Азиз хотини билан Мирзо Улуғбек туманидаги уч хонали квартирани уй-жой сотуви эълонлари орасидан танлади, сотувчи 620 миллион сўм сўради, банк даромадига қараб ипотекани маъқуллади — ва шу ерда маълум бўлдики, қарорни сотувчи ҳам, харидор ҳам эмас, мустақил баҳоловчи чиқаради. У келди ва икки кундан сўнг бутунлай бошқа сумма билан ҳисобот юборди. Банк ипотека учун квартирани қандай баҳолайди деган савол айнан шу пайтда туғилади.
Банк кредит сотувчи сўраган суммага эмас, мустақил баҳоловчи тасдиқлаган суммага қараб беради. Ким буни қилади ва баҳоловчи нимага қарайди — шуларни кўриб чиқамиз.
Банк ипотека учун квартирани қандай баҳолайди
Банк аккредитациядан ўтган баҳолаш компаниясига буюртма беради — баҳоловчи обектга боради, уни шу тумандаги ўхшаш квартиралар билан солиштиради ва банкка бозор қиймати ёзилган ҳисобот юборади. Банк бошланғич тўлов ва кредит суммасини эълондаги нархдан эмас, айнан шу суммадан ҳисоблайди.
Баҳоловчи ким ва нега ўзингиз танлай олмайсиз
Баҳоловчи банк ходими ҳам, сотувчининг таниши ҳам эмас, лицензияга эга ташқи мутахассис. Банк аккредитациядан ўтган баҳоловчилар рўйхати билан ишлайди ва одатда қарз олувчига шулардан бирини танлашни таклиф қилади — шундай банк оширилган баҳодан суғурталанади.
Баҳолаш хизмати учун одатда харидор тўлайди — бу бошланғич тўловдан алоҳида харажат. Нарх банкдан банкка фарқ қилади, олдиндан НАРХТОПъдаги банклар саҳифасида солиштиринг.
Баҳолаш учун қандай ҳужжатлар керак
Баҳоловчига квартиранинг ҳуқуқни тасдиқловчи ҳужжатлари керак — техник паспорт ва сотувчининг мулк ҳуқуқи ҳақидаги ҳужжати. Бу қоғозларсиз обектга бориш белгиланмайди.
- Сотувчидан техник паспорт ва мулк ҳуқуқи ҳужжатининг нусхасини олинг.
- Баҳоловчи билан квартирани кўриш санасини келишинг.
- Баҳоловчига барча хоналар, ҳаммом ва балконга кириш имконини беринг.
- Тайёр ҳисоботни банкка қолган ҳужжатлар тўплами билан бирга топширинг.
Баҳоловчи квартирада нималарга қарайди
Баҳоловчи квартирани яқин атрофда сотилган ёки сотилаётган ўхшаш обектлар билан солиштиради ва нархни аниқ параметрлар бўйича тузатади: қават, уйнинг ҳолати, қурилган йили, дераза манзараси, ремонт, ўлчов бўйича ҳақиқий майдон. Янги ремонт баҳони оширади, биринчи ёки охирги қаватдаги бурчак квартира эса одатда пасайтирувчи коеффициент билан кетади.
Кўпинча шундай бўлади: эълонда бир майдон ёзилган, ўлчовда эса бошқаси — девор қалинлиги ёки рухсациз қайта режалаштириш туфайли кам чиқади. Баҳоловчи бу фарқни алоҳида қайд этади. Бу қаердан келиши ҳақида янги қурилишдаги квартиранинг ҳақиқий майдонини қандай ҳисоблаш ҳақидаги мақолада ёзилган.
Баҳолашдан кредит суммасини қандай ҳисоблаш
Формула: кредит суммаси = баҳолаш қиймати × (100% − тўлов фоизи). Банк сотувчи нархидан эмас, ҳисоботдаги суммадан чиқади — агар у паст бўлса, фарқни харидор ўз пули билан ёпади.
Шартли рақамларда мисол (рақамлар шартли, ўзингизникини қўйинг): сотувчи 620 000 000 сўм сўраяпти, баҳоловчи 590 000 000 сўмни тасдиқлади, банк 25% бошланғич тўлов талаб қилади. Ҳисоблаймиз: 590 000 000 × 75% = 442 500 000 сўм — банк берадиган кредитнинг максимуми шу. 620 000 000 − 442 500 000 = 177 500 000 сўм қолади, буни ўзингиз топишингиз керак: бир қисми тўлов, бир қисми нарх билан баҳо ўртасидаги фарқ.
| Нимани ҳисоблаймиз | Қандай | Мисол, сўм |
|---|---|---|
| Баҳолаш қиймати | баҳоловчи ҳисоботи | 590 000 000 |
| Кредитнинг максимуми | баҳо × (100% − тўлов) | 442 500 000 |
| Устига тўлаш керак бўлган сумма | сотувчи нархи − кредитнинг максимуми | 177 500 000 |
Ўз суммангизни олдиндан уй-жой бюджети калкуляторида ҳисоблаб кўриш қулай — нарх ва тўлов фоизини киритасиз ва қанча кредит кераклигини дарҳол кўрасиз.
Баҳолаш қанча вақт ва пул талаб қилади
Аризадан тайёр ҳисоботгача одатда икки-беш иш куни ўтади: бир кун кўрикни келишишга, бир кун кўрикка, бир-икки кун ҳужжатни расмийлаштиришга. Вилоятда баҳоловчилар секинроқ боради — баъзан бир ҳафта, агар мутахассис бир неча туман учун ёлғиз бўлса. Буни сотувчи билан муддатларга олдиндан киритиш керак, ҳисоб-китобдан икки кун олдин эмас.
Тез-тез учрайдиган хатолар
- Бошланғич тўловни бўлажак баҳодан эмас, сотувчи нархидан ҳисоблаш.
- Бюджетга баҳоловчи хизмати нархини киритмаслик.
- Банк аккредитациясидан ўтмаган мутахассисга буюртма бериб, рад жавоби олиш.
Қисқа жавоблар
Ипотека учун квартирани баҳолаш учун ким тўлайди
Одатда харидор тўлайди — бу бошланғич тўловга кирмайдиган алоҳида хизмат. Аниқ нархни банк эмас, баҳолаш компанияси айтади.
Банк баҳосига эътироз билдириш мумкинми
Ҳа, банк аккредитациясидан ўтган бошқа мутахассисдан қайта баҳолаш буюртма қилиш мумкин, лекин бу қўшимча вақт ва яна бир хизмат ҳақи. Якуний қарорни барибир банк ҳисобот асосида қабул қилади.
Баҳолаш ҳисоботи қанча муддат амал қилади
Одатда бир ойдан уч ойгача, банкнинг талабига қараб — буюртма бераётганда муддатни айнан баҳоловчидан сўраб олинг, чўзилиб кетган битим туфайли ҳисоботни қайта буюртма қилиб ўтирмаслик учун.
Баҳо сотувчи нархига тўғри келса-чи
Унда бошланғич тўлов тўлиқ битим суммасидан ҳисобланади ва устама тўлов керак бўлмайди — бу ҳам тез-тез учрайдиган ҳолат, айниқса тинч тумандаги иккиламчи уй-жойда.
Қисқача
- Банк кредитни сотувчи нархидан эмас, мустақил баҳолаш суммасидан беради.
- Баҳоловчи банк аккредитациясидан ўтган рўйхатдан танланади, бозордаги исталганидан эмас.
- Баҳолаш учун одатда харидор бошланғич тўловдан алоҳида тўлайди.
- Ҳисобот икки кундан бир ҳафтагача тайёр бўлади — буни битим муддатига киритинг.
- Баҳо сотувчи нархидан паст бўлса, фарқни ўз пули билан ёпиш керак бўлади.
- Битимдан олдин турли банкларнинг ипотека шартларини NARXTOP ипотека саҳифасида солиштиринг.
