Дилноранинг онасининг Чилонзордаги квартираси бўш турибди — ўзи қизиникида яшайди, эски квартирани сотишми ёки ижарага беришми, бир йилдан бери ҳал қила олишмаяпти. «Тураверсин, керак бўлиб қолар» — шу орада квартира фақат турибди ва кичик пенсияга бир тийин ҳам қўшмаяпти. Ота-она квартирасини ижарага бериш пенсияга қўшимча сифатида — «ижарачилар бирор нарсани синдириб қўйишса-чи» қўрқувидан кўпинча кечиктириладиган вариант, гарчи фойдани олдиндан ҳисоблаш мумкин бўлса ҳам.
Бўш квартира нейтрал вариант эмас, балки жим пул йўқотиш: коммунал минимал ҳисоблагич бўйича ўтади, мулк солиғи ҳисобланади, ҳаракациз квартира эса тезроқ эскиради. Ижарага бериш деярли ҳар доим бўш туришдан фойдалироқ.
Ота-она квартирасини ижарага бериб қанча топиш мумкин
Пенсияга қўшимча — ижара пули минус одатда уй эгаси тўлайдиган коммунал (ижарачилар орасидаги бўш вақтда), минус майда таъмир захираси. Рақамлардаги мисол (рақамлар шартли, ўзингизникини қўйинг). Чилонзордаги бир хонали квартира ижараси — ойига 2 500 000 сўм. Майда таъмир ва бўш вақт захираси — 300 000 сўм. Соф қўшимча: 2 500 000 − 300 000 = 2 200 000 сўм ойига — бу ёш бўйича ўртача пенсиядан кўпроқ.
| Нимани ҳисоблаймиз | Қандай ҳисоблаймиз | Мисол |
|---|---|---|
| Ойлик ижара | тумандаги эълонлар нархи | 2 500 000 сўм |
| Таъмир ва бўш вақт захираси | ижара пулининг 10–15 фоизи | 300 000 сўм |
| Пенсияга соф қўшимча | ижара минус захира | 2 200 000 сўм |
Ўз нархингизни ижарага уй эълонлари орасида, кўчмас мулк бўлимида солиштириш осон — нархни кўр-кўрона пасайтирманг, қўшнилар қанча сўраётганига қаранг.
Ижарага беришдан олдинги таъмир неча йилда ўзини қоплайди
Квартирага ижарага беришдан олдин косметик таъмир керак бўлса, ўзини қоплаш оддий ҳисобланади: таъмир суммаси таъмирдан олдинги ва кейинги ижара фарқига бўлинади. Мисол: таъмир 15 000 000 сўмга тушди, таъмирсиз ижара 1 800 000 сўм бўларди, таъмир билан — 2 500 000 сўм. Фарқ — ойига 700 000 сўм. Ўзини қоплаш: 15 000 000 ÷ 700 000 ≈ 21 ой, икки йилдан бироз кам. Шунга ўхшаш ҳисоб квартира ижарага берилганда неча йилда ўзини қоплайди мақоласида батафсил. Таъмирга ўз пулингиз етмаса, ижарани кейинга қолдиришдан олдин кредитлар бўлими шартларини солиштиринг.
Ким ижарага берувчи бўлиши керак — ота-она ёки фарзанд
Ҳуқуқий жиҳатдан мулкдор — яъни ота-она ўзи шуғуллана олса, шартномани ўзи имзолагани қулайроқ, ёки ёш ёки соғлиқ имкон бермаса — фарзанд ишончнома билан. Ишончнома нотарусда расмийлаштирилади ва шартнома имзолаш, пул олиш, ижарачилар билан маиший масалаларни ҳал қилиш ҳуқуқини беради.
Таниш ҳолат: Азизнинг отаси ижарачидан тўловни ўз вақтида олишни икки марта унутгандан кейин, ўғлига ишончнома расмийлаштирди. Ишончнома билан ўғли ёзишма ва тўловларни ўзи юритадиган бўлди, пул эса барибир отасининг ҳисобига ўтказилади.
Ижарачилар билан битимни қандай хавфсиз қилиш
Яхши танишлар билан ҳам ёзма ижара шартномаси тузинг — оғзаки келишув ижарачи тўламай қўйса ёки мулкни бузса ҳимоя қилмайди. Шартномага суммани, тўлов санасини, коммунални ким тўлашини ва бузилиш учун гаровни ёзинг. Ижарага беришдан олдин тозалаш ва тартибга солиш ижарачилар орасида квартира тозалаш мақоласида батафсил ёритилган.
— Ижарачи ҳар ой тўловни бир ҳафтага кечиктирса-чи? — Шартномага кечикиш учун жарима дарҳол ёзиб қўйинг, кейин баҳслашишга тўғри келмайди.
Кўпинча унутиладиган солиқ ва хавфлар
Квартирани ижарага беришдан даромад солиққа тортилади — аниқ ставка ва тартибни ўз солиқ хизматингиздан аниқлаштиринг, улар вақти-вақти билан ўзгаради. Солиқда тежаш учун шартномада суммани пасайтирманг: ижарачи билан низо бўлса, пасайтирилган шартнома судда тўлиқ суммани ҳимоя қилмайди. Кунлик ижарадан катта даромад бошқача ҳисобланади ва солиққа тортилади — вариантларни солиштиринг, битта рақамга қараб танламанг. Ижарадан бўшаган пулни алоҳида жамғариш пенсияга қандай мустақил жамғариш мақоласидаги тамойилга ўхшайди.
Тез-тез учрайдиган хатолар
- Квартирани «эҳтиёт шарт» ижарага бермасдан бўш сақлаш.
- Танишлар ёки узоқ қариндошларга ёзма шартномасиз ижарага бериш.
- Таъмир ва ижарачилар орасидаги бўш вақт захирасини ҳисобга киритмаслик.
- Шартномада суммани пасайтириб, низода ҳимоядан маҳрум бўлиш.
- Ота-онага ўзи ишлар олиб бориш оғир бўлса, ишончнома расмийлаштирмаслик.
Қисқа жавоблар
Ота-она квартирасини ижарага бериш фойдалими?
Ҳа, деярли ҳар доим бўш сақлашдан фойдалироқ: таъмир захирасидан кейинги соф қўшимча одатда пенсиядан сезиларли кўпроқ бўлади.
Ижарадан пенсияга қўшимчани қандай ҳисоблаш?
Ижара пули минус майда таъмир ва ижарачилар орасидаги бўш вақт захираси — одатда ижара суммасининг 10–15 фоизи.
Ижара шартномасини ким имзолаши керак — ота-она ёки фарзанд?
Мулкдор, яъни ўзи уддаласа — ота-она; акс ҳолда нотариал ишончнома билан фарзанд.
Яхши танишлар билан ёзма шартнома керакми?
Ҳа, оғзаки келишув на тўлов кечикишидан, на мулк бузилишидан ҳимоя қилади.
Ижарага беришдан олдинги таъмир ўзини қоплайдими?
Одатда ҳа, бир ярим-икки йилда, таъмирдан олдинги ва кейинги ижара фарқи сезиларли бўлса — таъмир суммасини фарқга бўлиб ҳисобланг.
Ота-она квартираси ижарасидан солиқ тўлаш керакми?
Ҳа, ижарадан даромад солиққа тортилади — аниқ ставкани ўз солиқ хизматингиздан билиб олинг, шартномада суммани пасайтирманг.
Қисқача
- Бўш квартира пул йўқотади, ижарага бериш деярли ҳар доим фойдалироқ.
- Пенсияга қўшимча — ижара минус таъмир ва бўш вақт захираси.
- Ижарага беришдан олдинги таъмир кўпинча бир ярим-икки йилда ўзини қоплайди.
- Яхши танишлар билан ҳам ёзма шартнома тузинг.
- Ота-онага ишлар оғир бўлса — ишончнома расмийлаштиринг.
- Шартномада суммани пасайтирманг ва даромад солиғини унутманг.
Суммалар ва тўловларни NARXTOP калкуляторида ҳисоблаб кўриш қулай.
