Азиз Чилонзордан атрофдаги эълонларга қараганда ўн беш фоиз арзон уч хонали квартира топди. Сотувчи эгаси эмас, «ишончнома бўйича вакил» бўлиб чиқди: эгаси гўёки чет элда ишлаётган эмиш, вакил эса задатокни шошилинч сўради. Квартира сотишга ишончномани битимдан олдин қандай текшириш керак, пулсиз ва уйсиз қолмаслик учун? Ишончнома фақат битимни имзолаш ҳуқуқини тасдиқлайди — уни берган одамга квартира умуман тегишлими, бу бошқа масала.
Ҳар йили эгаси аллақачон бекор қилган ёки мулк ҳужжатидаги исм билан мос келмайдиган ишончнома бўйича сотилган квартира ҳақидаги воқеалар чиқиб туради. Муҳр ва имзо қалбакилигини кўздан фарқлаш деярли мумкин эмас — ёрдам берадиган қоғоз эмас, текшириш тартиби. Қуйида шунчаки «ҳужжатни диққат билан ўқиш» эмас, реал нима текширилиши ёзилган.
Квартира сотишга ишончнома нима
Ишончнома — мулк эгаси ёзма равишда бошқа одамга квартирани сотиш ва пулини олиш ҳуқуқини берувчи ҳужжат. У нотариус томонидан тасдиқланади ва вакилнинг исмини, амал қилиш муддатини ҳамда рухсат этилган ҳаракатлар рўйхатини ўз ичига олади: шартнома имзолаш, тўловни олиш, рўйхатга олиш учун ҳужжат топшириш. Агар кўчмас мулк сотуви эълонларида сотувчи сифатида эгаси эмас, бошқа одам кўрсатилган бўлса, дарҳол ким ва қайси асосда вакиллик қилаётганини сўраш керак.
Битимдан олдин ишончномани қандай текшириш керак
- Эгасига тўғридан-тўғри қўнғироқ қилинг — ўзингиз топган рақам бўйича, вакил берган рақам эмас.
- Ишончномада кўрсатилган нотариусдан ҳужжат амал қилаётганини ва бекор қилинмаганини сўранг: нотариус реестрдаги рақам бўйича жавоб беришга мажбур.
- Ишончномадаги эгаси паспорт маълумотларини мулк ҳужжати билан солиштиринг — фамилия, серия ва рақам ҳарфма-ҳарф мос келиши керак.
- Амал қилиш муддатини текширинг: муддати ўтган ишончнома, муҳр чин кўринса ҳам, кучсиз ҳисобланади.
- Квартирага бўлган ҳуқуқлар бўйича янги маълумотнома буюртма беринг — у бугунги ҳақиқий эгасини кўрсатади, ишончнома берилган кундагисини эмас.
— Хўжайин нега ҳеч бўлмаса видео қўнғироққа чиқмайди? — деб сўрашди қўшнилар Азиздан битим ҳақида билиб. Савол ўринли чиқди: эгаси ҳеч қачон алоқага чиқмади, вакил эса задаток билан ғойиб бўлди.
Қайси ишончномалар шубҳа туғдириши керак
- Аниқликсиз умумий ишончнома. Унда деярли ҳамма нарсага, шу жумладан исталган нархда сотишга рухсат бор — фирибгар учун қулай, ҳақиқий эгаси учун хавфли.
- Кекса қариндошнинг квартирасига янги берилган ишончнома. Кўпинча эгаси ёлғиз яшаса ва камдан-кам уйдан чиқса, унинг хабарисиз расмийлаштирилади.
- Бошқа ҳудуддан нотариус. Ўзи тақиқ эмас, лекин расмийлаштириш ҳолатларини шахсан аниқлаштириш учун сабаб.
- Оригинал кўрсатишдан бош тортиш. Нусха, ҳатто тасдиқланган бўлса ҳам, оригинал кейинроқ бекор қилинмаганини исботламайди.
Таниш ҳолат: оила Сергелидан квартира кўраётган эди, ишончнома бўйича сотувчи ҳаммасини бир кунда расмийлаштиришни таклиф қилди. Харидорлар эгасига қўнғироқ қилишни талаб қилди — у бехабар эмас экан ва битимни тасдиқлади. Битта қўнғироқ бир ҳафталик хавотирдан қутқарди.
Хато нархини қандай ҳисоблаш керак
Формула содда: йўқотиш — задаток қўшилган юристга ва судга кетган харажат, битим кейин бекор қилинса, минус қайтариб олинган сумма. Мисол (рақамлар шартли, ўзингизникини қўйинг): задаток 20 000 000 сўм, пулни қайтаришга уриниш учун юрист — 3 000 000 сўм, натижа — минус 23 000 000 сўм ва олинмаган квартира. Иккинчи мисол: текширув бир кун давом этиб, фақат нотариусга қўнғироқ бўлса, хато нархи — нол сўм ва сарфланган вақт.
Буни текширувнинг ўзи нархи билан солиштиринг — у деярли ҳар доим бепул: қўнғироқ, савол, янги маълумотнома. Пул беришдан олдин бюджетни уй-жой бюджети калкулятори орқали олдиндан ҳисоблаб кўринг — шунда кутилмаган ҳолатга қанча захира борлиги кўринади.
Битимда нотариус нимани кўради, нимани фақат сиз кўрасиз
| Ким текширади | Нимани текширади | Нимани кўрмайди |
|---|---|---|
| Битимдаги нотариус | Тасдиқлаш пайтида имзо ва паспорт ҳақиқийлигини | Эгаси ишончномани бир кундан кейин бекор қилганини |
| Харидор | Ишончнома ҳозир амал қилаётганини, эгаси билан алоқани | Эгасининг қариндошлари ўртасидаги келажакдаги низоларни |
| Рўйхатга олувчи орган | Рўйхатга олишдаги ҳужжатлар мослигини | Битим томонларининг нияти ва қариндошлигини |
Пул аллақачон берилган бўлса нима қилиш керак
Бор нарсангизни тўпланг: ишончнома нусхаси, ёзишмалар, задаток ҳақидаги тилхат, вакилнинг телефон рақами. Фирибгарлик ҳақида ариза билан милицияга мурожаат қилинг ва параллел равишда фуқаролик даъвоси учун юристга боринг. Ариза қанчалик тез берилса, пул ҳали чиқарилмаган бўлиши эҳтимоли шунча юқори. Келажакда эгаси олдиндан маълум бўлган вариантларга қараш тинчроқ: масалан, қурувчидан янги қурилган уйлар ёки кўчмас мулк ауксионидаги уй-жой, у ерда объект ҳолати лот қўйилишидан олдин текширилган бўлади.
Тез-тез учрайдиган хатолар
- Харидорни ҳақиқий эгаси билан бир марта ҳам боғламаган одамга задаток бериш.
- Ишончноманинг нотариал нусхаси унинг жорий ҳолатини текширишни алмаштиради деб ишониш.
- «Фақат бугунги чегирма» туфайли шошилиш — бу одатда ўйламаслик учун сабаб бўлади.
- Вакилнинг паспортини ишончномада кўрсатилган исм билан солиштирмаслик.
Бошқа одамнинг уй-жой ҳуқуқига тааллуқли битимларда ҳам шундай эҳтиёткорлик керак — масалан, сотувчида ҳали ипотекада турган квартира сотиб олинганда: у ерда ҳам аввал ҳужжатлар текширилади, кейин пул берилади.
Қисқа жавоблар
Квартирани ишончнома бўйича сотиш мумкинми?
Ҳа, агар ишончнома ҳақиқий бўлса, битим пайтида амал қилса ва айнан шу квартирани ёки умуман кўчмас мулкни сотишга тўғридан-тўғри рухсат берса.
Ишончнома бекор қилинмаганини қандай билиш мумкин?
Уни берган нотариусга қўнғироқ қилиб, реестрдаги ҳужжат рақамини айтинг — нотариус ишончнома ҳозир амал қилаётганини айтишга мажбур.
Квартира эгаси қўнғироқларга жавоб бермаса нима қилиш керак?
Эгаси билан шахсан боғланмагунча задаток берманг ва ҳеч нарса имзоламанг: алоқа йўқлиги кўпинча асосий хавотирли белгининг ўзидир.
Ишончноманинг оригиналини кўриш шартми?
Ҳа, нусха ҳужжатнинг жорий ҳолатини кўрсатмайди, оригинал эса янги маълумотнома билан бирга тинч битим учун минимал тўплам ҳисобланади.
Сохта ишончнома бўйича алданган бўлса, пулни қайтариб олиш мумкинми?
Милицияга ариза ва фуқаролик даъвоси орқали имкон бор, лекин қанча кеч мурожаат қилинса, бутун суммани қайтариб олиш эҳтимоли шунча кам.
Қисқача
- Ишончнома битимни имзолаш ҳуқуқини тасдиқлайди, мулк ҳуқуқининг ўзини эмас.
- Эгасига тўғридан-тўғри ва ҳужжатни берган нотариусга қўнғироқ — мажбурий ва бепул текширув.
- Муддати ўтган ёки жуда умумий, аниқликсиз ишончнома — битимдан воз кечиш учун сабаб.
- Задаток фақат эгасининг шахсан тасдиғидан кейин берилади, вакилдан эмас.
- Квартира ҳуқуқлари бўйича янги маълумотнома ишончномадаги энг чиройли муҳрдан ҳам муҳимроқ.
- Шубҳа қолса, эгаси олдиндан маълум бўлган уй-жойга қараш хавфсизроқ.
Банк маҳсулотлари ва шартларини NARXTOP кредитлар бўлимида солиштириш мумкин.
