Юнусободда квартира эгаси бошқа шаҳарга кўчиб кетаётган эди ва квартирани жўнашига уч кун қолганда шошилинч топширди. Биринчи жавоб берган одамни олди — паспортига ҳам тўғри қарамади. Икки ойдан сўнг маълум бўлдики, икки хонали квартирада икки талаба ўрнига бештаси яшаяпти, пастдаги қўшнилар ҳар кеча шовқиндан шикоят қилади, пул эса ваъда қилинган уч ойдан атиги бир марта келган.
Квартирангизга ишончли ижарачини қандай танлаш мумкин? Биринчи таассуротга эмас, уч нарсага қаранг: ҳужжатларга, тасдиқланган иш ёки ўқиш жойига ва одам кўрикда ўзини қандай тутишига — шартномани ўқимай имзолашга шошиладими ёки ҳар бир бандни диққат билан ўқийдими. Жойлашишда майда-чуйдаларга эътибор берадиган одам одатда тўловга ҳам пухта ёндашади. Текшириш учун кетган икки-уч кун, муаммоли ижарачи билан бўлган ойлардан арзонга тушади. Ўзингиз изласангиз, эълонингизни ижарага уй топшириш бўлимида жойлаштиринг.
Кўрикда нимани сўраш ва қандай ҳужжат олиш керак
Аввал саволлар: ким яшайди, ким бўлиб ишлайди, қанча муддатга, уй ҳайвони борми. Жавобнинг ўзи эмас, қандай берилиши муҳим.
— Икковлашиб яшайсизми? — Ҳа, мен ва эрим. — Иккалангиз ҳам ишлайсизми? — Мен бозорда, эрим ҳозирча иш қидиряпти.
Бу рад этиш сабаби эмас, лекин биринчи ойни ким тўлашини сўрашга арзийди. Ҳужжатдан паспорт керак — асл нусхаси билан солиштиринг, телефондаги расм билан эмас — ва қариндош ёки иш берувчисининг рақами, одамнинг ҳақиқийлигини тасдиқлайдиган.
Аслида неча киши яшайди
Эр-хотин «икковлашиб» дейди, олти ойдан сўнг дам олиш кунлари бутун оила «болага ёрдам бериш учун» келиб қолади. Расман қоидабузарлик эмас, лекин ҳисоблагичлар бошқача кўрсатади. Одатий ҳолат: талаба қиз квартирани ёлғиз олди, бир ойдан сўнг дўсти ҳам кўчиб келди, иккови тенг тўлайди, уй эгасига айтишмади. Ташриф пайтида маълум бўлди — шартнома қўшимча тўлов билан қайта тузилди.
Бўш туриш ва кафолат пули таваккалини қандай ҳисоблаш
Бўш туриш формуласи: ижара ÷ 30 × бўш кунлар. Мисол: 3 000 000 сўмлик ижара, квартира ижарачилар орасида 12 кун бўш турди — 3 000 000 ÷ 30 × 12 = 1 200 000 сўм соф зарар. Рақамлар шартли, ўзингизникини қўйинг.
Кафолат пули формуласи: ижара × ойлар сони — айнан шуни қоплайди. Бир ойлик кафолат пули тўсатдан кўчиб кетишда фақат сўнгги ойни ёпади, девор таъмирини эмас. Ижарачи 6 000 000 сўм қарздор бўлса, кафолат пули эса ярим ойлик — 1 500 000 — бўлса, уй эгаси 4 500 000 сўм йўқотади.
| Нимани ҳисоблаймиз | Қандай ҳисоблаймиз | Мисол |
|---|---|---|
| Бўш туришдан зарар | ижара ÷ 30 × бўш кунлар | 3 000 000 ÷ 30 × 12 = 1 200 000 сўм |
| Бир ойлик кафолат пули қоплайдигани | ижара × 1 | 3 000 000 сўм — фақат сўнгги ой |
| Тўлиқсиз кафолатдаги қарз | қарз − кафолат пули | 6 000 000 − 1 500 000 = 4 500 000 сўм |
Кимга ижарага бериш қулайроқ
- Болали оила — узоқроқ яшайди, лекин таъмир тезроқ эскиради.
- Фарзандсиз эр-хотин — озодароқ ва барқарор, лекин фарзанд кўрса кўчиб кетиши мумкин.
- Талабалар биргаликда — кўпинча ота-оналар олдиндан тўлайди, лекин таркиб алмашиб туради.
- Икки мутахассис бирга — яхши даромад, лекин бирининг иши алмашса иккаласи ҳам кетади.
Иккиланаётган бўлсангиз, ўз ҳудудингиздаги ижарага уй эълонларига қаранг. Квартира ҳали жиҳозланмаган бўлса, бизда квартирани бўлиб-бўлиб тўлаб жиҳозлаш қанча туриши ҳақида ҳисоб-китоб бор.
Уй эгасининг тез-тез қиладиган хатолари
Байрамлар олдидан шошилиб биринчи келганни олиш. Оғзаки келишув билан калитларни бериш. Неча киши кўчиб келишини сўрамаслик. Кўрикка шахсан бормай, қўшни ёки воситачига ишониб топшириш. Таниш ҳолат: уй эгаси танишининг танишига шартномасиз топширди — «ўзимизникилар-ку». Олти ойдан сўнг ижарачилар огоҳлантирмасдан кўчиб кетишди, икки ойлик қарз ва синдирилган кран қолдириб — сўраб-суриштирадиган ҳеч ким йўқ эди. Умуман ижарага беришни истамай қолсангиз, ҳудудингизда нима сотилаётганини кўчмас мулк бўлимида кўриб чиқинг.
Қисқа жавоблар
Ижарачидан паспорт сўраш шартми?
Ҳа, асл нусхасини солиштириб, серия-рақамини шартномага ёзинг — низо чиқса ким билан иш кўраётганингизни билишнинг ягона йўли шу.
Бир хонали квартирада неча киши яшаши мумкин?
Қатъий расмий норма йўқ, бу келишув масаласи. Соғлом фикрга таянинг, олдиндан келишилмаган ортиқча одамларга эмас.
Шартномасиз ижарага бериш мумкинми?
Мумкин, лекин хавфли: қоғозсиз суммани, кўчиб кириш санасини ва топшириш ҳолатини исботлаш қийин.
Ижарачи рухсациз уй ҳайвони олиб келса нима қилиш керак?
Сезган заҳоти сокин гаплашинг. Шартномада тақиқ бўлса, бу ҳайвонни олиб чиқишни сўраш учун асос.
Биринчи жавоб берган одамни олиш керакми?
Керак эмас — бир неча кунлик бўш туриш, тўламайдиган ижарачи билан бўлган ярим йилдан арзон. Икки-уч кунлик текширув одатда ўзини оқлайди.
Қисқача
- Квартирани кўрикнинг биринчи кунидаёқ топширманг.
- Паспортни асл нусхаси билан солиштириб, шартномага ёзинг.
- Неча киши яшашини ёзма тасдиқланг, оғзаки эмас.
- Кафолат пули фақат ўзига киритилганни қоплайди — олдиндан ҳисобланг.
- Ҳар бир ижарачи турининг ўз афзаллиги ва хавфи бор, «яхши-ёмон» дегани йўқ.
Суммалар ва тўловларни NARXTOP калкуляторида ҳисоблаб кўриш қулай.
Банк маҳсулотлари ва шартларини NARXTOP кредитлар бўлимида солиштириш мумкин.
