Тошкентда квартира сотиб олиш учун эълондаги нархни эмас, бутун бюджетни ҳисоблаш керак: уй нархига расмийлаштириш, кўчиш, мебел ва дастлабки ойларга захира қўшилади. Кейин қидирув, кўриклар, ҳужжатларни текшириш, задаток, ҳисоб-китоб, рўйхатдан ўтказиш ва калит олингандан кейинги бир нечта зерикарли иш бошланади.
Тошкентда квартира хариди камдан-кам икки ҳафтада тугайди. Кўпчиликда бир ойдан олти ойгача вақт кетади: қидиради, савдолашади, ипотека тасдиғини кутади ва яна бошидан бошлайди. Бу нормал ҳолат. Ёмони бошқа нарса — одам шошиб, ҳужжатларини бир кўз билан кўрган квартирага задаток бериб қўяди.
Бутун йўлни тартиб билан кўриб чиқамиз. Аниқ суммалар бу ерда бўлмайди: Чилонзор ва Сергелидаги нархлар ўз ҳаёти билан яшайди ва ҳар мавсумда ўзгаради, шунинг учун ҳисобни бир йил олдинги рақамлардан эмас, янги квартира сотуви эълонларидан қилиш керак.
Квартира нархидан ташқари яна қанча пул керак
Энг кўп учрайдиган хато — эълондаги суммани тайёрлаб қўйиш. Бу ишламайди. Нархдан ташқари қуйидагиларга пул керак бўлади:
- Нотариус расмийлаштируви. Бож ва хизмат ҳақи битим суммасидан ҳисобланади, ставкалар ўзгариб туради — нотариусга нархни айтиб, задатокдан олдин ҳисоблаб беришини сўранг.
- Рўйхат ва маълумотномалар. Кўчирмалар, кадастр ҳужжатлари, коммунал қарз йўқлиги ҳақидаги маълумотнома — ҳар бири арзон, лекин ўнга яқин қоғоз йиғилади.
- Воситачи хизмати. Риелтор билан ишласангиз, комиссия биринчи кўрикдан олдин келишилади, квартирани ёқтириб қолганингиздан кейин эмас.
- Кўчиш ва майда таъмир. Ҳатто «таъмирли» квартирада ҳам қулф, розетка ва сантехниканинг майда қисми алмаштирилади.
- Уч ойлик захира. Квартира олиб, чўнтакни бўшатиб қўйиш — бир ойдан кейин фоиз эвазига қарз олишнинг энг ишончли йўли.
Сумманинг бир қисмини банкдан олсангиз, тўловни қидирувдан олдин ҳисобланг. Дастурлар шартлари ҳар хил, шунинг учун банкларнинг ипотека дастурларини солиштириб, ойлик тўловни ипотека калкуляторида чамалаб кўриш қулай. Бошланғич бадал ўйлагандан узоқроқ йиғилади: бу ҳақда алоҳида мақола бор — бошланғич бадални қандай йиғиш.
Квартирани қаердан излаш керак
Бир вақтнинг ўзида бир неча жойга қараш керак, акс ҳолда бозор манзараси қийшиқ чиқади.
- Эълонлар агрегаторлари. Бутун шаҳар кўринади: туман, қават, майдон ва хоналар сонини танлаш мумкин. Икки кечада керакли маҳаллада уч хонали уй аслида қанчага туришини тушунасиз.
- Янги уйлар тўғридан-тўғри. Бу ерда гап бошқача: қурувчидан бўлиб тўлаш, топшириш муддати, қурилиш босқичи. Уйлар рўйхатини қурувчиларнинг янги уйлари бўлимидан кўриш қулай.
- Маҳалла ва танишлар. Энг қизиқ вариантлар кўпинча эълонгача етиб бормайди — сотув ҳақида қўшнилар биринчи бўлиб билади.
Янги уй билан эски уй орасида иккиланаётган бўлсангиз, янги қурилиш ва иккиламчи уй таққосини ўқинг. Бу қарор бюджетни ҳам, муддатни ҳам кучли ўзгартиради.
Квартирани қандай кўриш керак
Биринчи кўрик уйни ёқтириш учун эмас, рад этиш сабабини топиш учун қилинади. Кундузи боринг. Ёнингизга иккинчи одамни олинг: у сиз сезмаган нарсани кўради, чунки сиз аллақачон хаёлан мебел жойлаштириб бўлгансиз.
- Suv ва босим. Ошхона ва ҳаммомдаги жўмракларни бир вақтда очинг. Suv ўчиб туришини ва қишда suv нима билан иситилишини сўранг.
- Иситиш. Марказий иситиш, колонка, қозон, кондиционер — қишки ҳисоблар ҳам, дарров пул сарфлаш керакми-йўқми деган савол ҳам шунга боғлиқ.
- Девор ва бурчаклар. Мебел орқасидаги қоронғи доғлар, нам ҳиди, битта бурчакдаги янги бўёқ — одатда яширилган оқиш.
- Қайта режалаштириш. Кадастр ҳужжатларида йўқ бузилган девор ёки кўчирилган ошхона — сотаётганда ва ипотека олаётганда сизнинг муаммойингиз бўлади.
- Подез, ҳовли, қўшнилар. Ҳовлида беш дақиқа туринг. Кўча нариги томонидаги қурилиш, тўйхона ёки шовқинли кафе ҳар кеча эшитилади.
Задатокдан олдин қайси ҳужжатларни текшириш керак
Қоида оддий: пул фақат шу квартирани сотиш ҳуқуқини исботлаган одамга берилади. Сотувчининг паспортини мулк ҳужжати билан солиштиринг — фамилия ҳарфма-ҳарф мос келиши керак. Олдингизда қариндоши турса, сотиш ва пул олиш ҳуқуқи ёзилган ишончнома керак, уни нотариусга кўрсатган маъқул.
Алоҳида текширилади: квартирада ким рўйхатда, коммунал қарз борми, ҳибс ёки гаров қўйилмаганми, турмуш ўртоғининг розилиги борми, битимда вояга етмаганлар қатнашганми. Тўлиқ рўйхат квартира сотиб олишдаги ҳужжатлар мақоласида. Айнан шу жойда нотариус ва юристга пул тежаш мумкин эмас.
Задаток, ҳисоб-китоб ва расмийлаштириш
Квартира танлангач, томонлар келишувни пул билан мустаҳкамлайди. Задаток ва аванс бир нарса эмас, рад этишнинг оқибати ҳам ҳар хил. Фарқлар эълон бўйича хавфсиз битим мақоласида ёзилган. Ҳар қандай пул топшириш сана, сумма, квартира манзили ва имзолар билан қоғозда қайд этилади.
Кейин нотариус, олди-сотди шартномаси ва ҳисоб-китоб. Шаҳарда ҳисоб-китоб турлича бўлади:
| Ҳисоб-китоб усули | Қандай кўринади | Нимага қараш керак |
|---|---|---|
| Нотариусда нақд пул | Пул шартнома имзоланаётганда топширилади | Санаш ва пулни текшириш, олинганлиги ҳақида тилхат шарт |
| Ҳисоб рақамига ўтказма | Сотувчи суммани банк ҳисобига олади | Банкда из қолади, лекин тартиб аниқ бўлсин: имзо — ўтказма — калит |
| Ипотека орқали банк | Харидордан бадал, қолганини банк ўтказади | Ўтказма муддати ва шартлари шартномада олдиндан ёзилади |
Шартнома имзолангач рўйхатдан ўтказилади, ва сизни мулкдор қиладиган нарса — айнан рўйхатдан ўтган битим. Ундан олдин яйраб кетишга эрта.
Калитни олгандан кейин нима қилинади
- Ўша куниёқ қулфларни алмаштириш — олдинги эгаларда одатда бир нечта нусха қолади.
- Suv, газ ва свет ҳисоблагичлари кўрсаткичини ёзиб олиш ва суратга олиш.
- Шахсий ҳисобларни ўзингизга ўтказиб, эски қарз қолмаганини текшириш.
Тез-тез учрайдиган хатолар
- Квартирада бўлмасдан ва ҳужжатларни кўрмасдан, сурат бўйича задаток бериш.
- «Қарз йўқ» деган гапга ишониб, қарзни квартира билан бирга олиш.
- Қайта режалаштиришни текширмаслик, кейин квартирани сота олмаслик ёки унинг ҳисобига кредит ололмаслик.
- Нотариусда шартномани тўлиқ ўқимасдан имзолаш.
Қисқа жавоблар
Тошкентда квартира харидини нимадан бошлаш керак
Бюджетни ҳисоблашдан: ўз пули, мумкин бўлган кредит, расмийлаштириш ва кўчишга пул. Кейин керакли туманлардаги эълонларни икки ҳафта кузатиб, ҳақиқий нархни билинг. Кўрикларни ўз шипингизни билганингиздан кейин бошланг.
Нечта квартирани кўриш керак
Оқилона энг ками — турли уйлардаги беш-олтита. Ундан кам бўлса солиштиришга нарса қолмайди ва сиз уйни уй ва туман бўйича эмас, обой бўйича баҳолайсиз.
Риелторсиз квартира олса бўладими
Бўлади, агар ўзингиз қўнғироқ қилиб, кўрикларга бориб, ҳужжатларни нотариусда текширишга тайёр бўлсангиз. Комиссияда тежаш ҳақиқий, лекин вақтни ўзингиздан сарфлайсиз.
Сотувчи задатокка шоширса нима қилиш керак
Тўхтанг. Шошқалоқлик харидорга қарши ишлайди. Оддий сотувчи ҳужжатни текширишга бир кун беради, бермайдигани нимадир яширади.
Қисқача
- Эълондаги нархни эмас, тўлиқ бюджетни ҳисобланг: расмийлаштириш, кўчиш ва захирани қўшинг.
- Биринчи кўрикка боришдан олдин икки ҳафта эълонларни кузатинг.
- Ҳужжатларни задатокдан кейин эмас, ундан олдин текширинг.
- Ҳар қандай пул топширишни қоғозда қайд этинг.
- Сиз мулкдор калитдан кейин эмас, рўйхатдан ўтгандан кейин бўласиз.
- Биринчи кунда — қулфлар, ҳисоблагичлар, шахсий ҳисоблар.
