Дилноза ва Шерзод турмуш қургандан уч йил кейин Юнусободда квартира сотиб олишди — кредит учун қулайроқ бўлсин деб, эрининг номига расмийлаштиришди. Саккиз йилдан сўнг ажрашишга қарор қилишди, ва ўшанда Дилноза квартира ўз номида эмаслиги учун ҳеч нарсага даъво қила олмайман деб ўйлаган экан. Никоҳ даврида сотиб олинган квартира ажрашганда кимга қолади? Агар уй-жой никоҳ даврида оила умумий пулида сотиб олинган бўлса, у иккала эр-хотиннинг умумий мулки ҳисобланади — қоғозда ким номига ёзилганидан қатъи назар. Ажрашганда бундай квартира тенг бўлинади ёки сотиб, тушган пул тақсимланади, агар тарафлар бошқача келишмаган бўлса.
Умумий ва шахсий мулк — фарқи нимада
Умумий мулк — бу эр-хотин никоҳ давомида бирга орттирган ҳамма нарса: квартира, машина, омонатлар, бизнесдаги улуш. Шахсий мулк — никоҳдан олдин бўлган, мерос ёки совға сифатида фақат шахсан унга тегишли бўлган нарса. Никоҳ даврида умумий даромадга сотиб олинган квартира — ҳатто кредит тўловлари фақат бир томоннинг иш ҳақи картасидан кетган бўлса ҳам — одатда умумий мулк ҳисобланади.
Квартира турмуш қуришдан олдин олинган бўлса, кимга қолади
Агар квартира никоҳдан олдин сотиб олинган бўлса ёки никоҳ даврида мерос ёки совға тариқасида келган бўлса, у ким номига расмийлаштирилган бўлса, ўшанинг шахсий мулки бўлиб қолади. Иккинчи турмуш ўртоғи унга даъво қила олмайди — агар у катта пул киритмаган бўлса, масалан, уй нархини сезиларли оширган таъмирлаш қилмаган бўлса. Бундай ҳолатлар баҳсли бўлиб, суд алоҳида кўриб чиқади.
Бўлишда улушларни қандай ҳисоблаш керак
Бўлиш формуласи оддий: агар улушлар бошқача келишилмаган бўлса, квартира нархи эр-хотин сонига бўлинади. Мисол: квартира 500 000 000 сўм туради (рақамлар шартли, ўзингизники билан алмаштиринг). Тенг бўлишда 500 000 000 сўмлик улушдан ҳар бирига 250 000 000 сўм тўғри келади — ёки квартиранинг ярми жисмонан, ёки бир томон иккинчисининг улушини пул билан сотиб олса. Агар оилада вояга етмаган болалар бўлса, суд тенгликдан четга чиқиб, болалар қолаётган ота-онанинг улушини ошириши мумкин.
| Нима ҳисобланади | Қандай ҳисобланади | Мисол |
|---|---|---|
| Квартира нархи | бўлиш кунидаги бозор нархи | 500 000 000 сўм |
| Ҳар бир томоннинг улуши | нарх ÷ 2 (тенг бўлишда) | 250 000 000 сўм |
| Кредитдан қолган қарз | бўлишдан олдин умумий нархдан айирилади | минус 80 000 000 сўм қарз |
Квартира кредитда бўлса, бўлиш мумкинми
Мумкин, лекин мураккаброқ: аввал банкка қолган қарз ҳисобланади, у квартиранинг бозор нархидан айирилади, кейин қолган сумма эр-хотин ўртасида бўлинади. Кредит ҳеч қаерга йўқолмайди — банкка ким ажрашаётгани муҳим эмас, тўлашни иккаласи ҳам ёки квартирани ўзига қолдирган томон давом эттиради, агар шундай келишилган бўлса. Қолган қарз ва ортиқча тўловни уй-жой кредити калкуляторида ўзингиз синаб кўринг — ўз банкингиз шартларини киритинг.
Квартира фақат бир томоннинг пулига олинган бўлса нима қилиш керак
Таниш ҳолат: бир томоннинг ота-онаси бошланғич тўловга пул беришди, квартира эса иккаласига расмийлаштирилди. Расман бу барибир умумий мулк ҳисобланади, агар пул аниқ шу кишига шахсий совға экани ҳақида хат ёки шартнома бўлмаса. Катта оилавий пул ўтказмаларини ёзма расмийлаштирган маъқул — кейин исботлаш осонроқ бўлади. Баҳсли вазиятда хизматлар бўлими орқали мутахассисга мурожаат қилиш мумкин.
Квартира ким номига расмийлаштирилганини қандай текшириш керак
- Квартирага бўлган ҳуқуқлар ҳақида кўчирма буюртма қилинг — у ҳозирги эгасини ва рўйхатга олинган санани кўрсатади.
- Сотиб олинган санани никоҳ гувоҳномасидаги сана билан солиштиринг.
- Никоҳ шартномаси бор-йўқлигини текширинг — бўлса, бўлиш умумий қоида бўйича эмас, унинг шартлари бўйича кетади.
- Сумма ёки кредит баҳсли бўлса, нотариус ёки юристдан маслаҳат олинг — тафсилотлар ҳар бир иш бўйича алоҳида.
Агар бўлиш квартирани сотиб, алоҳида яшашга қарор қилиш билан тугаган бўлса, янги уйни кўчмас мулк эълонларидан қидиринг, пулни эса битимда пулни хавфсиз ўтказиш ҳақидаги мақолада ёзилганидек топширинг.
Кўп учрайдиган хатолар
Биринчи хато — квартира бир томон номига расмийлаштирилгани учун иккинчиси ҳеч нарсага даъво қилолмайди, деб ўйлаш. Никоҳ даврида сотиб олинган бўлса, бу ундай эмас. Иккинчи хато — квартирани баҳолатмасдан «кўз билан» бўлиш: мустақил баҳоловсиз улушни сотиб олишда арзон ёки қиммат ҳисоблаш осон. Учинчиси — кредитдан қолган қарзни унутиб, квартиранинг тўлиқ нархини бўлиш. Ажрашгандан кейин янги турмуш ўртоғи ёки қариндош билан бирга уй олишни режалаштирсангиз, худди шундай баҳслардан қочиш учун икковлашиб квартира сотиб олиш ҳақидаги мақолани олдиндан ўқинг.
Қисқа жавоблар
Никоҳ даврида сотиб олинган квартира бир томон номига расмийлаштирилган бўлса ҳам бўлинадими?
Ҳа, бўлинади, агар никоҳ даврида умумий маблағга сотиб олинган бўлса — қоғозда ким номига ёзилгани муҳим эмас. У фақат никоҳ шартномаси бўлса ёки пул шахсий экани исботланса, шахсий мулк бўлади.
Квартира турмуш қуришдан олдин олинган бўлса нима бўлади?
У сотиб олган томоннинг шахсий мулки бўлиб қолади ва ажрашганда бўлинмайди, иккинчи томон таъмирлаш ёки яхшилашга катта маблағ киритган ҳолатлардан ташқари.
Кредитдаги квартира ажрашганда қандай бўлинади?
Аввал бозор нархидан банкка қолган қарз айирилади, кейин қолган сумма эр-хотин ўртасида бўлинади — кредит тўловлари тартибини тарафлар алоҳида келишади.
Квартирани судсиз бўлиш мумкинми?
Мумкин, агар эр-хотин мулкни бўлиш ҳақида нотариус олдида келишув имзоласа — бу суд жараёнидан тезроқ ва арзонроқ, лекин иккала томоннинг розилиги керак.
Болалар квартирани бўлишга таъсир қиладими?
Ҳа, суд вояга етмаган болалар қолаётган ота-онанинг улушини ошириши мумкин, айниқса оилада бошқа уй-жой бўлмаса.
Қисқача
- Никоҳ даврида сотиб олинган квартира, бир томон номига расмийлаштирилган бўлса ҳам, одатда иккала томоннинг умумий мулки ҳисобланади.
- Никоҳдан олдин сотиб олинган ёки совға ва мерос сифатида келган уй-жой ажрашганда бўлинмайди.
- Кредитда аввал қолган қарз айирилади, кейин қолган нарх бўлинади.
- Никоҳ шартномаси бўлиш қоидаларини ўзгартиради — баҳсдан олдин борлигини текширинг.
- Нотариус олдидаги келишув, иккала томон рози бўлса, суддан тезроқ.
- Мураккаб ҳолатлар — бир томоннинг катта таъмирлаши, ота-онадан баҳсли ўтказмалар — алоҳида юрист ёки нотариус томонидан кўриб чиқилади.
Банк маҳсулотлари ва шартларини NARXTOP кредитлар бўлимида солиштириш мумкин.
