Улуғбек эълон орқали Кобалт сотиб олди, ҳаммасини ҳалол расмийлаштирди, пулни нақд берди. Икки ойдан кейин банкдан қўнғироқ қилишди: машина аввалги эгасининг автокредити учун гаров экан, у тўловни тўхтатган. Масала ҳал бўлгунича Улуғбек машинадан эркин фойдалана олмади — гарчи расман виждонли харидор бўлса ҳам.
Бошқа бировнинг қарзи билан машина сотиб олмаслик учун нима қилиш керак — бу битимдан олдин ҳал қилинадиган савол, кейин эмас. Кредит гарови, суд ижрочиси арести ёки катта тўланмаган жарималар кўзга кўринмайди ва сотувчи билан суҳбатда ҳам ҳар доим чиқмайди.
"Қарзли машина" нимани англатади
Кўпинча бу уч ҳолатдан бири: машина банк олдида автокредит гарови сифатида турибди, суд қарори билан машинага арест қўйилган ёки аввалги эгада рўйхатга олишга таъсир қилиши мумкин бўлган катта тўланмаган жарималар тўпланган. Ҳар бир ҳолатда харидор ўзи ҳеч айби бўлмаса ҳам пул ва вақтдан ютқазади.
Сотиб олишдан олдин машинани қандай текшириш
Сотувчидан ҳужжатлар асл нусхасини сўранг ва кузовдаги ВИН ни техпаспорт билан солиштиринг. Нотариус ёки тегишли хизматдан машина гаровда ёки арестда эмаслигини битим имзоланишидан олдин аниқланг, кейин эмас. Сотувчи шошилтирса ва текширишга вақт бермаса — бу ўзи хавотирли белги.
Хавф ва текширув нархини қандай ҳисоблаш
Формула оддий: хавф нархи = машинанинг тўлиқ нархи × муаммо эҳтимоли. Катта битим суммасида кичик эҳтимол ҳам жиддий йўқотиш демак, текширув эса анча арзон туради.
1-мисол: машина 80 000 000 сўм туради, нотариусдаги текширув шартли 50 000–100 000 сўм. Муаммо эҳтимоли атиги 5% бўлса ҳам, текширувсиз кутилган йўқотиш — 80 000 000 × 0,05 = 4 000 000 сўм, текширув эса 40–80 марта арзон. 2-мисол: сотувчи гаров йўқлиги ҳақида янги маълумотнома берган бўлса, қўшимча текширув вақт жиҳатидан янада арзон бўлади.
| Нима ҳисобланади | Қандай | Мисол |
|---|---|---|
| Нотариусдаги текширув нархи | хизмат нархи, шартли | 50 000–100 000 сўм |
| Текширувсиз кутилган йўқотиш | машина нархи × муаммо эҳтимоли | 80 000 000 × 0,05 = 4 000 000 сўм |
| Текширувдан фойда | кутилган йўқотиш − текширув нархи | 4 000 000 − 75 000 ≈ 3 925 000 сўм |
Рақамлар шартли, ўзингизникини қўйинг: хизмат нархини жойида аниқланг, ҳисоб моҳияти аниқ рақамлардан муҳимроқ.
Шартномада нима бўлиши керак
Олди-сотди шартномасида сотувчи гаров, арест ва бошқа чекловлар йўқлигига кафолат беришини ва акс ҳолда жавобгар бўлишини ёзинг. Сотувчи ҳужжатлари нусхаларини сақланг ва пул берилган аниқ сумма ҳамда санани ёзинг — бу кейинроқ савол туғилса, ишни осонлаштиради.
Таниш ҳолат: Лакетти харидори пулни "ҳовлида" бериш ўрнига нотариус олдида учрашувни талаб қилди, сотувчи аввал ҳайрон бўлди, кейин рози бўлди — битим ярим соат кўпроқ давом этди, лекин хотиржам ўтди, ҳужжатлар дарҳол жойида текширилди.
Сотиб олишда кўп учрайдиган хатолар
- Пулни расписка ва шартномасиз нақд беришга рози бўлиш.
- Расмийлаштиришдан олдин кузовдаги ВИН ни ҳужжатлар билан солиштирмаслик.
- Сотувчи айтган "яна бир харидор" туфайли шошилиш.
- Машина юрган ва ҳужжатлари бор экан, демак тоза деб ўйлаш.
Тарихи шаффоф вариантларни расмий сотувчилардан қидириш осонроқ — автосалонлар таклифларини кўринг. Жисмоний шахслар эълонларини юрган машиналар бўлимидан кўринг, марка бўйича NARXTOP автомобиллар каталогида солиштиринг.
Машина сотувдан олдин узоқ юрмаган бўлса, жарима тўпланган ёки муддат ўтиб кетган бўлиши мумкин — машина узоқ ҳаракациз турса нима қилиш кераклигини ўқинг. Хизматларни расмийлаштириш учун NARXTOP хизматлари бўлимига қаранг.
Қисқа жавоблар
Бошқа бировнинг қарзи билан машина сотиб олмаслик учун нима қилиш керак?
Шартнома имзолашдан олдин машинани гаров ва арестга текширинг, ВИН ва ҳужжатларни солиштиринг, шартномада сотувчининг яширин чекловлар учун жавобгарлигини ёзинг. Сотувчи шошилтирса, шошилманг.
Сотиб олгандан кейин машина гаровда экани маълум бўлса нима қилиш керак?
Юристга мурожаат қилинг — виждонли харидорнинг ҳуқуқлари бор, лекин жараён тез эмас. Буни битимдан олдинги текширув билан олдини олиш осонроқ.
Сотувчининг оғзаки сўзига ишонса бўладими?
Йўқ, фақат ҳужжатли тасдиққа — гаров ва арест йўқлиги ҳақидаги маълумотномага. Низо юзага келса, сўзлар ҳеч нарсани кафолатламайди.
Нақд пулни распискасиз тўласа бўладими?
Йўқ, пул берилишини ҳар доим сумма, сана ва иккала томон имзоси билан ҳужжатлаштиринг — бу битимнинг иккала томонини ҳам ҳимоя қилади.
Қисқача
- Қарзли машина — бу кредит гарови, арест ёки катта тўланмаган жарималар.
- Сотиб олишдан олдинги текширув бутун битим суммасини йўқотишдан анча арзон.
- Кузовдаги ВИН ни ҳужжатлар билан солиштиринг ва чеклов йўқлиги маълумотномасини сўранг.
- Шартномада сотувчининг яширин қарзлар учун жавобгарлигини ёзинг.
- Сотувчининг шошилиши — машинани диққат билан текшириш сабаби, тезроқ имзолаш эмас.
Суммалар ва тўловларни NARXTOP калкуляторида ҳисоблаб кўриш қулай.
Банк маҳсулотлари ва шартларини NARXTOP кредитлар бўлимида солиштириш мумкин.
