Farhod agentlik orqali kvartira topdi, menejer o‘zini «mulkdorning yordamchisi» deb tanishtirdi va «rasmiylashtirishni tezlashtirish uchun, hozir xo‘jayin band» deb zadatokni o‘zining shaxsiy kartasiga o‘tkazishni so‘radi. Mulkdor o‘tkazma haqida faqat ikki haftadan keyin, Farhod unga o‘zi qo‘ng‘iroq qilganda bilib qoldi — menejer pulni o‘shanga qadar sarflab bo‘lgan edi.
Bitimdan oldin ko‘chmas mulk agentligining vakolatlarini qanday tekshirish kerak? Ishonchnoma yoki mulkdor bilan tuzilgan shartnomani so‘rang, unda agent uning nomidan pul qabul qilishi va hujjat imzolashi mumkinligi aniq yozilgan bo‘lishi kerak. Bunday hujjatsiz pulni faqat to‘g‘ridan-to‘g‘ri kvartira egasiga bering.
Agent maxsus ruxsatsiz nimalarni qila olishini, nimalarni qila olmasligini, ishonchnomasini qanday tekshirishni va qanday belgilar shubha uyg‘otishi kerakligini ko‘rib chiqamiz.
Agent ishonchnomasiz nimalarni qila oladi
- Kvartirani ko‘rsatish va u haqida gapirib berish.
- Mulkdor nomidan bitim shartlari yuzasidan muzokara olib borish.
- Hujjatlar bo‘yicha maslahat berish va sotuvchi bilan uchrashuvni tashkil qilish.
- Mulkdorning roziligi bo‘lsa, sotuv haqida e‘lon joylashtirish.
Bularning barchasini agent mulkdor bilan tuzilgan oddiy xizmat ko‘rsatish shartnomasi asosida, notarial ishonchnomasiz ham bajarishi mumkin.
Agent ishonchnomada aniq ko‘rsatilmasa, nimalarni qila olmaydi
- Pulni — zadatok, avans yoki to‘liq to‘lovni — o‘z hisobiga yoki shaxsan o‘ziga naqd qabul qilish.
- Mulkdor nomidan oldi-sotdi shartnomasini imzolash.
- Egasi bilan kelishmasdan bitim shartlari, narxi yoki muddatini o‘zgartirish.
- Mulkdor o‘zi tasdiqlamagan narsani uning nomidan va‘da qilish.
Agent «hamma shunday qiladi» va pulni «keyin xo‘jayinga topshiraman» deb qat‘iyat qilsa, bu dalil emas — qoida oddiy: pul qabul qilish huquqi aniq ko‘rsatilgan ishonchnomasiz uning bunga haqqi yo‘q.
Agent ishonchnomasini qanday tekshirish kerak
Telefondagi nusxa emas, ishonchnomaning asl nusxasini ko‘rsatishni so‘rang. Amal qilish muddatiga e‘tibor bering — muddati o‘tgan ishonchnoma haqiqiy emas. Unda aynan nima yozilganini o‘qing: kvartirani ko‘rsatish huquqi — bir narsa, shartnoma imzolash va pul olish huquqi — butunlay boshqa narsa, va bu alohida hamda aniq yozilgan bo‘lishi kerak. Iloji bo‘lsa, mulkdorga shaxsan qo‘ng‘iroq qiling va agent taklif qilayotgan shartlardan xabardorligini aniqlashtiring.
Odatiy holat: — Mulkdorning telefonini to‘g‘ridan-to‘g‘ri bera olasizmi? — Nega, men shu yerda uning o‘rniga javobgarman-ku. Jiddiy sababsiz egasi bilan bog‘lanishga ruxsat bermaslik — allaqachon shubha uyg‘otadigan holat.
Misolda hisoblaymiz
Formula oddiy: xavf — pul qabul qilish huquqi bo‘lmagan agentga berilgan summaga teng, uni mulkdordan qaytarib ololmaysiz, chunki u pulni olmagan va olishni topshirmagan.
1-misol. 5 000 000 so‘m zadatok pul qabul qilish huquqi bo‘lmagan agentlik menejerining kartasiga o‘tkazildi — menejer g‘oyib bo‘lsa yoki pulni sarflasa, xavf butun zadatok summasiga teng (raqamlar shartli, o‘zingiznikini qo‘ying).
2-misol. Xuddi shu summa to‘g‘ridan-to‘g‘ri mulkdorga uning passport ma‘lumotlari yozilgan tilxat evaziga berildi — xavf minimal, chunki pulni aynan kvartiraga egalik qilish huquqi bor odam olgan.
| Nimani hisoblaymiz | Qanday | Misol |
|---|---|---|
| Agentga to‘lashdagi xavf | Pul qabul qilish huquqisiz butun summa | Menejer kartasiga 5 000 000 so‘m |
| Mulkdorga to‘lashdagi xavf | Passport ma‘lumotli tilxat bilan minimal | To‘g‘ridan-to‘g‘ri egasiga 5 000 000 so‘m |
| Himoya farqi | To‘g‘ridan-to‘g‘ri to‘lov minus tekshirilmagan agent orqali to‘lov | Deyarli bitim summasining barchasi |
Agentlik bilan ishlashda qizil bayroqlar
- Agent pulni agentlik yoki mulkdor hisobi o‘rniga shaxsiy kartasiga o‘tkazishni so‘raydi.
- Mulkdor «doim band» va qo‘ng‘iroq yoki uchrashuv uchun mavjud emas.
- Agent ishonchnomani faqat messenjerdagi foto orqali ko‘rsatadi, asl nusxasi «yonida yo‘q».
- Agentlik mulkdor bilan tuzilgan shartnoma raqamini yoki kompaniyaning yuridik manzilini ayta olmaydi.
Tez-tez uchraydigan xatolar
- Pul qabul qilish huquqi haqida so‘ramasdan agentga zadatok o‘tkazish.
- Mulkdor bilan bir marta ham to‘g‘ridan-to‘g‘ri gaplashmasdan faqat agent bilan ishlashga rozi bo‘lish.
- «Men bu yerda ko‘pdan ishlayman, menga ishonishadi» degan og‘zaki so‘zlarga ishonish.
- Ishonchnoma ko‘rsatilsa ham, uning amal qilish muddatini tekshirmaslik.
Tez-tez so‘raladigan savollar
Ko‘chmas mulk agenti kvartira uchun pul qabul qila oladimi?
Faqat mulkdordan olingan ishonchnomasida bu aniq ko‘rsatilgan bo‘lsa. Bunday band bo‘lmasa, pulni to‘g‘ridan-to‘g‘ri egasiga berish kerak.
Agent haqiqatan mulkdorni ifodalayotganini qanday tekshirish mumkin?
Ishonchnomaning yoki mulkdor bilan tuzilgan shartnomaning asl nusxasini so‘rang va iloji bo‘lsa, bitim shartlarini tasdiqlash uchun egasiga to‘g‘ridan-to‘g‘ri qo‘ng‘iroq qiling.
Agent mulkdorning kontaktini berishdan bosh tortsa, nima qilish kerak?
Shubha bilan qarang. Jiddiy sababsiz egasi bilan bog‘lanishdan bosh tortish — pul berishdan oldin agentlikni diqqat bilan tekshirish kerakligining belgisi.
Ko‘chmas mulk agentiga notarial ishonchnoma kerakmi?
Ko‘rsatish va muzokaralar uchun odatda mulkdor bilan oddiy shartnoma yetarli. Uning nomidan hujjat imzolash va pul qabul qilish uchun esa bu huquqlar aniq ko‘rsatilgan ishonchnoma kerak.
Pul allaqachon ishonchnomasiz agentga o‘tkazilgan bo‘lsa, nima qilish kerak?
Darhol mulkdorga to‘g‘ridan-to‘g‘ri va agentlikka yozma murojaat qiling, o‘tkazma faktini qayd eting va yurist bilan maslahatlashing.
Qisqacha
- Agent maxsus ishonchnomasiz kvartirani ko‘rsatishi va muzokara olib borishi mumkin.
- Pul qabul qilish va shartnoma imzolashi faqat ishonchnomada aniq ko‘rsatilgan bo‘lsagina mumkin.
- Har doim ishonchnomaning asl nusxasini so‘rang va amal qilish muddatini tekshiring.
- Iloji bo‘lsa, bitim shartlarini tasdiqlash uchun mulkdorga to‘g‘ridan-to‘g‘ri qo‘ng‘iroq qiling.
- Sababsiz egasi bilan bog‘lanishdan bosh tortish — shubha uyg‘otadigan belgi.
- Tekshirilgan ishonchnomasiz pulni faqat to‘g‘ridan-to‘g‘ri mulkdorga bering.
Mulkdorlardan tekshirilgan e‘lonlarni NARXTOP‘ning ko‘chmas mulk bo‘limida ko‘ring, bitim byudjetini esa uy-joy kalkulyatorida hisoblang. Agentlik hujjatlariga shubhangiz bo‘lsa, xizmatlar bo‘limidan maslahat oling. Boshqa shaharga ko‘chib o‘tganda uy-joyni agentliklar orqali qanday izlash haqida Samarqandga ko‘chish: qanday uy-joy tanlash maqolasida o‘qing.
Bank mahsulotlari va shartlarini NARXTOP kreditlar bo‘limida solishtirish mumkin.
