Квартиранинг ҳужжатларининг бир қисми сотувчида, иккинчи ярми эса унинг ипотека гарови сифатида банкда бўлса, уни қандай сотиб олиш мумкин? Юнусободда харидор мос квартира топган, сотувчи эса ҳалол огоҳлантирган: ипотека ҳали тўлиқ тўланмаган. У битимдан деярли бош тортган, бежиз — банклар бундай харидларни мунтазам ўтказади, фақат бошқа схема бўйича.
Қисқа жавоб: ипотекадаги квартирани сотиб олиш мумкин, лекин пул тўғридан-тўғри сотувчига эмас, аввал унинг банк олдидаги қарзини ёпади, шундан кейингина гаров олиб ташланади ва мулк қайта расмийлаштирилади. Тартибни босқичма-босқич кўрамиз.
Битимда банк роли
Банк бу ерда ташқи учинчи шахс эмас, тўлиқ иштирокчи: унинг розилигисиз битимни якунлаб бўлмайди, чунки квартира унда гаровда турибди. Банк сотувчи қарзининг қолдиғини тасдиқлайди, муддатидан олдин тўловни қабул қилади ва шундан кейин расман гаровни олиб ташлайди.
Ҳисоб-китоб тартиби: битим қандай боради
- Сотувчи банкка мурожаат қилиб, битим санасидаги қарз қолдиғининг аниқ суммасини олади.
- Харидор қарз қолдиғига тенг суммани ипотекани ёпиш ҳисобига — банк орқали, сотувчи қўлига эмас — ўтказади.
- Банк квартирадан гаровни олиб ташлайди ва бу ҳақда ҳужжат беради.
- Қолган сумма сотувчига топширилади, мулк эса харидорга қайта расмийлаштирилади.
Харидор хавфи
Асосий хавф — гаров олиб ташланиши ва битим расмийлаштирилишидан олдин пулнинг бир қисмидан ажралиш. Шунинг учун банк ёки нотариус орқали ҳисоб-китоб нақд пулни тўғридан-тўғри беришдан хавфсизроқ: пул гаров расман олиб ташланмагунича сотувчига кетмаслиги керак.
Сотувчи хавфи
Сотувчида ҳам хавф бор: агар харидор сумманинг бир қисми қарзни ёпишга кетгандан кейин фикридан қайца, вазиятни тузатиш вақт ва эҳтимол юридик ёрдам талаб қилади. Шунинг учун ҳар босқичдаги келишувларни оғзаки эмас, ёзма қайд қилиш керак.
Гаровни олиб ташлаш қанча вақт олади
Аниқ банкдаги гаровни олиб ташлаш муддатини олдиндан аниқлаштирган маъқул — улар турли банкларда фарқ қилади ва бўлим юкламасига боғлиқ. Режаларга қарзни ёпиш ва мулкни тўлиқ қайта расмийлаштириш орасига бир неча ҳафталик захира қўйинг.
Гаров — кредит тўлиқ ёпилмагунича квартирани банк иштирокисиз тасарруф қилиб бўлмаслиги ҳақидаги ёзув.
Қўшимча харажатларни қандай ҳисоблаш керак
Квартира нархидан ташқари, бундай битимда қўшилади: муддатидан олдин тўлаш учун банкнинг мумкин бўлган комиссияси, нотариус хизматлари ва қарз ёпилиши билан мулк қайта расмийлаштирилиши орасида сумманинг бир қисми «музлаб» турган вақт. Банк ва нотариуснинг аниқ тарифларини ҳар сафар аниқлаштиринг — улар ўзгариб туради.
Қўшимча харажатлар = банк комиссияси + нотариус хизмати + расмийлаштиришдаги кутилмаган харажатлар. Мисол: 200 000 000 сўмлик қарз қолдиғидан 0,5% комиссия — бу 1 000 000 сўм, нотариус хизмати тахминан 500 000 сўм. Жами квартира нархи устига 1 500 000 сўм. Рақамлар шартли, ўзингизникини банкдан аниқлаштиринг.
| Нима ҳисобланади | Қандай ҳисобланади | Мисол (шартли) |
|---|---|---|
| Муддатидан олдин тўлаш комиссияси | Қарз қолдиғидан фоиз, банкда аниқлаштирилади | 200 000 000 дан 0,5% = 1 000 000 сўм |
| Нотариус хизмати | Белгиланган сумма ёки битимдан фоиз | тахминан 500 000 сўм |
| Вақт захираси | Қарз ёпилишидан қайта расмийлаштиришгача | бир неча ҳафта |
Шартномага нима ёзиш керак
Битим санасидаги қарз қолдиғининг аниқ суммасини, банк орқали тўлаш тартиби ва муддатини, муддатидан олдин тўлаш комиссиясини ким тўлашини ва банк харидорга боғлиқ бўлмаган сабабларга кўра гаровни олиб ташлашдан бош торца нима бўлишини ёзинг.
Кўп учрайдиган хатолар
Пулни банкни четлаб, тўғридан-тўғри сотувчига бериш. Битим кунидаги аниқ қарз қолдиғини аниқлаштирмаслик — сумма ҳар тўлов билан ўзгаради. Муддатидан олдин тўлаш комиссиясини ким тўлашини ёзиб қўймаслик. Гаровни расман олиб ташлашга вақт захира қилмаслик.
Қисқа жавоблар
Сотувчида ипотекада бўлган квартирани сотиб олса бўладими?
Бўлади — харидор суммасининг бир қисми банк орқали қарз қолдиғини ёпади, шундан кейин гаров олиб ташланади ва мулк ўтказилади.
Ипотекадаги квартира битимида ким иштирок этади?
Харидор, сотувчи ва кредитор-банк — банкнинг розилиги ва расман гаров олиб ташланишисиз битимни якунлаб бўлмайди.
Бундай битим қанча вақт олади?
Оддий хариддан узоқроқ — банкда қарз қолдиғини тасдиқлаш ва гаровни олиб ташлашга вақт қўшилади, одатда бир неча ҳафта.
Ипотекани муддатидан олдин ёпиш комиссиясини ким тўлайди?
Бу тарафлар келишуви масаласи, уни шартномада аниқ ёзиб қўйиш керак, охирги дақиқада баҳслашмаслик учун.
Турли банкларда ипотека шартларини қаерда солиштириш мумкин?
Бир нечта банк дастурларини бирдан солиштириш қулай.
Қисқача
- Ипотекадаги квартирани сотиб олиш мумкин — ҳисоб-китоб банк орқали боради, тўғридан-тўғри сотувчига эмас.
- Битим санасидаги аниқ қарз қолдиғини банкдан аниқлаштиринг.
- Гаров расман олиб ташланмагунча сотувчига пул берманг.
- Ҳужжатларни қайта расмийлаштиришга бир неча ҳафта захира қўйинг.
- Шартномада банк комиссиясини ким тўлашини ва гаровдан бош тортилса нима бўлишини ёзинг.
- Турли банкларни кўриб чиқсангиз, ипотека саҳифасида ставкаларни солиштиринг ва тўловни ипотека калкуляторида ҳисобланг, мос квартирани эса кўчмас мулк бўлимида қидиринг.
- Кредитнинг тўлиқ қиймати нима эканини олдиндан билиб олиш банкларни солиштиришда фойдали бўлади.
