Shahnoza iyul jazirama issig'ida Mirzo Ulug'bekda tirbandlikda turgan edi, asbob taxtachasidagi harorat strelkasi qizil zonaga sekin siljidi. U esankiradi: davom etib haydashmi, konditsionerni o'chirishmi yoki dvigatelni to'g'ridan-to'g'ri oqimda o'chirishmi? Oxir-oqibat yo'l chetiga yetib oldi, lekin qattiq qo'rqib qoldi.
Dvigatel yozda qizib ketsa nima qilish kerak — strelka yuqoriga ketganda har bir haydovchi uchun dolzarb savol: dim havo, tirbandlik va eski sovutish suyuqligi birgalikda aynan yo'lda, parkovkada emas, qaynab ketish xavfini oshiradi.
Qizib ketish paytida nima qilish kerakligini, buni oldini qanday olishni va strelka qizil zonaga ko'tarilganda ko'pincha nima sababligini ko'rib chiqamiz.
Dvigatel yo'lda qizib keta boshlasa nima qilish kerak
Ha, strelka qizil zonaga yaqinlashsa, birinchi navbatda pechkani maksimal darajaga qo'ying — g'alati tuyulsa ham, bu dvigateldan issiqlikning bir qismini oladi. Xavfsiz yo'l chetiga chiqing, dvigatelni o'chiring va kaputni darhol ochmang — bosim ostidagi issiq antifriz kuydirishi mumkin.
Kaput ostidan bug' chiqsa, yo'l chetini kutmasdan darhol to'xtang. Kaputni ochishdan oldin dvigatelga kamida 15–20 daqiqa sovish uchun vaqt bering, kengaytiruvchi bak qopqog'ini ochishdan oldin esa yanada ko'proq.
Nega dvigatel aynan yozda qizib ketadi
Issiqlik sovutish tizimiga ikki tomondan yuklamani oshiradi: tashqi havo issiqroq, ya'ni radiator issiqlikni yomonroq beradi, tirbandlik esa dvigatelni holostoy aylanishda ishlashga majbur qiladi, panjara orqali puflash kamroq bo'ladi. Ustiga eski yoki past darajadagi sovutish suyuqligini qo'shing — birinchi issiq haftadayoq qizib ketish deyarli muqarrar.
Tanish holat: «— Antifrizni oxirgi marta qachon almashtirgansan? — Tugamagandek edi, bir necha marta suv qo'shib qo'ygandim». Antifriz o'rniga suv — yozgi qizib ketishning tez-tez uchraydigan sababi: u tezroq qaynaydi va tizimni chang-tuzdan yomonroq himoya qiladi.
| Qizib ketish sababi | Qanday namoyon bo'ladi | Nimani tekshirish kerak |
|---|---|---|
| Antifriz darajasi past | tirbandlikda strelka trassadagidan ko'proq o'sadi | kengaytiruvchi bakdagi daraja |
| Radiator tashqaridan bitgan | qizib ketish ko'proq holostoy aylanishda | radiator katakchalarining toza yoki yo'qligi |
| Ventilyator ishlamayapti | tirbandlikda qizib ketadi, trassada normal | qizishda ventilyator yoqiladimi |
Profilaktika yoki qizib ketgandan keyingi ta'mir qaysi biri arzon — qanday hisoblash
Formula oddiy: sovutish tizimini rejali xizmat ko'rsatish narxini qizib ketgandan keyingi ta'mir narxi bilan solishtiring — odatda farq bir necha barobar.
Shartli raqamlarda misol: antifrizni rejali almashtirish va termostatni tekshirish — shartli ikki yilda bir marta 300 000 so'm. Jiddiy qizib ketgandan keyin blok boshi prokladkasini almashtirish bilan ta'mir — 3 000 000 so'mdan yuqori, raqamlar shartli, o'z servisingizda tekshiring. Farq profilaktikani o'n barobar qoplaydi.
Ikkinchi misol: antifriz o'rniga suv qo'shish bepul tuyuladi, lekin yiliga 20 000 km probegda bunday tejamkorlik birinchi issiq yozda bir necha barobar qimmat ta'mir xavfiga aylanadi.
Issiq kunlarda uzoq yo'lga chiqishdan oldin nimani tekshirish kerak
- Sovuq dvigatelda kengaytiruvchi bakdagi sovutish suyuqligi darajasini tekshiring.
- Radiatorni tashqaridan chang va patlardan bitib qolganiga ko'zdan tekshiring.
- Joyida ishlayotgan dvigatelda radiator ventilyatori yoqilishiga ishonch hosil qiling.
- Sovutish tizimi shlanglarini yoriq va oqishga tekshiring.
- Uzoq yo'lga, ayniqsa viloyatga, ortiqcha sovutish suyuqligini olib yuring.
Sovutish tizimi bir marta emas, doimiy nosozlik bersa, har hafta suyuqlik qo'shib yurmasdan servisda diagnostikadan o'tgan ma'qul — ustalarni xizmatlar bo'limidan topish mumkin. Yozda uzoq yo'lga chiqishdan oldin mashina uzoq vaqt turib qolsa nima qilish kerak maqolasiga qarab olish foydali — turib qolgandan keyin sovutish tizimi ko'pincha sarguzasht tayyorlaydi.
Tez-tez uchraydigan xatolar
Birinchi xato — «hozircha» deb antifriz o'rniga suv quyib, almashtirishni unutish: suv tezroq qaynaydi va tizimni korroziyadan himoya qilmaydi. Ikkinchisi — birinchi bug' chiqishida sovishini kutmasdan darhol dvigatelni o'chirib kaputni ochish — bosim ostidagi issiq bug' va antifriz jiddiy kuydirishi mumkin.
Uchinchi xato — «yetib oldim, hammasi joyida» deb qizib ketishga e'tibor bermaslik: hatto bitta jiddiy qizib ketish blok boshi prokladkasini sezilmasdan shikastlashi mumkin, muammo esa bir oydan keyin chiqadi. Qizib ketgandan keyingi ta'mir katta summaga chiqsa, shartlarni iste'mol krediti bo'limidan tekshiring, ishonchliroq mashinaga o'tish osonroq bo'lsa — probegli avtomobillar bo'limidan.
Qisqa javoblar
Harorat strelkasi qizil zonaga ketsa nima qilish kerak?
Pechkani maksimal darajaga qo'ying, xavfsiz yo'l chetiga chiqing va dvigatelni o'chiring. Kaputni darhol ochmang — motorga kamida 15–20 daqiqa sovish uchun vaqt bering.
Qizib ketgan dvigatel bilan davom etib haydash mumkinmi?
Yo'q, darhol to'xtagan ma'qul: qizib ketgan motorda davom etish ko'pincha blok boshi prokladkasini shikastlash bilan tugaydi. Yarim soat yo'qotish oyga ta'mirdan yaxshiroq.
Nega dvigatel aynan tirbandlikda qizib ketadi?
Tirbandlikda motor holostoy aylanishda ishlaydi, panjara orqali puflash zaif, tashqi issiqlik esa sovutish tizimiga yukni kuchaytiradi. Trassada havo oqimi odatda vaziyatni qutqaradi.
Antifriz o'rniga suv qo'shsa bo'ladimi?
Favqulodda holatda bir marta mumkin, lekin doimiy emas: suv tezroq qaynaydi va tizimni chang-tuz va korroziyadan yomonroq himoya qiladi. Birinchi imkoniyatda normal antifrizga almashtiring.
Yozda sovutish tizimini qanchalik tez-tez tekshirish kerak?
Issiq mavsumda suyuqlik darajasini har ikki haftada bir tekshiring, uzoq yo'ldan oldin esa albatta. To'liq diagnostikani mashinangiz reglamentiga qarab qiling.
Qisqacha
- Qizib ketganda pechkani maksimalga qo'ying va kaputni darhol ochmasdan to'xtang.
- Yozda sovutish tizimiga issiqlik, tirbandlik va eski suyuqlik birgalikda yuklanadi.
- Antifriz o'rniga suv — zararsiz tejamkorlik emas, yozgi qizib ketishning odatiy sababi.
- Tizimga profilaktik xizmat qizib ketgandan keyingi ta'mirdan bir necha barobar arzon.
- Uzoq yozgi yo'ldan oldin suyuqlik darajasi, radiator va ventilyatorni tekshiring.
Summalar va to‘lovlarni NARXTOP kalkulyatorida hisoblab ko‘rish qulay.
