Yunusobodda kvartira egasi boshqa shaharga ko‘chib ketayotgan edi va kvartirani jo‘nashiga uch kun qolganda shoshilinch topshirdi. Birinchi javob bergan odamni oldi — pasportiga ham to‘g‘ri qaramadi. Ikki oydan so‘ng ma’lum bo‘ldiki, ikki xonali kvartirada ikki talaba o‘rniga beshtasi yashayapti, pastdagi qo‘shnilar har kecha shovqindan shikoyat qiladi, pul esa va’da qilingan uch oydan atigi bir marta kelgan.
Kvartirangizga ishonchli ijarachini qanday tanlash mumkin? Birinchi taassurotga emas, uch narsaga qarang: hujjatlarga, tasdiqlangan ish yoki o‘qish joyiga va odam ko‘rikda o‘zini qanday tutishiga — shartnomani o‘qimay imzolashga shoshiladimi yoki har bir bandni diqqat bilan o‘qiydimi. Joylashishda mayda-chuydalarga e’tibor beradigan odam odatda to‘lovga ham puxta yondashadi. Tekshirish uchun ketgan ikki-uch kun, muammoli ijarachi bilan bo‘lgan oylardan arzonga tushadi. O‘zingiz izlasangiz, e’loningizni ijaraga uy topshirish bo‘limida joylashtiring.
Ko‘rikda nimani so‘rash va qanday hujjat olish kerak
Avval savollar: kim yashaydi, kim bo‘lib ishlaydi, qancha muddatga, uy hayvoni bormi. Javobning o‘zi emas, qanday berilishi muhim.
— Ikkovlashib yashaysizmi? — Ha, men va erim. — Ikkalangiz ham ishlaysizmi? — Men bozorda, erim hozircha ish qidiryapti.
Bu rad etish sababi emas, lekin birinchi oyni kim to‘lashini so‘rashga arziydi. Hujjatdan pasport kerak — asl nusxasi bilan solishtiring, telefondagi rasm bilan emas — va qarindosh yoki ish beruvchisining raqami, odamning haqiqiyligini tasdiqlaydigan.
Aslida necha kishi yashaydi
Er-xotin «ikkovlashib» deydi, olti oydan so‘ng dam olish kunlari butun oila «bolaga yordam berish uchun» kelib qoladi. Rasman qoidabuzarlik emas, lekin hisoblagichlar boshqacha ko‘rsatadi. Odatiy holat: talaba qiz kvartirani yolg‘iz oldi, bir oydan so‘ng do‘sti ham ko‘chib keldi, ikkovi teng to‘laydi, uy egasiga aytishmadi. Tashrif paytida ma’lum bo‘ldi — shartnoma qo‘shimcha to‘lov bilan qayta tuzildi.
Bo‘sh turish va kafolat puli tavakkalini qanday hisoblash
Bo‘sh turish formulasi: ijara ÷ 30 × bo‘sh kunlar. Misol: 3 000 000 so‘mlik ijara, kvartira ijarachilar orasida 12 kun bo‘sh turdi — 3 000 000 ÷ 30 × 12 = 1 200 000 so‘m sof zarar. Raqamlar shartli, o‘zingiznikini qo‘ying.
Kafolat puli formulasi: ijara × oylar soni — aynan shuni qoplaydi. Bir oylik kafolat puli to‘satdan ko‘chib ketishda faqat so‘nggi oyni yopadi, devor ta’mirini emas. Ijarachi 6 000 000 so‘m qarzdor bo‘lsa, kafolat puli esa yarim oylik — 1 500 000 — bo‘lsa, uy egasi 4 500 000 so‘m yo‘qotadi.
| Nimani hisoblaymiz | Qanday hisoblaymiz | Misol |
|---|---|---|
| Bo‘sh turishdan zarar | ijara ÷ 30 × bo‘sh kunlar | 3 000 000 ÷ 30 × 12 = 1 200 000 so‘m |
| Bir oylik kafolat puli qoplaydigani | ijara × 1 | 3 000 000 so‘m — faqat so‘nggi oy |
| To‘liqsiz kafolatdagi qarz | qarz − kafolat puli | 6 000 000 − 1 500 000 = 4 500 000 so‘m |
Kimga ijaraga berish qulayroq
- Bolali oila — uzoqroq yashaydi, lekin ta’mir tezroq eskiradi.
- Farzandsiz er-xotin — ozodaroq va barqaror, lekin farzand ko‘rsa ko‘chib ketishi mumkin.
- Talabalar birgalikda — ko‘pincha ota-onalar oldindan to‘laydi, lekin tarkib almashib turadi.
- Ikki mutaxassis birga — yaxshi daromad, lekin birining ishi almashsa ikkalasi ham ketadi.
Ikkilanayotgan bo‘lsangiz, o‘z hududingizdagi ijaraga uy e’lonlariga qarang. Kvartira hali jihozlanmagan bo‘lsa, bizda kvartirani bo‘lib-bo‘lib to‘lab jihozlash qancha turishi haqida hisob-kitob bor.
Uy egasining tez-tez qiladigan xatolari
Bayramlar oldidan shoshilib birinchi kelganni olish. Og‘zaki kelishuv bilan kalitlarni berish. Necha kishi ko‘chib kelishini so‘ramaslik. Ko‘rikka shaxsan bormay, qo‘shni yoki vositachiga ishonib topshirish. Tanish holat: uy egasi tanishining tanishiga shartnomasiz topshirdi — «o‘zimiznikilar-ku». Olti oydan so‘ng ijarachilar ogohlantirmasdan ko‘chib ketishdi, ikki oylik qarz va sindirilgan kran qoldirib — so‘rab-surishtiradigan hech kim yo‘q edi. Umuman ijaraga berishni istamay qolsangiz, hududingizda nima sotilayotganini ko‘chmas mulk bo‘limida ko‘rib chiqing.
Qisqa javoblar
Ijarachidan pasport so‘rash shartmi?
Ha, asl nusxasini solishtirib, seriya-raqamini shartnomaga yozing — nizo chiqsa kim bilan ish ko‘rayotganingizni bilishning yagona yo‘li shu.
Bir xonali kvartirada necha kishi yashashi mumkin?
Qat’iy rasmiy norma yo‘q, bu kelishuv masalasi. Sog‘lom fikrga tayaning, oldindan kelishilmagan ortiqcha odamlarga emas.
Shartnomasiz ijaraga berish mumkinmi?
Mumkin, lekin xavfli: qog‘ozsiz summani, ko‘chib kirish sanasini va topshirish holatini isbotlash qiyin.
Ijarachi ruxsatsiz uy hayvoni olib kelsa nima qilish kerak?
Sezgan zahoti sokin gaplashing. Shartnomada taqiq bo‘lsa, bu hayvonni olib chiqishni so‘rash uchun asos.
Birinchi javob bergan odamni olish kerakmi?
Kerak emas — bir necha kunlik bo‘sh turish, to‘lamaydigan ijarachi bilan bo‘lgan yarim yildan arzon. Ikki-uch kunlik tekshiruv odatda o‘zini oqlaydi.
Qisqacha
- Kvartirani ko‘rikning birinchi kunidayoq topshirmang.
- Pasportni asl nusxasi bilan solishtirib, shartnomaga yozing.
- Necha kishi yashashini yozma tasdiqlang, og‘zaki emas.
- Kafolat puli faqat o‘ziga kiritilganni qoplaydi — oldindan hisoblang.
- Har bir ijarachi turining o‘z afzalligi va xavfi bor, «yaxshi-yomon» degani yo‘q.
Summalar va to‘lovlarni NARXTOP kalkulyatorida hisoblab ko‘rish qulay.
Bank mahsulotlari va shartlarini NARXTOP kreditlar bo‘limida solishtirish mumkin.
