Қўшни Гулнорага кредит шартномасида кафил бўлиб имзо чекишни сўради — ўзим тўлайман деди, иш атиги икки ойга деб ўйлашганди. Олти ойдан кейин банк энди Гулнорага қўнғироқ қила бошлади: қўшни ишдан бўшаган, энди кредит учун у тўлаши керак. Кредит бўйича кафил бўлишга арзийдими деган савол одатда кеч туғилади — имзо аллақачон қўйилган бўлади.
Кафил ўзганинг кредити бўйича деярли қарз олувчи билан тенг жавобгар бўлади — Ўзбекистон банкларидаги кўпчилик кредит шартномалари шундай тузилган. Агар асосий қарз олувчи тўловни тўхтаца, банк пулни тўғридан-тўғри кафилликка имзо чеккан одамдан талаб қилишга ҳақли. Қариндошнинг сўрови безарар эшитилади: «имзо чўк, ўзим тўлайман», лекин имзо — бу ахлоқий ваъда эмас, ҳуқуқий мажбурият.
Кредит бўйича кафиллик нима
Кафиллик — бу ўзганинг қарзи бўйича, агар асосий қарз олувчи тўламаса, жавобгар бўлиш ҳақидаги ёзма мажбурият. Банк иккинчи одамни олади, кафил эса эвазига ҳеч нарса олмайди — на кредитнинг бир қисмини, на фоизни. Бу фойдасиз соф жавобгарлик, унга ўз кредитинг каби жиддий қараш керак, Ўзбекистон банкларидаги кредитлар бўлимида шартларни солиштиринг.
Кафил қўшқарз олувчидан нимаси билан фарқ қилади
Қўшқарз олувчи одатда фойда олади: квартира ёки машинани қарз олувчи билан бирга сотиб олади, даромад умумий ҳисобланади. Кафил эса фойда олмайди — фақат бирор нарса нотўғри кеца, тўлаш мажбурияти қолади. Таниш ҳолат: ука автокредит бўйича кафил бўлишни сўрайди, чунки қоғоздаги даромади етмайди. Бундай битимда кафил ҳаммуаллиф эмас, банкнинг суғуртаси.
Қарз олувчи тўловни тўхтаца, кафил нима қилиши шарт
Агар қарз олувчи тўловларни кечиктирса, банк одатда аввал у билан, кейин кафил билан боғланади. Кўпчилик шартномалар шартига кўра кафил банкнинг биринчи талабига кўра қарзни, жамланган фоизлар ва пенига қўшиб, тўлаши шарт. Билмаслик озод қилмайди: банк фақат хабар беришга мажбур, у ҳам ҳар доим ўз вақтида бўлавермайди. Биринчи қадам — ўз нусхангиздаги шартномани очиб, кафил жавобгарлиги ҳақидаги бандни кўриш.
Кафил муддатидан олдин шартномадан чиқа оладими
Кафилликдан бир томонлама чиқиш одатда мумкин эмас — розилик кредитнинг бутун муддатига берилган. Банк мос даромадли одам топилса, кафилни алмаштиришга рози бўлиши мумкин, лекин бу банкнинг қарори, кафилнинг ҳуқуқи эмас. Ҳақиқий йўл — кредитни муддатидан олдин ёпиш ҳақида келишиш; нима фойдалироқлигини кредит калкулятори ҳисоблаб беради.
Кафиллик ўз кредит тарихига қандай таъсир қилади
Кафилнинг кредит тарихи қарз олувчининг тўловларига тўғридан-тўғри боғлиқ эмас, лекин сиз кафил бўлган кредит бўйича кечикиш сизнинг бюродаги ёзувингизга ҳам таъсир қилиши мумкин. Шундай бўлиб туради: одам ўзига автокредит олмоқчи бўлади, банк эса рад этади — чунки тарихида у кафил бўлган ўзганинг қарзи осилиб турибди.
Банк кафилдан қанча ундириши мумкин — мисолда ҳисоблаймиз
Формула оддий: ундириладиган сумма — асосий қарз қолдиғи, кечикиш даврида жамланган фоизлар ва шартномадаги пени қўшилган ҳолда. Фоиз ва пени ҳар бир банкда ўзига хос — бу ерда шартли рақамлар мисол учун келтирилган, ўзингизни қўйинг.
Мисол 1: қарз қолдиғи — 8 000 000 сўм, кечикиш уч ой, шартли ставка — ойига 400 000 сўм. Уч ойлик қарз: 400 000 × 3 = 1 200 000. Жами ундириш: 8 000 000 + 1 200 000 = 9 200 000 сўм, пени ҳисобга олинмаган ҳолда.
Мисол 2: сиз кафил бўлган автокредит қолдиғи — 3 000 000 сўм, кечикиш икки ой, шартли фоизлар — ойига 150 000 сўм. Жами: 3 000 000 + 150 000 × 2 = 3 300 000 сўм.
| Нимани ҳисоблаймиз | Қандай ҳисоблаймиз | Мисол (рақамлар шартли) |
|---|---|---|
| Асосий қарз қолдиғи | Кечикиш пайтида қарз олувчи банкка қарздор бўлган сумма | 8 000 000 сўм |
| Кечикиш учун фоизлар | Банкнинг шартли ставкаси × кечикиш ойлари сони | 400 000 × 3 = 1 200 000 сўм |
| Шартнома бўйича пени | Ўз нусхангиздаги шартномада кўрсатилган, ҳар бир банкда ўзига хос | шартномадан аниқланг |
| Жами ундириш | Қарз қолдиғи, фоизлар ва пени йиғиндиси | тахминан 9 200 000 сўм |
Кафил вс қўшқарз олувчи вс гаров: ким нимадан хавф олади
| Жавобгарлик шакли | Нима олади | Нимадан хавф олади | Банк қачон қўллайди |
|---|---|---|---|
| Кафил | Ҳеч нарса, фақат мажбурият | Банк талабига кўра бутун қарзни тўлайди | Қарз олувчининг расмий даромади етмаганда |
| Қўшқарз олувчи | Хариднинг бир қисми ёки умумий даромад ҳисобида | Қарз олувчи билан тенг, ҳаммуаллиф сифатида жавобгар | Ипотека, оилавий йирик кредит |
| Гаров (авто, уй-жой) | Мулкнинг ўзи эгасида қолади | Кечикишда мулкдан жудо бўлиш мумкин | Ипотека, автокредит, йирик бизнес кредити |
Кафилларнинг тез-тез учрайдиган хатолари
- Жавобгарлик бандини ўқимасдан имзо чекади, оғзаки «ўзим тўлайман» деган гапга ишонади
- Шартнома нусхасини ўзида сақламайди, кейин шартларни текшира олмайди
- микрозаймлар бўлимидаги каби нотаниш одамга кафил бўлишга рози бўлади — бу ерда хавф айниқса катта
- Ўз бюджети ўзганинг қарзини кўтара оладими, ҳисоблаб кўрмайди
Қисқа жавоблар
Имзо қўйилгандан кейин кафилликдан воз кечиш мумкинми
Бир томонлама воз кечиш одатда мумкин эмас, мажбурият кредитнинг бутун муддатида амал қилади. Банк кафилни алмаштиришга рози бўлса ёки кредит муддатидан олдин ёпилса, чиқиш имкони бўлади.
Банк кафилга кечикиш ҳақида хабар бериши шартми
Умумий қоидага кўра банк хабар бериши шарт, лекин муддати ва усули аниқ шартномага боғлиқ. Тўловлар билан ўзингиз вақти-вақти билан қизиқиб туринг, фақат қўнғироққа ишонманг.
Кафил ўз мулки билан жавоб берадими
Ҳа, агар қарз суд орқали ундирилса ва тўланмаса, иш кафилнинг мулкигача бориши мумкин. Бу олдиндан истеъмол кредити шартларини ўқиб чиқишга далил.
Шу ҳолатга тушсам, ўзганинг қарзини кўтара олишимни қандай билсам бўлади
Қарз олувчининг қарз қолдиғини олинг ва уни ўзингиз тўлаётганингизни тасаввур қилинг, ҳозирги мажбурий тўловларингизни ҳам қўшинг. Агар сумма даромаднинг оқилона қисмидан ошса, бошқа одам учун бўлган чуқурлик сизники бўлиб қолади.
Қисқача
- Кафил ўзганинг кредити учун жавобгар бўлади, лекин ундан фойда кўрмайди
- Розилик кредитнинг бутун муддатида амал қилади, муддатидан олдин чиқиш қийин
- Ундириладиган сумма — қарз қолдиғи, фоизлар ва шартномадаги пени йиғиндиси
- Ўзганинг кредити бўйича кечикиш кредит тарихингизни ҳам бузиши мумкин
- Имзо қўйишдан олдин шартномани тўлиқ ўқинг, оғзаки ваъдаларга ишонманг
- Аллақачон кафил бўлиб тўлаётган бўлсангиз, қарз чуқурлигидан қандай чиқиш мумкинлигини кўринг
