Дилноза Юнусободда квартира кўзлаб қўйди, лекин банк керакли суммадан икки марта камини маъқуллади — даромади етмади. Акаси ёрдам берди: шерик қарздор бўлди, ойлиги Дилноза даромадига қўшилди, сумма маъқулланди. Икки йилдан кейин акаси ўзи уйланиб ўз ипотекасини олмоқчи бўлди — банк эски қарзни унинг мажбурияти сифатида ҳисоблаб, маъқулланган сумма кутганидан камроқ чиқди.
«Ипотека бўйича шерик қарздор ким ва у нима учун керак» деган савол битта даромад керакли суммага етмаган кўпчиликда туғилади. Бу амалда нимани англатишини ва оқибатлари қанчага чўзилишини кўриб чиқамиз.
Қисқа жавоб: шерик қарздор — бу кредит бўйича асосий қарздор билан тенг жавобгар бўлган одам, унинг даромадини банк маъқулланадиган суммани ҳисоблашда ҳисобга олади. Бу шунчаки расмият эмас — мажбурият қарз тўлиқ ёпилгунча шерик қарздорда қолади, ҳатто амалда фақат биттаси тўласа ҳам.
Шерик қарздор ким бўлиши мумкин
Одатда бу турмуш ўртоғи — кўп банкларда у расмий рад этмаса, автоматик битимга киритилади. Шунингдек ота-она, ака-ука ёки даромади тасдиқланган бошқа одам ҳам бўлиши мумкин. Ягона қариндошлар рўйхати йўқ — қоидани айнан банк белгилайди.
Шерик қарздор кафилдан нимаси билан фарқ қилади
Шерик қарздор дарҳол жавобгарлик ва кўпинча мулк ҳуқуқи улушини олади — шартномага қараб. Кафил эса асосий қарздор тўлашни тўхтатгандагина жавобгар бўлади, уйга одатда ҳуқуқи йўқ. Бу икки ролни чалкаштириш ҳужжат имзолашда тез-тез учрайдиган хато.
Қандай ҳисоблаш керак
Банк одатда кредит тўловини тасдиқланган даромаднинг улуши билан чеклайди — кўпинча бу учдан бир атрофида. Шерик қарздор билан даромадлар қўшилади, маъқулланган тўлов ўсади.
Мисол (рақамлар шартли, ўзингизникини қўйинг): Дилнозанинг ойлиги 4 000 000 сўм, банк учдан бир қисмидан кўп тўловни маъқулламайди — бу 1 333 000 сўм, керакли ипотека учун кам. Ойлиги 5 000 000 сўм бўлган акаси билан умумий даромад 9 000 000 сўмга, учдан бири эса 3 000 000 сўмга чиқади.
| Нима ҳисоблаймиз | Қандай | Мисол |
|---|---|---|
| Фақат Дилноза учун маъқулланган тўлов | даромад × учдан бир | 4 000 000 × 1/3 ≈ 1 333 000 |
| Ака билан умумий даромад | биринчи даромад + иккинчи даромад | 4 000 000 + 5 000 000 = 9 000 000 |
| Иккови учун маъқулланган тўлов | умумий даромад × учдан бир | 9 000 000 × 1/3 = 3 000 000 |
| Имконият фарқи | иккови учун тўлов минус биттасига тўлов | 3 000 000 − 1 333 000 = 1 667 000 сўм тўловга қўшимча |
Ўз даромадингиз улуши ва рухсат этилган тўловни NARXTOP ипотека калкуляторида, аниқ банклар шартларини эса ипотека бўлимида кўриш қулайроқ.
Шерик қарздор тўлашни тўхтаца нима бўлади
Мажбурият қаёққа ҳам кетмайди — банк учун тўлов вақтида келиши муҳим, ким киритгани эмас. Бири тўлашни тўхтаца, иккинчиси қарзни ўзи ёпади, акс ҳолда кечикиш иккаласининг тарихини бузади. Таниш ҳолат: жуфт ажрашди, лекин ипотекани яна уч йил иккига бўлиб тўлашда давом этишди — қарздан ажралиш бир-биридан ажралишдан қийинроқ чиқди.
Шерик қарздорнинг квартирага ҳуқуқи
Шерик қарздорнинг квартирадан улуши бор-йўқлиги кредит шартномасига эмас, олди-сотди шартномаси ва оилавий ҳолатга боғлиқ. Бу бир хил нарса эмас: битим шундай расмийлаштирилган бўлса, ипотека учун тўлаб, мулкдор бўлмаслигингиз мумкин. Рози бўлишдан олдин нотариусдан айнан нима олишингизни, нафақат нимага мажбур бўлишингизни аниқлаштиринг.
Шерик қарздорликдан қандай чиқиш мумкин
Шерик қарздорни шартномадан олиб ташлаш одатда фақат банк розилиги ва қолган қарздор тўловни ўзи кўтара олишини текширгандан кейин мумкин. Баъзида бунинг учун кредитни битта одамга қайта молиялаштириш керак. Бу тез ва банкасиз қилинмайди — қариндошлар орасидаги оғзаки келишувга таянманг.
Кўп учрайдиган хатолар
Шерик қарздор бўлишга «оғзаки, ўзимизникилар» деб рози бўлиш ва нимага имзо чекаётганингизни ўқимаслик — кенг тарқалган хато: мажбурият кейин ўз кредити ёки ипотекасини олишда чиқади. Иккинчи хато — ажрашиш ёки жанжалдан кейин ким тўлашини олдиндан муҳокама қилмаслик. Агар қариндошлар битта қарзни бўлишиб тўлаётган бўлса, олдиндан ўқиб олиш фойдали: қарзни қисмлаб қайтариш ва муносабатларни бузмаслик қандай.
Қисқа жавоблар
Ипотека бўйича шерик қарздор ким
Асосий қарздор билан кредит бўйича тенг жавобгар бўлган одам, унинг даромадини банк суммани маъқуллашда ҳисобга олади.
Шерик қарздор нима учун керак
Банк маъқуллайдиган суммани ошириш учун — даромадлар қўшилади, рухсат этилган тўлов ўсади.
Шерик қарздор кафилдан нимаси билан фарқ қилади
Шерик қарздор дарҳол мажбурият олади ва кўпинча мулкка ҳуқуқи бор, кафил эса асосий қарздор тўламай қўйганда жавобгар бўлади.
Шерик қарздор тўлашдан бош торца нима бўлади
Қарз қаёққа ҳам кетмайди — иккинчиси тўловларни ўзи ёпишга мажбур, акс ҳолда кечикиш иккаласининг тарихини бузади.
Шерик қарздорни шартномадан олиб ташлаш мумкинми
Одатда ҳа, лекин фақат банк розилиги ва қолган қарздор тўлов қобилиятини текширгандан кейин, баъзида қайта молиялаштириш орқали.
Қисқача
- Шерик қарздор ипотека бўйича қарздор билан тенг жавобгар, унинг даромади суммани маъқуллашда ҳисобга олинади.
- Мажбурият қарз тўлиқ ёпилгунча қолади, ҳатто амалда битта одам тўласа ҳам.
- Шерик қарздор кафил билан бир хил эмас: жавобгарлик ҳажми ва ҳуқуқларда фарқ бор.
- Квартирага ҳуқуқ кредит шартномасига эмас, олди-сотди шартномасига боғлиқ.
- Шерик қарздорни битимдан фақат банк орқали олиб ташлаш мумкин, оғзаки келишув билан эмас.
- Рози бўлишдан олдин ажрашиш ёки жанжал бўлганда нима бўлишини олдиндан муҳокама қилинг.
