Квартира сотиб олиш — кўпчилик оила ҳаётидаги энг йирик битим. Ундан кейин юзага чиқадиган муаммоларнинг деярли ҳаммасини олдиндан кўриш мумкин эди: сотувчи кўрсатган, аммо ҳеч ким диққат билан ўқимаган ҳужжатларда.
Хавф мураккаб фирибгарлик схемаларида эмас, оддий эътиборсизликда. Сотувчи ёқимли, квартира маъқул, муддат сиқиқ, задаток аллақачон берилган — текширув эса «кейинга» қолдирилади. Кейин маълум бўладики, уйнинг иккинчи эгаси бор, квартирада рўйхатдан чиқмоқчи бўлмаган одам туради ёки бузиб ташланган девор таянч девор экан.
Қуйида пул топширишдан олдин ўз кўзингиз билан кўришингиз керак бўлган нарсаларнинг хотиржам рўйхати. Аниқ бож ва муддатларни ёзмаймиз: улар ўзгаради, уларни нотариус ва кадастр органидан аниқлаш керак. Вариантлар ва нархларни эса НАРХТОПъдаги «Кўчмас мулк» бўлимида солиштириш қулай.
Мулкдор ким
Биринчи аниқланадиган нарса: рўпарингиздаги одам ҳақиқатан ҳам шу квартирага эгалик қиладими.
- Сотувчининг пасспортини мулк ҳуқуқи ҳужжати билан солиштиринг — фамилия, исм ва маълумотлар бир хил бўлиши керак.
- Мулкдор биттами — текширинг. Эгалар бир нечта бўлса, сотиш фақат ҳар бирининг розилиги билан мумкин.
- Уй никоҳ даврида олинган бўлса, ҳужжатда битта одам кўрсатилган бўлса ҳам, турмуш ўртоғининг ёзма розилиги керак.
- Эгалар орасида бола бўлса, битим алоҳида тартиб ва васийлик органи рухсатини талаб қилади — усиз битим ҳақиқий эмас деб топилиши мумкин.
- Кадастрдан янги маълумотнома сўранг: у жорий эгани ва гаров ёки ҳибс каби чекловлар борлигини кўрсатади.
Маълумотномани сотувчи олиши керак, лекин уни сиз турганингизда ва битимга яқин санада олгани маъқул, олти ой олдинги эмас.
Ҳуқуқ асослари
Ҳуқуқ асоси — сотувчида квартира қаердан пайдо бўлганини тушунтирувчи ҳужжат. Одатда бу олди-сотди шартномаси, ҳадя шартномаси, мерос гувоҳномаси, хусусийлаштириш ҳужжати ёки қурувчи билан тузилган шартнома.
Нимага эътибор бериш керак:
- Мерос. Энг нозик ҳолат: бошқа меросхўрлар пайдо бўлиши мумкин. Мерос олингандан бери қанча кам вақт ўтган бўлса, шунча диққат билан текшириш керак.
- Бегона одамлар ўртасидаги ҳадя. Баъзан кимнингдир розилигини четлаб ўтиш учун сотув шундай ниқобланади.
- Эгаларнинг тез-тез алмашиши. Бир-икки йилда уч-тўрт марта қайта сотилгани — савол бериш ва ҳужжатларни юристга кўрсатиш учун асос.
- Янги қурилиш. Қурувчи билан шартнома, тўлиқ тўлов ҳужжатлари ва квартира топшириш далолатномаси керак.
Ким рўйхатда ва қандай қарзлар бор
Мулк ҳуқуқи ва яшаш жойи бўйича рўйхатга олиниш — ҳар хил нарса. Квартира сизники бўлиши мумкин, унда рўйхатдан ўтган одам эса шу манзилда қайд этилганича қолаверади.
- Квартирада бугунги санада ким рўйхатда турганини кўрсатувчи маълумотномани сўранг.
- Ким ва қанча муддатда ҳисобдан чиқишини алоҳида келишинг ва буни шартномага ёзинг.
- Вояга етмаганларга ва вақтинча йўқ одамларга эътибор беринг: ҳарбий хизмат, ўқиш, узоқ сафар.
- Suv, свет, газ ва уй хизмати бўйича қарз йўқлиги ҳақидаги маълумотномаларни олинг.
- Калит топширилган куни ҳисоблагич кўрсаткичларини ёзиб олинг ва далолатномада қайд этинг.
Олдинги эгасининг қарзи унинг мажбурияти, лекин буни хизмат кўрсатувчилар билан аниқлаш сизга тўғри келади, шунинг учун масалани битимгача ёпган осонроқ.
Қайта қуриш
Қайта қуриш — квартира тартибининг ўзгариши: бузилган девор, бирлаштирилган хона, кўчирилган ошхона ёки санузел. Муаммо ўзгаришлар ҳужжатларда акс этмаганда пайдо бўлади.
Кадастр ҳужжатларидаги квартира режасини кўриб турганингиз билан солиштиринг. Деворлар бошқача турган бўлса, демак қайта қуриш қонунийлаштирилмаган ва ҳужжатларни тартибга солиш энди сизнинг зиммангизга тушади. Бузилган таянч деворлар, ҳўл хоналарнинг кўчирилиши ва газ ускунасига аралашувга айниқса эҳтиёт бўлинг: бундай ўзгаришларни ҳар доим ҳам қонунийлаштириб бўлмайди.
Ишончнома, задаток ва нотариус
Квартирани эгаси эмас, вакил сотаётган бўлса, бутун битим ишончномага таянади. Унинг амал қилиш муддатини, ваколат ҳажмини (шартнома имзолаш ва пул олиш ҳуқуқи тўғридан тўғри ёзилади) ва ҳақиқийлигини нотариусда текширинг. Иложи бўлса, мулкдорнинг ўзи билан ҳеч бўлмаса видео қўнғироқда гаплашинг.
| Нимани солиштирамиз | Задаток | Аванс |
|---|---|---|
| Моҳияти | Иккала томон нияти жиддийлигининг тасдиғи | Шунчаки нарх ҳисобига олдиндан тўлов |
| Харидор воз кечса | Одатда сотувчида қолади | Одатда қайтарилади |
| Сотувчи воз кечса | Одатда оширилган миқдорда қайтарилади | Шунчаки қайтарилади |
| Нима муҳим | Шартлар ва оқибатлар ёзма белгиланади | Тўлов изоҳи ёзилган тилхат керак |
Келишув қандай бўлмасин, ҳар қандай суммани топшириш ёзма расмийлаштирилади: битим ва тилхат билан ёки тўлов мақсади кўрсатилган ўтказма билан. Баҳсли вазиятда оғзаки келишув умуман мавжуд эмас.
Нотариус томонларнинг шахсини, муомала лаёқатини, ишончнома бўйича ваколатларни ва шартноманинг тўғрилигини текширади. Бу расмиятчилик эмас, сизнинг суғуртангиз: нотариус қоидабузарлик кўрса, битимни тасдиқлашдан бош тортиши шарт. Ҳужжатларнинг тўлиқ рўйхатини, бож миқдорини ва ҳисоб-китоб тартибини ундан олдиндан аниқланг — бу аниқ вазиятга боғлиқ.
Нима шубҳа уйғотиши керак
- Сотувчи фақат нусхаларни кўрсатади, асл нусхаларни «битим куни» ваъда қилади.
- Шартномада ҳақиқийдан кам сумма ёзишни сўрашади. Баҳсда фақат ёзилганини қайтара оласиз.
- «Шошилинч кетишим керак» деган изоҳ билан кескин пасайтирилган нарх.
- Мулкдор билан боғланиб бўлмайди, ҳамма нарсани янги санадаги ишончномали вакил ҳал қилади.
- Ҳужжатларни кўрмасдан задаток беришга шошилтиришади.
- Ҳисоб-китобни тилхациз нақд пулда ёки учинчи шахслар орқали сўрашади.
- Сотувчи кадастрдан янги маълумотнома олишдан бош тортади.
Тез-тез учрайдиган хатолар
- Ҳужжатларни текширмасдан задаток бериш ва битимдан воз кечганда уни йўқотиш.
- «Рўйхатдагилар кейин чиқиб кетади» деган гапга ишониб, буни муддати билан шартномага ёзмаслик.
- Сотувчининг турмуш ўртоғи розилигини сўрамай, кейин битимнинг бекор қилинишига дуч келиш.
- Квартира режасини унинг ҳақиқий ҳолати билан солиштирмаслик.
- Коммунал хизматлар ва уй хизмати бўйича қарзларни текширмаслик.
- Минг долларлаб суммадаги битимда юристга пул аяш.
Қисқа хулоса
- Пасспорт, мулк ҳужжати ва кадастрдан янги маълумотномани солиштиринг.
- Ҳуқуқ асосини ҳамда бошқа эгалар — турмуш ўртоғи ва болалар борлигини аниқланг.
- Рўйхатдагилар ҳақида маълумотнома олинг ва ҳисобдан чиқиш муддатини келишинг.
- Коммунал қарзларни текширинг, топшириш куни ҳисоблагичларни ёзиб олинг.
- Квартира режасини ҳақиқат билан солиштиринг: қонунийлаштирилмаган қайта қуриш сизнинг муаммонгизга айланади.
- Ҳар қандай олдиндан тўловни ёзма расмийлаштиринг, задаток шартларини алоҳида ёзинг.
- Барча баҳсли жиҳатларни имзолашдан кейин эмас, олдин нотариус ва юристга чиқаринг.
Гап пулга борганда витринамиз асқотади: у ерда банклардаги ипотека шартларини солиштириш ва таклифларни бир жойда солиштириш мумкин.
Суммалар ва тўловларни NARXTOP калкуляторида ҳисоблаб кўриш қулай.
