Фарҳод агентлик орқали квартира топди, менежер ўзини «мулкдорнинг ёрдамчиси» деб таништирди ва «расмийлаштиришни тезлаштириш учун, ҳозир хўжайин банд» деб задатокни ўзининг шахсий картасига ўтказишни сўради. Мулкдор ўтказма ҳақида фақат икки ҳафтадан кейин, Фарҳод унга ўзи қўнғироқ қилганда билиб қолди — менежер пулни ўшанга қадар сарфлаб бўлган эди.
Битимдан олдин кўчмас мулк агентлигининг ваколатларини қандай текшириш керак? Ишончнома ёки мулкдор билан тузилган шартномани сўранг, унда агент унинг номидан пул қабул қилиши ва ҳужжат имзолаши мумкинлиги аниқ ёзилган бўлиши керак. Бундай ҳужжациз пулни фақат тўғридан-тўғри квартира эгасига беринг.
Агент махсус рухсациз нималарни қила олишини, нималарни қила олмаслигини, ишончномасини қандай текширишни ва қандай белгилар шубҳа уйғотиши кераклигини кўриб чиқамиз.
Агент ишончномасиз нималарни қила олади
- Квартирани кўрсатиш ва у ҳақида гапириб бериш.
- Мулкдор номидан битим шартлари юзасидан музокара олиб бориш.
- Ҳужжатлар бўйича маслаҳат бериш ва сотувчи билан учрашувни ташкил қилиш.
- Мулкдорнинг розилиги бўлса, сотув ҳақида эълон жойлаштириш.
Буларнинг барчасини агент мулкдор билан тузилган оддий хизмат кўрсатиш шартномаси асосида, нотариал ишончномасиз ҳам бажариши мумкин.
Агент ишончномада аниқ кўрсатилмаса, нималарни қила олмайди
- Пулни — задаток, аванс ёки тўлиқ тўловни — ўз ҳисобига ёки шахсан ўзига нақд қабул қилиш.
- Мулкдор номидан олди-сотди шартномасини имзолаш.
- Эгаси билан келишмасдан битим шартлари, нархи ёки муддатини ўзгартириш.
- Мулкдор ўзи тасдиқламаган нарсани унинг номидан ваъда қилиш.
Агент «ҳамма шундай қилади» ва пулни «кейин хўжайинга топшираман» деб қатъият қилса, бу далил эмас — қоида оддий: пул қабул қилиш ҳуқуқи аниқ кўрсатилган ишончномасиз унинг бунга ҳаққи йўқ.
Агент ишончномасини қандай текшириш керак
Телефондаги нусха эмас, ишончноманинг асл нусхасини кўрсатишни сўранг. Амал қилиш муддатига эътибор беринг — муддати ўтган ишончнома ҳақиқий эмас. Унда айнан нима ёзилганини ўқинг: квартирани кўрсатиш ҳуқуқи — бир нарса, шартнома имзолаш ва пул олиш ҳуқуқи — бутунлай бошқа нарса, ва бу алоҳида ҳамда аниқ ёзилган бўлиши керак. Иложи бўлса, мулкдорга шахсан қўнғироқ қилинг ва агент таклиф қилаётган шартлардан хабардорлигини аниқлаштиринг.
Одатий ҳолат: — Мулкдорнинг телефонини тўғридан-тўғри бера оласизми? — Нега, мен шу ерда унинг ўрнига жавобгарман-ку. Жиддий сабабсиз эгаси билан боғланишга рухсат бермаслик — аллақачон шубҳа уйғотадиган ҳолат.
Мисолда ҳисоблаймиз
Формула оддий: хавф — пул қабул қилиш ҳуқуқи бўлмаган агентга берилган суммага тенг, уни мулкдордан қайтариб ололмайсиз, чунки у пулни олмаган ва олишни топширмаган.
1-мисол. 5 000 000 сўм задаток пул қабул қилиш ҳуқуқи бўлмаган агентлик менежерининг картасига ўтказилди — менежер ғойиб бўлса ёки пулни сарфласа, хавф бутун задаток суммасига тенг (рақамлар шартли, ўзингизникини қўйинг).
2-мисол. Худди шу сумма тўғридан-тўғри мулкдорга унинг пасспорт маълумотлари ёзилган тилхат эвазига берилди — хавф минимал, чунки пулни айнан квартирага эгалик қилиш ҳуқуқи бор одам олган.
| Нимани ҳисоблаймиз | Қандай | Мисол |
|---|---|---|
| Агентга тўлашдаги хавф | Пул қабул қилиш ҳуқуқисиз бутун сумма | Менежер картасига 5 000 000 сўм |
| Мулкдорга тўлашдаги хавф | Пасспорт маълумотли тилхат билан минимал | Тўғридан-тўғри эгасига 5 000 000 сўм |
| Ҳимоя фарқи | Тўғридан-тўғри тўлов минус текширилмаган агент орқали тўлов | Деярли битим суммасининг барчаси |
Агентлик билан ишлашда қизил байроқлар
- Агент пулни агентлик ёки мулкдор ҳисоби ўрнига шахсий картасига ўтказишни сўрайди.
- Мулкдор «доим банд» ва қўнғироқ ёки учрашув учун мавжуд эмас.
- Агент ишончномани фақат мессенжердаги фото орқали кўрсатади, асл нусхаси «ёнида йўқ».
- Агентлик мулкдор билан тузилган шартнома рақамини ёки компаниянинг юридик манзилини айта олмайди.
Тез-тез учрайдиган хатолар
- Пул қабул қилиш ҳуқуқи ҳақида сўрамасдан агентга задаток ўтказиш.
- Мулкдор билан бир марта ҳам тўғридан-тўғри гаплашмасдан фақат агент билан ишлашга рози бўлиш.
- «Мен бу ерда кўпдан ишлайман, менга ишонишади» деган оғзаки сўзларга ишониш.
- Ишончнома кўрсатилса ҳам, унинг амал қилиш муддатини текширмаслик.
Тез-тез сўраладиган саволлар
Кўчмас мулк агенти квартира учун пул қабул қила оладими?
Фақат мулкдордан олинган ишончномасида бу аниқ кўрсатилган бўлса. Бундай банд бўлмаса, пулни тўғридан-тўғри эгасига бериш керак.
Агент ҳақиқатан мулкдорни ифодалаётганини қандай текшириш мумкин?
Ишончноманинг ёки мулкдор билан тузилган шартноманинг асл нусхасини сўранг ва иложи бўлса, битим шартларини тасдиқлаш учун эгасига тўғридан-тўғри қўнғироқ қилинг.
Агент мулкдорнинг контактини беришдан бош торца, нима қилиш керак?
Шубҳа билан қаранг. Жиддий сабабсиз эгаси билан боғланишдан бош тортиш — пул беришдан олдин агентликни диққат билан текшириш кераклигининг белгиси.
Кўчмас мулк агентига нотариал ишончнома керакми?
Кўрсатиш ва музокаралар учун одатда мулкдор билан оддий шартнома етарли. Унинг номидан ҳужжат имзолаш ва пул қабул қилиш учун эса бу ҳуқуқлар аниқ кўрсатилган ишончнома керак.
Пул аллақачон ишончномасиз агентга ўтказилган бўлса, нима қилиш керак?
Дарҳол мулкдорга тўғридан-тўғри ва агентликка ёзма мурожаат қилинг, ўтказма фактини қайд этинг ва юрист билан маслаҳатлашинг.
Қисқача
- Агент махсус ишончномасиз квартирани кўрсатиши ва музокара олиб бориши мумкин.
- Пул қабул қилиш ва шартнома имзолаши фақат ишончномада аниқ кўрсатилган бўлсагина мумкин.
- Ҳар доим ишончноманинг асл нусхасини сўранг ва амал қилиш муддатини текширинг.
- Иложи бўлса, битим шартларини тасдиқлаш учун мулкдорга тўғридан-тўғри қўнғироқ қилинг.
- Сабабсиз эгаси билан боғланишдан бош тортиш — шубҳа уйғотадиган белги.
- Текширилган ишончномасиз пулни фақат тўғридан-тўғри мулкдорга беринг.
Мулкдорлардан текширилган эълонларни НАРХТОПънинг кўчмас мулк бўлимида кўринг, битим бюджетини эса уй-жой калкуляторида ҳисобланг. Агентлик ҳужжатларига шубҳангиз бўлса, хизматлар бўлимидан маслаҳат олинг. Бошқа шаҳарга кўчиб ўтганда уй-жойни агентликлар орқали қандай излаш ҳақида Самарқандга кўчиш: қандай уй-жой танлаш мақоласида ўқинг.
Банк маҳсулотлари ва шартларини NARXTOP кредитлар бўлимида солиштириш мумкин.
