Aziz xotini bilan Mirzo Ulug‘bek tumanidagi uch xonali kvartirani uy-joy sotuvi e’lonlari orasidan tanladi, sotuvchi 620 million so‘m so‘radi, bank daromadiga qarab ipotekani ma’qulladi — va shu yerda ma’lum bo‘ldiki, qarorni sotuvchi ham, xaridor ham emas, mustaqil baholovchi chiqaradi. U keldi va ikki kundan so‘ng butunlay boshqa summa bilan hisobot yubordi. Bank ipoteka uchun kvartirani qanday baholaydi degan savol aynan shu paytda tug‘iladi.
Bank kredit sotuvchi so‘ragan summaga emas, mustaqil baholovchi tasdiqlagan summaga qarab beradi. Kim buni qiladi va baholovchi nimaga qaraydi — shularni ko‘rib chiqamiz.
Bank ipoteka uchun kvartirani qanday baholaydi
Bank akkreditatsiyadan o‘tgan baholash kompaniyasiga buyurtma beradi — baholovchi obyektga boradi, uni shu tumandagi o‘xshash kvartiralar bilan solishtiradi va bankka bozor qiymati yozilgan hisobot yuboradi. Bank boshlang‘ich to‘lov va kredit summasini e’londagi narxdan emas, aynan shu summadan hisoblaydi.
Baholovchi kim va nega o‘zingiz tanlay olmaysiz
Baholovchi bank xodimi ham, sotuvchining tanishi ham emas, litsenziyaga ega tashqi mutaxassis. Bank akkreditatsiyadan o‘tgan baholovchilar ro‘yxati bilan ishlaydi va odatda qarz oluvchiga shulardan birini tanlashni taklif qiladi — shunday bank oshirilgan bahodan sug‘urtalanadi.
Baholash xizmati uchun odatda xaridor to‘laydi — bu boshlang‘ich to‘lovdan alohida xarajat. Narx bankdan bankka farq qiladi, oldindan NARXTOP’dagi banklar sahifasida solishtiring.
Baholash uchun qanday hujjatlar kerak
Baholovchiga kvartiraning huquqni tasdiqlovchi hujjatlari kerak — texnik pasport va sotuvchining mulk huquqi haqidagi hujjati. Bu qog‘ozlarsiz obyektga borish belgilanmaydi.
- Sotuvchidan texnik pasport va mulk huquqi hujjatining nusxasini oling.
- Baholovchi bilan kvartirani ko‘rish sanasini kelishing.
- Baholovchiga barcha xonalar, hammom va balkonga kirish imkonini bering.
- Tayyor hisobotni bankka qolgan hujjatlar to‘plami bilan birga topshiring.
Baholovchi kvartirada nimalarga qaraydi
Baholovchi kvartirani yaqin atrofda sotilgan yoki sotilayotgan o‘xshash obyektlar bilan solishtiradi va narxni aniq parametrlar bo‘yicha tuzatadi: qavat, uyning holati, qurilgan yili, deraza manzarasi, remont, o‘lchov bo‘yicha haqiqiy maydon. Yangi remont bahoni oshiradi, birinchi yoki oxirgi qavatdagi burchak kvartira esa odatda pasaytiruvchi koeffitsient bilan ketadi.
Ko‘pincha shunday bo‘ladi: e’londa bir maydon yozilgan, o‘lchovda esa boshqasi — devor qalinligi yoki ruxsatsiz qayta rejalashtirish tufayli kam chiqadi. Baholovchi bu farqni alohida qayd etadi. Bu qayerdan kelishi haqida yangi qurilishdagi kvartiraning haqiqiy maydonini qanday hisoblash haqidagi maqolada yozilgan.
Baholashdan kredit summasini qanday hisoblash
Formula: kredit summasi = baholash qiymati × (100% − to‘lov foizi). Bank sotuvchi narxidan emas, hisobotdagi summadan chiqadi — agar u past bo‘lsa, farqni xaridor o‘z puli bilan yopadi.
Shartli raqamlarda misol (raqamlar shartli, o‘zingiznikini qo‘ying): sotuvchi 620 000 000 so‘m so‘rayapti, baholovchi 590 000 000 so‘mni tasdiqladi, bank 25% boshlang‘ich to‘lov talab qiladi. Hisoblaymiz: 590 000 000 × 75% = 442 500 000 so‘m — bank beradigan kreditning maksimumi shu. 620 000 000 − 442 500 000 = 177 500 000 so‘m qoladi, buni o‘zingiz topishingiz kerak: bir qismi to‘lov, bir qismi narx bilan baho o‘rtasidagi farq.
| Nimani hisoblaymiz | Qanday | Misol, so‘m |
|---|---|---|
| Baholash qiymati | baholovchi hisoboti | 590 000 000 |
| Kreditning maksimumi | baho × (100% − to‘lov) | 442 500 000 |
| Ustiga to‘lash kerak bo‘lgan summa | sotuvchi narxi − kreditning maksimumi | 177 500 000 |
O‘z summangizni oldindan uy-joy byudjeti kalkulyatorida hisoblab ko‘rish qulay — narx va to‘lov foizini kiritasiz va qancha kredit kerakligini darhol ko‘rasiz.
Baholash qancha vaqt va pul talab qiladi
Arizadan tayyor hisobotgacha odatda ikki-besh ish kuni o‘tadi: bir kun ko‘rikni kelishishga, bir kun ko‘rikka, bir-ikki kun hujjatni rasmiylashtirishga. Viloyatda baholovchilar sekinroq boradi — ba’zan bir hafta, agar mutaxassis bir necha tuman uchun yolg‘iz bo‘lsa. Buni sotuvchi bilan muddatlarga oldindan kiritish kerak, hisob-kitobdan ikki kun oldin emas.
Tez-tez uchraydigan xatolar
- Boshlang‘ich to‘lovni bo‘lajak bahodan emas, sotuvchi narxidan hisoblash.
- Byudjetga baholovchi xizmati narxini kiritmaslik.
- Bank akkreditatsiyasidan o‘tmagan mutaxassisga buyurtma berib, rad javobi olish.
Qisqa javoblar
Ipoteka uchun kvartirani baholash uchun kim to‘laydi
Odatda xaridor to‘laydi — bu boshlang‘ich to‘lovga kirmaydigan alohida xizmat. Aniq narxni bank emas, baholash kompaniyasi aytadi.
Bank bahosiga e’tiroz bildirish mumkinmi
Ha, bank akkreditatsiyasidan o‘tgan boshqa mutaxassisdan qayta baholash buyurtma qilish mumkin, lekin bu qo‘shimcha vaqt va yana bir xizmat haqi. Yakuniy qarorni baribir bank hisobot asosida qabul qiladi.
Baholash hisoboti qancha muddat amal qiladi
Odatda bir oydan uch oygacha, bankning talabiga qarab — buyurtma berayotganda muddatni aynan baholovchidan so‘rab oling, cho‘zilib ketgan bitim tufayli hisobotni qayta buyurtma qilib o‘tirmaslik uchun.
Baho sotuvchi narxiga to‘g‘ri kelsa-chi
Unda boshlang‘ich to‘lov to‘liq bitim summasidan hisoblanadi va ustama to‘lov kerak bo‘lmaydi — bu ham tez-tez uchraydigan holat, ayniqsa tinch tumandagi ikkilamchi uy-joyda.
Qisqacha
- Bank kreditni sotuvchi narxidan emas, mustaqil baholash summasidan beradi.
- Baholovchi bank akkreditatsiyasidan o‘tgan ro‘yxatdan tanlanadi, bozordagi istalganidan emas.
- Baholash uchun odatda xaridor boshlang‘ich to‘lovdan alohida to‘laydi.
- Hisobot ikki kundan bir haftagacha tayyor bo‘ladi — buni bitim muddatiga kiriting.
- Baho sotuvchi narxidan past bo‘lsa, farqni o‘z puli bilan yopish kerak bo‘ladi.
- Bitimdan oldin turli banklarning ipoteka shartlarini NARXTOP ipoteka sahifasida solishtiring.
