Шаҳноза турмушга чиққанида, унинг ўқиш учун кредити бор эди, эри эса тўйдан олдиноқ автокредит олганди. Биринчи йили иккаласи ҳам «ўз» қарзларини умумий ҳамёндан тўларди, уларни бирга ҳисобламасдан, ва яхшигина умумий маош бўлса ҳам нега пул доим етишмаётганини тушунолмасди.
Агар иккала эр-хотинда ҳам кредит бўлса, бюджетни қандай ҳисоблаш керак? Эр ва хотин тўловларини битта рўйхатга қўшинг ва ҳар бирининг алоҳида маоши билан эмас, оиланинг умумий даромади билан солиштиринг — фақат шундай ҳақиқий манзара кўринади.
Нега алоҳида ҳисоблаш хато
Эр ва хотин ўз қарзларини алоҳида «хаёлда» ушлаб турар экан, ҳар бирида ҳаммаси назоратда кўринади: тўлов шахсий маошига сиғади. Лекин оила умумий қозондан сарфлайди — овқат, коммунал, болалар учун, — ва агар иккала томон кредит тўловларини қўшсангиз, ҳаётга қоладиган пул кутилганидан анча кам бўлиши мумкин.
Қандай ҳисоблаш
Формула битта одам учунгидек, фақат иккала эр-хотиннинг даромади ва тўловлари йиғиндиси билан: оиланинг қарз улуши — бу эр ва хотиннинг барча ойлик тўловлари йиғиндиси оиланинг умумий даромадига бўлингани ва 100 фоизга кўпайтирилгани.
Биринчи мисол, рақамлар шартли: эр 5 000 000 сўм олади ва автокредит учун ойига 900 000 тўлайди. Хотин 4 000 000 олади ва таълим кредити учун 600 000 тўлайди. Умумий даромад: 5 000 000 + 4 000 000 = 9 000 000. Умумий тўлов: 900 000 + 600 000 = 1 500 000. Оиланинг қарз улуши: 1 500 000 ÷ 9 000 000 × 100 = деярли 17 фоиз — чидаса бўлади.
Иккинчи мисол: шу оила жорий қарзлар устига ойига 2 500 000 тўловли ипотека олишга қарор қилади. Умумий тўлов 1 500 000 + 2 500 000 = 4 000 000 гача ўсади. Улуш: 4 000 000 ÷ 9 000 000 × 100 = 44 фоиз — бу аллақачон тор, ариза беришдан олдин кредит калкуляторида олдиндан ҳисоблаб кўриш керак.
| Нима ҳисобланади | Қандай | Мисол |
|---|---|---|
| Оила даромади | Эр ва хотин даромадини қўшиш | 5 000 000 + 4 000 000 = 9 000 000 |
| Оила тўловлари | Иккаласининг барча кредит ва рассрочкасини қўшиш | 900 000 + 600 000 = 1 500 000 |
| Оила қарз улуши | Тўловлар ÷ даромад × 100 | 1 500 000 ÷ 9 000 000 × 100 ≈ 17% |
Ким кимнинг қарзи учун жавоб беради
Агар кредит никоҳдан олдин битта эр-хотинга расмийлаштирилган бўлса, расман иккинчиси у учун жавобгар эмас — лекин оила бюджети битта бўлгани учун тўлов барибир умумий пулдан кетади. Агар кредит никоҳ давомида умумий эҳтиёжлар учун олинган бўлса, ажралишда одатда у никоҳ даврида сотиб олинган мулк каби бўлинади. Баҳсли ҳолатларда аниқ қоидаларни умумий меъёрдан эмас, нотариус ёки юристдан аниқлаштирган маъқул.
Ҳаётдан икки воқеа
Чилонзордаги бир оила бир неча йил бюджетни шундай юритди: «сенинг маошинг — кредитга, менинг маошим — қолган ҳаммасига». Эр вақтинча ишсиз қолганда, иккинчи эр-хотин унинг кредитидан аниқ қанча қолгани ва қачон тугашини билмаслиги маълум бўлди — шошилинч ҳолда бегона ҳужжатлар билан шуғулланишга тўғри келди.
— Тўлов жадвалини бирга кўрганмисиз? — Йўқ, ўзим ҳал қиламан дерди.
Бошқа оилада умумий жадвал очиб, иккаласи ҳам ўз кредит ва рассрочкаларини суммаси ва санаси билан ёзиб боришарди. Хотин кредит картаси олишга қарор қилганда, эр умумий рўйхатда рақамни дарров кўрди ва ой ноқулайлигини, айнан шу вақтда унинг автокредит тўлови тўғри келишини эслатди.
Катта қарордан олдин қарзлар ҳақида қандай келишиш
- Иккала эр-хотиннинг қарзларини тўлов ва саналари билан умумий рўйхатга тузинг.
- Қарз улушини битта одам маошидан эмас, оиланинг умумий даромадидан ҳисобланг.
- Янги кредит ёки рассрочка олишдан олдин рақамни иккалангиз муҳокама қилинг, кейин эмас.
- Агар битта эр-хотин иккинчисининг қарзи учун кафолатчи бўлса, кафиллик хавфларини текширинг.
- Эр-хотиндан бири касал бўлиб қолса ёки даромад йўқоца деб алоҳида захира ажратинг — бу мавзу касал қариндошга қараш пайтидаги молия мақоласида кўриб чиқилган.
- Иккала эр-хотиннинг кредит тарихини олдиндан текширинг — шунда оила яна битта кредитни кўтара олиши ёки йўқлиги кўринади.
Тез-тез учрайдиган хатолар
- Қарз юкини битта эр-хотин маошидан, бутун оила даромадидан эмас, ҳисоблаш.
- Янги кредитни олдиндан муҳокама қилмасдан, иккинчисини фактга қўйиш.
- Шеригинг қарзининг шартлари ва қолдиғини «эҳтиёт учун» билмаслик.
- Пул ҳақида суҳбатни жанжал ёки кечикишгача қолдириш.
Қисқа жавоблар
Хотин эрининг кредити ҳақида билиши керакми, аксинча ҳам?
Ҳа, агар тўлов оиланинг умумий бюджетидан кеца — буни билмасдан ҳар ой ҳаётга қанча пул қолаётганини ҳалол ҳисоблаб бўлмайди.
Эр-хотин даромадлари ҳар хил бўлса қарз улушини қандай ҳисоблаш?
Иккала даромадни бирга, иккала тўловни бирга қўшинг — қарз улуши кредитни расмийлаштирган кишининг маошидан эмас, оиланинг умумий суммасидан ҳисобланади.
Битта эр-хотин қарзларини яширса нима қилиш керак?
Очиқ гаплашиб, ҳақиқий манзарани бирга ҳисоблаш керак — яширинган қарз барибир тўлов муддати келганда умумий бюджетга тушади.
Эр-хотин никоҳдан олдинги кредит учун жавобгарми?
Расман йўқ, лекин унинг тўлови умумий оилавий пулни сарфлаши мумкин — аниқ ҳолатда тафсилотларни юристдан аниқлаштиринг, барча ҳолатларга ягона меъёр йўқ.
Қисқача
- Оила қарзларини бирга ҳисобланг, ҳар бир эр-хотин тўловини алоҳида эмас.
- Қарз улуши — бу оиланинг барча тўловлари йиғиндиси, умумий даромадга бўлингани.
- Иккала эр-хотин ҳам бир-бирининг қарз шартлари ва қолдиғини билиши керак.
- Янги кредит ёки рассрочкани имзодан кейин эмас, олдиндан муҳокама қилинг.
- Эр-хотиндан бирининг даромади вақтинча йўқолса деб захира ушлаб туринг.
