Мухайё бувининг Оҳангорондаги верандаси остида деярли ярим асрдан бери буваси қазиган погреб туради — ҳар кузда у ерга консервалар, картошка ва пиёз бутун қишга ғамланади. Набиралар яқин атрофда ўз дачасини қуришга қарор қилганда, биринчи савол шу бўлди: музлатгич бор бўлса, погреб умуман керакми ва уни қандай қилиш керакки, бир неча йилдан кейин чиримасин.
«Дачада қандай погреб қилиш керак» деган савол участкани биринчи марта жиҳозлаётган кўпчиликда пайдо бўлади. Қандай погреб турлари борлигини, нарх нимага боғлиқлигини ва жой танлашда қандай хато қилмасликни кўриб чиқамиз.
Музлатгич бўлса, дачада погреб керакми
Ҳа, агар қишга катта ҳажмда ғамлама сақласангиз — банкалар, картошка, пиёз, қовоқ. Музлатгич кундалик овқат учун мўлжалланган, погреб эса ўнлаб банка ва қоплар учун электрсиз ва свет ўчганда бир кечада ҳаммаси бузилиб қолиш хавфисиз барқарор салқин ҳароратни сақлайди.
Қандай погреб танлаш керак — тупроқли, ғиштли ёки бетон ҳалқали
Деворлари ёғоч билан мустаҳкамланган тупроқли погреб — энг арзон вариант, лекин энг кам хизмат қилади ва ер ости сувларидан қўрқади. Гидроизоляцияли ғиштли погреб ўн йиллаб туради, лекин секинроқ қурилади ва сезиларли қимматроқ. Бетон ҳалқали погреб — ўртача вариант: ҳалқалар қазилган шахтага туширилади, чоклари герметикланади, ва бундай погреб тупроқлисига қараганда камроқ оқади, лекин капитал ғишт теришдан арзонроқ.
Паркентдан таниш воқеа: оила деворлари мустаҳкамланмаган тупроқли погреб қазиди, баҳорда кучли ёмғирлардан кейин уни ер ости суви учдан бир қисмини босди — ғамламали банкаларнинг ярми ишдан чиқди. Кейинги мавсумда эса периметр бўйича suv чиқариш билан бетон ҳалқа қўйишди.
Погребни қандай чуқурликда қазиш керак
Чуқурлик участкадаги ер ости сувлари даражасига боғлиқ — буни олдиндан синов чуқурчаси қазиб ёки аллақачон погреби бор қўшнилардан сўраб текширган маъқул. Одатда погреб 2–2,5 метрга қилинади, лекин suv яқин бўлса, чуқурлик камайтирилади ва конструксиянинг бир қисми устидан тупроқ тўкилиб, ердан кўтарилиб қолади.
Погребда шамоллатишни қандай ташкил қилиш керак
Шамоллатишсиз погребда намлик ва замбуруғ деворларда ҳамда маҳсулотларнинг ўзида пайдо бўлади. Камида иккита қувур керак — пол яқинида кириш ва шифт остида чиқиш, ҳаво ҳаракатланиб туриши ва турғун бўлиб қолмаслиги учун. Буни погреб қурилишида қилиш осон, деворлар тайёр бўлгандан кейин эса деярли тузатиб бўлмайди.
Қандай ҳисобланади
Диаметри 1,5 метр, чуқурлиги 2,5 метр бўлган бетон ҳалқали погреб мисолида ҳисоблаймиз. Формула сўзлар билан: ҳалқалар сони — погреб чуқурлигини битта ҳалқа баландлигига бўлиш, нархи эса — ҳалқалар сонини етказиб бериш ва ўрнатиш билан ҳалқа нархига кўпайтириш.
1-мисол: агар битта ҳалқа баландлиги 0,9 метр бўлса, 2,5 метр чуқурлик учун тахминан 3 та ҳалқа керак (2,5 ÷ 0,9 ≈ 2,8, юқорига 3 гача яхлитлаймиз). Кейин 3 та ҳалқани ўрнатиш билан шартли донаси нархига кўпайтирамиз — рақамлар шартли, етказиб берувчингизникини қўйинг.
2-мисол: худди шу чуқурликда деворлари ёғочдан мустаҳкамланган тупроқли погреб — шахта деворларини қоплаш юзаси бўйича ҳисоблаймиз: диаметри 1,6 метрда периметри тахминан 5 метр, чуқурлик 2,5 метрга кўпайтирамиз — қоплаш учун тахминан 12,5 м² девор юзаси чиқади, кейин тахтанинг м² учун шартли нархига кўпайтирамиз.
| Нимани ҳисоблаймиз | Қандай ҳисоблаймиз | Мисол |
|---|---|---|
| Бетон ҳалқалар сони | чуқурлик ÷ ҳалқа баландлиги | 2,5 ÷ 0,9 ≈ 3 дона |
| Ҳалқалар нархи | сони × ўрнатиш билан нархи | 3 × нархингиз |
| Шахта қоплама юзаси | периметр × чуқурлик | 5 × 2,5 ≈ 12,5 м² |
| Қоплама нархи | юза × тахтанинг м² нархи | 12,5 × нархингиз |
Агар участкани жиҳозлашга дарҳол етарли пул бўлмаса, харажатларнинг бир қисмини кредит билан ёпиш мумкин — шартларни солиштиришга кредитлар бўлими, тўловни тахминлашга эса сайтдаги кредит калкулятори ёрдам беради. Агар дачани ҳали қидираётган бўлсангиз, кўчмас мулк бўлимидаги эълонларни кўринг — баъзан тайёр погреби ва хўжалик қурилмалари бор участка ҳаммасини қайтадан қуришдан фойдалироқ чиқади.
Тез-тез учрайдиган хатолар
- Участкадаги ер ости сувлари даражасини текширмасдан погреб қазиш.
- Ҳалқалар ёки ғишт териш чокларида гидроизоляциядан тежаш.
- Шамоллатишни унутиш — усиз намлик захираларни бир мавсумда бузади.
- Жавон ва токчаларни деворларга ҳаво учун оралиқсиз тиқиб қўйиш.
- Погреб кириш эшигини зичлагичсиз қолдириш — қишда иссиқлик ва намлик ичкарига ўтади.
Яна бир мисол, бу сафар муваффақиятли, худди шу Оҳангорондаги дачадан: Мухайёнинг набиралари иккита шамоллатиш қувури ва деворлардан бир неча сантиметр орқага чекинган ёғоч жавонлар билан бетон ҳалқали погреб қуришди. Уч мавсум давомида биронта банка бузилмади ва деворларда замбуруғ бўлмади — бувасининг тупроқли погребидан фарқи ҳар баҳорда сезилади. Ҳалқа ўрнатиш ёки погреб териш учун устани сайтдаги хизматлар бўлими орқали топиш қулай.
Қисқа жавоблар
Дачада погреб қанча туради
Ёғоч билан мустаҳкамланган тупроқли погреб энг арзони, бетон ҳалқали погреб қимматроқ, лекин анча узоқ хизмат қилади. Аниқ нарх чуқурлик, диаметр ва етказиб берувчингиздаги нархларга боғлиқ, рақамлар шартли.
Ер ости сувлари баланд бўлса, погреб қилиш мумкинми
Мумкин, лекин чуқурликни камайтириб ва яхши гидроизоляция билан, конструксиянинг бир қисми бунда паст тепалик шаклида ердан кўтарилиб қолади.
Погребда шамоллатиш керакми
Ҳа, албатта — камида иккита қувур, кириш ва чиқиш, акс ҳолда намлик ва замбуруғ ғамламаларни бир мавсумда бузади.
Бетон ҳалқали погреб неча йил хизмат қилади
Чокларнинг гидроизоляцияси яхши бўлса — бир неча ўн йил, деворлари ёғоч билан мустаҳкамланган тупроқли погребдан сезиларли узоқроқ.
Погребда музлатгичдан кўра нимани сақлаш яхшироқ
Банкадаги ғамламалар, картошка, пиёз, қовоқ ва бошқа сабзавотларни катта ҳажмда — погреб электр сарфламай барқарор салқин ҳароратни сақлайди.
Қисқача
- Агар қишга ғамламалар музлатгичга сиғмайдиган ҳажмда сақланса, погреб керак бўлади.
- Тупроқли погреб энг арзони, бетон ҳалқалар — ишончлироқ ва узоқроқ хизмат қилади.
- Қазишдан олдин ер ости сувлари даражасини текшириш керак, акс ҳолда баҳорда погребни suv босади.
- Бетон ҳалқалар сони чуқурликни битта ҳалқа баландлигига бўлиш формуласи билан ҳисобланади.
- Иккита қувурдан иборат шамоллатиш мажбурий шарт — усиз замбуруғ пайдо бўлади.
- Чоклар гидроизоляциясида тежаш — бир-икки мавсумдан кейин оқишнинг одатий сабаби.
