda yo‘q |
| Asosiy qarzdor | Doim | Ha, hisob asosi |
Ko‘p uchraydigan xatolar
- Shartnomani to‘liq o‘qimasdan, faqat qarindoshning so‘ziga ishonib hamqarzdorlikka rozi bo‘lish.
- Puldan foydalanmagan ekanman, javobgar bo‘lmayman, deb o‘ylash.
- Har oy aslida kim to‘lashini oldindan muhokama qilmaslik.
- Ajralish yoki janjal bank oldidagi majburiyatlarni bekor qilmasligini unutish.
- Vaziyat o‘zgarsa hamqarzdorlik maqomidan qanday chiqish mumkinligini oldindan aniqlashtirmaslik.
Qisqa javoblar
Hamqarzdor qarzdorning qarindoshi bo‘lishi shartmi
Yo‘q, qarindoshlik bo‘yicha odatda rasmiy cheklov yo‘q, lekin ko‘pincha ishonch va umumiy byudjet tufayli aynan turmush o‘rtoqlar, ota-onalar yoki voyaga yetgan farzandlar hamqarzdor bo‘lishadi.
Hamqarzdorlik maqomi shaxsiy kredit tarixiga ta’sir qiladimi
Ha, to‘lovlar va kechikishlar hamqarzdorning kredit tarixida ham asosiy qarzdorniki kabi aks etadi.
Hamqarzdor o‘zining alohida kreditini olishi mumkinmi
Mumkin, lekin bank yangi arizani baholashda hamqarzdor bo‘lgan kredit ham hisobga olingan holda, mavjud qarz yukini hisobga oladi.
Hamqarzdorlar sotib olgan kvartiraga nima bo‘ladi
Kvartiraga huquqlar kredit maqomidan alohida belgilanadi va mulkchilik hujjatlarida qayd etiladi, buni yuristdan aniqlashtirish kerak.
Shartnoma imzolangandan keyin hamqarzdor bo‘lishdan voz kechish mumkinmi
Faqat bank roziligi bilan va almashtiruvchi topilgan yoki daromad yetarli bo‘lganda, bir tomonlama chiqib bo‘lmaydi.
Qisqacha
- Hamqarzdor shartnomaning birinchi kunidan boshlab qarzdor bilan teng javobgar.
- Kafildan asosiy farqi — javobgarlik faqat kechikishda emas, darhol boshlanadi.
- Bank odatda tasdiqlanadigan summani hisoblash uchun ikkalasining daromadini qo‘shadi, kredit bo‘lsin, kredit kartasi bo‘lsin.
- Maqomdan faqat bank roziligi va almashtiruvchi yoki yetarli daromad bo‘lgandagina chiqish mumkin.
- Ajralish, janjal yoki ko‘chish bank oldidagi majburiyatlarni bekor qilmaydi.
- Shartnoma imzolashdan oldin hamqarzdor bilan kim aslida to‘lashini muhokama qiling.
