Азиз машинасини сотиб 12 000 000 сўм олди. Пулни қаерга қўйишни ўйлаб юрган олти ой давомида улар шкафда ётди — ниҳоят депозит очишга қарор қилганда, шу вақт ичида доллар курси кўтарилиб, худди шу пулга энди аввалгидан камроқ доллар сотиб олиш мумкинлигини пайқади. «Сўмда ёки долларда депозит» деган савол аслида битта ҳисобга тушади: ставкалар фарқи сўмнинг депозит муддатида қанчалик заифлашиши мумкинлигини қоплайдими ёки йўқми.
Сўмдаги депозит деярли ҳар доим доллардагидан сезиларли юқори ставка беради — бу банк томонидан сўмнинг тарихан долларга нисбатан тезроқ заифлашиши учун тўланадиган «тўлов». Масала қайси ставка қоғозда юқорироқ эканида эмас, балки суммани муддат охирида битта валютага ўтказганда нима чиқишида.
Нимани солиштириш керак: ставканими ёки бир валютадаги якуний суммани
Сўмдаги йилига 24% ва доллардаги йилига 5% ни тўғридан-тўғри солиштириш маъносиз — булар турли валюталар. Тўғри усул: иккала вариантни депозит очилган ва ёпилган пайтдаги битта валютага ўтказиб, кейин шу сонларни солиштириш.
Қандай ҳисоблаш: сонлар билан мисол
Формула шундай: сўмдаги депозитнинг муддат охиридаги доллардаги даромади = (депозит суммаси + сўмдаги фоиз) ÷ ёпилган кундаги курс. Бу сон доллардаги депозитдан чиққан сумма билан солиштирилади. Депозит бўйича фоизлар қандай ҳисобланишини алоҳида кўриб чиққан эдик. Сонлар шартли, мисол учун — ўз ставка ва курсингизни қўйинг.
Азизда 12 000 000 сўм бор — 12 500 курсида бу тахминан 960 доллар. У 12 ойга йилига 24% сўмдаги депозит ва йилига 5% доллардаги депозит орасида танлайди.
| Нимани ҳисоблаймиз | Қандай | Мисол |
|---|---|---|
| Йиллик даромад сўмда | 12 000 000 × 0,24 | 2 880 000 сўм, жами 14 880 000 |
| Йиллик даромад долларда | 960 × 0,05 | 48 доллар, жами 1 008 |
| 13 500 курсида доллардаги натижа | 14 880 000 ÷ 13 500 | ≈ 1 102 доллар |
| 15 000 курсида доллардаги натижа | 14 880 000 ÷ 15 000 | ≈ 992 доллар |
13 500 курсида (сўм 8% заифлашганда) сўмдаги депозит доллар кўринишида ҳали ҳам фойдалироқ — 1 102 долларга қарши 1 008. 15 000 курсида эса (сўм 20% заифлашганда) доллардаги депозит фойдалироқ бўлиб чиқади — 1 008 га қарши 992. Чегара тахминан сўмнинг йиллик заифлашиши ставкалар фарқини қоплаган жойда — бу мисолда фарқ 19 фоиз пункти.
Қўлда калкуляторсиз ўз чегарангизни қандай тахмин қилиш
Сўмдаги депозит ставкасидан доллардаги ставкани айиринг — фоиз пунктларидаги фарқ чиқади. Агар депозит муддатида сўм долларга нисбатан шу фарқдан кучлироқ заифлашади деб куцангиз, доллар кўринишида долларда сақлаш фойдалироқ. Кучсизроқ заифлашади деб куцангиз — сўмда фойдалироқ. Муддат охиридаги аниқ курсни ҳеч ким олдиндан билмайди, шунинг учун бу кафолат эмас, мўлжал холос. Курсни валюта курси саҳифасида мунтазам текшириб туринг, хотирага таянманг.
Нега ҳаммасини битта валютада сақлаш ҳар икки томонда ҳам хавфли
Муаммо фақат сўмдаги депозитда эмас — ҳаммасини долларда сақлаган одам ҳам хавф остида: агар курс йил давомида деярли ўзгармаса, 19 фоиз пунктлик ставка фарқи шунчаки беҳуда йўқолади. Таниш ҳолат: қўшни икки йил давомида пулни «эҳтиёт шарт» долларда сақлади, курс деярли қимирламади, ва шу вақт ичида сўмдаги депозит берган сезиларли фоиз суммасидан маҳрум бўлди. Шунга ўхшаш мантиқ пулни қаерга солиштириш шарт эмас деган мақолада ҳам бор. Кундалик харажатлар учун бир қисмини бир нечта валютали картада сақлаш ҳар сафар депозитни қайта ҳисоблашдан қулайроқ.
Тез-тез учрайдиган хатолар
- Ставкаларни битта валютага ўтказмасдан, фоизларни тўғридан-тўғри солиштириш.
- Валюта алмаштиришдаги комиссияни унутиш — у ҳам фарқнинг бир қисмини еб қўяди.
- «Ишончлироқ» деб ҳаммасини битта валютада сақлаш, ҳолбуки кўпинча суммани бўлиш ишончлироқ.
- Бир ой олдин кўрган курсга таяниш, ҳисоб кунидаги актуал курс ўрнига.
Қисқа жавоблар
Сўмда ёки долларда депозит — қайси бири фойдали
Бу депозит муддатида сўм долларга қанчалик заифлашишига боғлиқ: ставкалар фарқидан кучлироқ заифлашса — доллар фойдали, кучсизроқ — сўм фойдали.
Турли валютадаги ставкаларни қандай солиштириш керак
Сўмдаги депозитнинг якуний суммасини ёпилган кундаги курсда долларга ўтказинг ва доллардаги депозит суммаси билан солиштиринг — фоизларни тўғридан-тўғри солиштириб бўлмайди.
Депозитни бир вақтнинг ўзида иккала валютада ҳам сақлаш мумкинми
Ҳа, сумманинг бир қисмини сўмда, бир қисмини долларда, ўз улушингизга қараб бўлиб қўйиш мумкин — шунда курс бўйича битта сценарийга боғланиб қолмайсиз.
Курс умуман ўзгармаса нима бўлади
У ҳолда сўмдаги депозит деярли ҳар доим фойдалироқ бўлади, чунки унинг ставкаси юқорироқ, буни қоплайдиган курс фарқи эса юзага келмади.
Сўм ва доллардаги депозит ставкаларини қаердан кўриш мумкин
Турли банкларнинг иккала валютадаги ставкаларини депозитлар саҳифасида солиштириш қулай, яқин филиални эса банклар харитасида топиш мумкин.
Қисқача
- Сўм ва доллардаги фоизларни тўғридан-тўғри солиштириб бўлмайди — фақат битта валютадаги якуний натижани.
- Чегара оддий: сўм ставкалар фарқидан кучлироқ заифлашса — доллар фойдали, кучсизроқ — сўм фойдали.
- Муддат охиридаги аниқ курсни ҳеч ким билмайди, шунинг учун ҳисоб — кафолат эмас, мўлжал.
- Валюта алмаштириш комиссияси фойдани камайтиради ва буни олдиндан ҳисобга олиш керак.
- Суммани валюталар орасида бўлиш курс бўйича нотўғри прогноз хавфини камайтиради.
- Депозит очишдан олдин актуал ставка ва курсни НАРХТОПъда текширинг.
