Шаҳноза июл жазирама иссиғида Мирзо Улуғбекда тирбандликда турган эди, асбоб тахтачасидаги ҳарорат стрелкаси қизил зонага секин силжиди. У эсанкиради: давом этиб ҳайдашми, кондиционерни ўчиришми ёки двигателни тўғридан-тўғри оқимда ўчиришми? Охир-оқибат йўл четига етиб олди, лекин қаттиқ қўрқиб қолди.
Двигател ёзда қизиб кеца нима қилиш керак — стрелка юқорига кетганда ҳар бир ҳайдовчи учун долзарб савол: дим ҳаво, тирбандлик ва эски совутиш суюқлиги биргаликда айнан йўлда, парковкада эмас, қайнаб кетиш хавфини оширади.
Қизиб кетиш пайтида нима қилиш кераклигини, буни олдини қандай олишни ва стрелка қизил зонага кўтарилганда кўпинча нима сабаблигини кўриб чиқамиз.
Двигател йўлда қизиб кета бошласа нима қилиш керак
Ҳа, стрелка қизил зонага яқинлашса, биринчи навбатда печкани максимал даражага қўйинг — ғалати туюлса ҳам, бу двигателдан иссиқликнинг бир қисмини олади. Хавфсиз йўл четига чиқинг, двигателни ўчиринг ва капутни дарҳол очманг — босим остидаги иссиқ антифриз куйдириши мумкин.
Капут остидан буғ чиқса, йўл четини кутмасдан дарҳол тўхтанг. Капутни очишдан олдин двигателга камида 15–20 дақиқа совиш учун вақт беринг, кенгайтирувчи бак қопқоғини очишдан олдин эса янада кўпроқ.
Нега двигател айнан ёзда қизиб кетади
Иссиқлик совутиш тизимига икки томондан юкламани оширади: ташқи ҳаво иссиқроқ, яъни радиатор иссиқликни ёмонроқ беради, тирбандлик эса двигателни ҳолостой айланишда ишлашга мажбур қилади, панжара орқали пуфлаш камроқ бўлади. Устига эски ёки паст даражадаги совутиш суюқлигини қўшинг — биринчи иссиқ ҳафтадаёқ қизиб кетиш деярли муқаррар.
Таниш ҳолат: «— Антифризни охирги марта қачон алмаштиргансан? — Тугамагандек эди, бир неча марта suv қўшиб қўйгандим». Антифриз ўрнига suv — ёзги қизиб кетишнинг тез-тез учрайдиган сабаби: у тезроқ қайнайди ва тизимни чанг-туздан ёмонроқ ҳимоя қилади.
| Қизиб кетиш сабаби | Қандай намоён бўлади | Нимани текшириш керак |
|---|---|---|
| Антифриз даражаси паст | тирбандликда стрелка трассадагидан кўпроқ ўсади | кенгайтирувчи бакдаги даража |
| Радиатор ташқаридан битган | қизиб кетиш кўпроқ ҳолостой айланишда | радиатор катакчаларининг тоза ёки йўқлиги |
| Вентилятор ишламаяпти | тирбандликда қизиб кетади, трассада нормал | қизишда вентилятор ёқиладими |
Профилактика ёки қизиб кетгандан кейинги таъмир қайси бири арзон — қандай ҳисоблаш
Формула оддий: совутиш тизимини режали хизмат кўрсатиш нархини қизиб кетгандан кейинги таъмир нархи билан солиштиринг — одатда фарқ бир неча баробар.
Шартли рақамларда мисол: антифризни режали алмаштириш ва термостатни текшириш — шартли икки йилда бир марта 300 000 сўм. Жиддий қизиб кетгандан кейин блок боши прокладкасини алмаштириш билан таъмир — 3 000 000 сўмдан юқори, рақамлар шартли, ўз сервисингизда текширинг. Фарқ профилактикани ўн баробар қоплайди.
Иккинчи мисол: антифриз ўрнига suv қўшиш бепул туюлади, лекин йилига 20 000 km пробегда бундай тежамкорлик биринчи иссиқ ёзда бир неча баробар қиммат таъмир хавфига айланади.
Иссиқ кунларда узоқ йўлга чиқишдан олдин нимани текшириш керак
- Совуқ двигателда кенгайтирувчи бакдаги совутиш суюқлиги даражасини текширинг.
- Радиаторни ташқаридан чанг ва патлардан битиб қолганига кўздан текширинг.
- Жойида ишлаётган двигателда радиатор вентилятори ёқилишига ишонч ҳосил қилинг.
- Совутиш тизими шлангларини ёриқ ва оқишга текширинг.
- Узоқ йўлга, айниқса вилоятга, ортиқча совутиш суюқлигини олиб юринг.
Совутиш тизими бир марта эмас, доимий носозлик берса, ҳар ҳафта суюқлик қўшиб юрмасдан сервисда диагностикадан ўтган маъқул — усталарни хизматлар бўлимидан топиш мумкин. Ёзда узоқ йўлга чиқишдан олдин машина узоқ вақт туриб қолса нима қилиш керак мақоласига қараб олиш фойдали — туриб қолгандан кейин совутиш тизими кўпинча саргузашт тайёрлайди.
Тез-тез учрайдиган хатолар
Биринчи хато — «ҳозирча» деб антифриз ўрнига suv қуйиб, алмаштиришни унутиш: suv тезроқ қайнайди ва тизимни коррозиядан ҳимоя қилмайди. Иккинчиси — биринчи буғ чиқишида совишини кутмасдан дарҳол двигателни ўчириб капутни очиш — босим остидаги иссиқ буғ ва антифриз жиддий куйдириши мумкин.
Учинчи хато — «етиб олдим, ҳаммаси жойида» деб қизиб кетишга эътибор бермаслик: ҳатто битта жиддий қизиб кетиш блок боши прокладкасини сезилмасдан шикастлаши мумкин, муаммо эса бир ойдан кейин чиқади. Қизиб кетгандан кейинги таъмир катта суммага чиқса, шартларни истеъмол кредити бўлимидан текширинг, ишончлироқ машинага ўтиш осонроқ бўлса — пробегли автомобиллар бўлимидан.
Қисқа жавоблар
Ҳарорат стрелкаси қизил зонага кеца нима қилиш керак?
Печкани максимал даражага қўйинг, хавфсиз йўл четига чиқинг ва двигателни ўчиринг. Капутни дарҳол очманг — моторга камида 15–20 дақиқа совиш учун вақт беринг.
Қизиб кетган двигател билан давом этиб ҳайдаш мумкинми?
Йўқ, дарҳол тўхтаган маъқул: қизиб кетган моторда давом этиш кўпинча блок боши прокладкасини шикастлаш билан тугайди. Ярим соат йўқотиш ойга таъмирдан яхшироқ.
Нега двигател айнан тирбандликда қизиб кетади?
Тирбандликда мотор ҳолостой айланишда ишлайди, панжара орқали пуфлаш заиф, ташқи иссиқлик эса совутиш тизимига юкни кучайтиради. Трассада ҳаво оқими одатда вазиятни қутқаради.
Антифриз ўрнига suv қўшса бўладими?
Фавқулодда ҳолатда бир марта мумкин, лекин доимий эмас: suv тезроқ қайнайди ва тизимни чанг-туз ва коррозиядан ёмонроқ ҳимоя қилади. Биринчи имкониятда нормал антифризга алмаштиринг.
Ёзда совутиш тизимини қанчалик тез-тез текшириш керак?
Иссиқ мавсумда суюқлик даражасини ҳар икки ҳафтада бир текширинг, узоқ йўлдан олдин эса албатта. Тўлиқ диагностикани машинангиз регламентига қараб қилинг.
Қисқача
- Қизиб кетганда печкани максималга қўйинг ва капутни дарҳол очмасдан тўхтанг.
- Ёзда совутиш тизимига иссиқлик, тирбандлик ва эски суюқлик биргаликда юкланади.
- Антифриз ўрнига suv — зарарсиз тежамкорлик эмас, ёзги қизиб кетишнинг одатий сабаби.
- Тизимга профилактик хизмат қизиб кетгандан кейинги таъмирдан бир неча баробар арзон.
- Узоқ ёзги йўлдан олдин суюқлик даражаси, радиатор ва вентиляторни текширинг.
Суммалар ва тўловларни NARXTOP калкуляторида ҳисоблаб кўриш қулай.
