Dilnoza Yunusobodda kvartira ko‘zlab qo‘ydi, lekin bank kerakli summadan ikki marta kamini ma’qulladi — daromadi yetmadi. Akasi yordam berdi: sherik qarzdor bo‘ldi, oyligi Dilnoza daromadiga qo‘shildi, summa ma’qullandi. Ikki yildan keyin akasi o‘zi uylanib o‘z ipotekasini olmoqchi bo‘ldi — bank eski qarzni uning majburiyati sifatida hisoblab, ma’qullangan summa kutganidan kamroq chiqdi.
«Ipoteka bo‘yicha sherik qarzdor kim va u nima uchun kerak» degan savol bitta daromad kerakli summaga yetmagan ko‘pchilikda tug‘iladi. Bu amalda nimani anglatishini va oqibatlari qanchaga cho‘zilishini ko‘rib chiqamiz.
Qisqa javob: sherik qarzdor — bu kredit bo‘yicha asosiy qarzdor bilan teng javobgar bo‘lgan odam, uning daromadini bank ma’qullanadigan summani hisoblashda hisobga oladi. Bu shunchaki rasmiyat emas — majburiyat qarz to‘liq yopilguncha sherik qarzdorda qoladi, hatto amalda faqat bittasi to‘lasa ham.
Sherik qarzdor kim bo‘lishi mumkin
Odatda bu turmush o‘rtog‘i — ko‘p banklarda u rasmiy rad etmasa, avtomatik bitimga kiritiladi. Shuningdek ota-ona, aka-uka yoki daromadi tasdiqlangan boshqa odam ham bo‘lishi mumkin. Yagona qarindoshlar ro‘yxati yo‘q — qoidani aynan bank belgilaydi.
Sherik qarzdor kafildan nimasi bilan farq qiladi
Sherik qarzdor darhol javobgarlik va ko‘pincha mulk huquqi ulushini oladi — shartnomaga qarab. Kafil esa asosiy qarzdor to‘lashni to‘xtatgandagina javobgar bo‘ladi, uyga odatda huquqi yo‘q. Bu ikki rolni chalkashtirish hujjat imzolashda tez-tez uchraydigan xato.
Qanday hisoblash kerak
Bank odatda kredit to‘lovini tasdiqlangan daromadning ulushi bilan cheklaydi — ko‘pincha bu uchdan bir atrofida. Sherik qarzdor bilan daromadlar qo‘shiladi, ma’qullangan to‘lov o‘sadi.
Misol (raqamlar shartli, o‘zingiznikini qo‘ying): Dilnozaning oyligi 4 000 000 so‘m, bank uchdan bir qismidan ko‘p to‘lovni ma’qullamaydi — bu 1 333 000 so‘m, kerakli ipoteka uchun kam. Oyligi 5 000 000 so‘m bo‘lgan akasi bilan umumiy daromad 9 000 000 so‘mga, uchdan biri esa 3 000 000 so‘mga chiqadi.
| Nima hisoblaymiz | Qanday | Misol |
|---|---|---|
| Faqat Dilnoza uchun ma’qullangan to‘lov | daromad × uchdan bir | 4 000 000 × 1/3 ≈ 1 333 000 |
| Aka bilan umumiy daromad | birinchi daromad + ikkinchi daromad | 4 000 000 + 5 000 000 = 9 000 000 |
| Ikkovi uchun ma’qullangan to‘lov | umumiy daromad × uchdan bir | 9 000 000 × 1/3 = 3 000 000 |
| Imkoniyat farqi | ikkovi uchun to‘lov minus bittasiga to‘lov | 3 000 000 − 1 333 000 = 1 667 000 so‘m to‘lovga qo‘shimcha |
O‘z daromadingiz ulushi va ruxsat etilgan to‘lovni NARXTOP ipoteka kalkulyatorida, aniq banklar shartlarini esa ipoteka bo‘limida ko‘rish qulayroq.
Sherik qarzdor to‘lashni to‘xtatsa nima bo‘ladi
Majburiyat qayoqqa ham ketmaydi — bank uchun to‘lov vaqtida kelishi muhim, kim kiritgani emas. Biri to‘lashni to‘xtatsa, ikkinchisi qarzni o‘zi yopadi, aks holda kechikish ikkalasining tarixini buzadi. Tanish holat: juft ajrashdi, lekin ipotekani yana uch yil ikkiga bo‘lib to‘lashda davom etishdi — qarzdan ajralish bir-biridan ajralishdan qiyinroq chiqdi.
Sherik qarzdorning kvartiraga huquqi
Sherik qarzdorning kvartiradan ulushi bor-yo‘qligi kredit shartnomasiga emas, oldi-sotdi shartnomasi va oilaviy holatga bog‘liq. Bu bir xil narsa emas: bitim shunday rasmiylashtirilgan bo‘lsa, ipoteka uchun to‘lab, mulkdor bo‘lmasligingiz mumkin. Rozi bo‘lishdan oldin notariusdan aynan nima olishingizni, nafaqat nimaga majbur bo‘lishingizni aniqlashtiring.
Sherik qarzdorlikdan qanday chiqish mumkin
Sherik qarzdorni shartnomadan olib tashlash odatda faqat bank roziligi va qolgan qarzdor to‘lovni o‘zi ko‘tara olishini tekshirgandan keyin mumkin. Ba’zida buning uchun kreditni bitta odamga qayta moliyalashtirish kerak. Bu tez va bankasiz qilinmaydi — qarindoshlar orasidagi og‘zaki kelishuvga tayanmang.
Ko‘p uchraydigan xatolar
Sherik qarzdor bo‘lishga «og‘zaki, o‘zimiznikilar» deb rozi bo‘lish va nimaga imzo chekayotganingizni o‘qimaslik — keng tarqalgan xato: majburiyat keyin o‘z krediti yoki ipotekasini olishda chiqadi. Ikkinchi xato — ajrashish yoki janjaldan keyin kim to‘lashini oldindan muhokama qilmaslik. Agar qarindoshlar bitta qarzni bo‘lishib to‘layotgan bo‘lsa, oldindan o‘qib olish foydali: qarzni qismlab qaytarish va munosabatlarni buzmaslik qanday.
Qisqa javoblar
Ipoteka bo‘yicha sherik qarzdor kim
Asosiy qarzdor bilan kredit bo‘yicha teng javobgar bo‘lgan odam, uning daromadini bank summani ma’qullashda hisobga oladi.
Sherik qarzdor nima uchun kerak
Bank ma’qullaydigan summani oshirish uchun — daromadlar qo‘shiladi, ruxsat etilgan to‘lov o‘sadi.
Sherik qarzdor kafildan nimasi bilan farq qiladi
Sherik qarzdor darhol majburiyat oladi va ko‘pincha mulkka huquqi bor, kafil esa asosiy qarzdor to‘lamay qo‘yganda javobgar bo‘ladi.
Sherik qarzdor to‘lashdan bosh tortsa nima bo‘ladi
Qarz qayoqqa ham ketmaydi — ikkinchisi to‘lovlarni o‘zi yopishga majbur, aks holda kechikish ikkalasining tarixini buzadi.
Sherik qarzdorni shartnomadan olib tashlash mumkinmi
Odatda ha, lekin faqat bank roziligi va qolgan qarzdor to‘lov qobiliyatini tekshirgandan keyin, ba’zida qayta moliyalashtirish orqali.
Qisqacha
- Sherik qarzdor ipoteka bo‘yicha qarzdor bilan teng javobgar, uning daromadi summani ma’qullashda hisobga olinadi.
- Majburiyat qarz to‘liq yopilguncha qoladi, hatto amalda bitta odam to‘lasa ham.
- Sherik qarzdor kafil bilan bir xil emas: javobgarlik hajmi va huquqlarda farq bor.
- Kvartiraga huquq kredit shartnomasiga emas, oldi-sotdi shartnomasiga bog‘liq.
- Sherik qarzdorni bitimdan faqat bank orqali olib tashlash mumkin, og‘zaki kelishuv bilan emas.
- Rozi bo‘lishdan oldin ajrashish yoki janjal bo‘lganda nima bo‘lishini oldindan muhokama qiling.
