Нигора ва Зарина институтдан буён дўст, иккаласи шаҳар турли чеккасида квартира ижарага олишади ва қарор қилишди: ҳар бири алоҳида ижара тўлагандан кўра, Юнусободда уй-жой сотуви эълонлари орасидан иккаласига битта квартира олиш фойдалироқ. Банкда уларга кутилмаган савол беришди: бир-бирига ким бўлишади. Эр-хотин бўлмаган икки кишига ипотека оила жуфтлигига қараганда бошқача расмийлаштирилади, буни олдиндан билиш керак.
Қонун никоҳда бўлмаган икки кишининг бирга ипотека билан уй олишини тақиқламайди — масала шундаки, банк бундай битимни қандай расмийлаштиради ва мулкдаги улушлар билан нима бўлади. Қадам-бақадам кўриб чиқамиз.
Эр-хотин бўлмасангиз иккалангизга ипотека олиш мумкинми
Ҳа, банклар никоҳда бўлмаган икки одамга ипотекани қарз олувчи ва ҳамқарз олувчи сифатида расмийлаштиради — ака-ука ёки бизнес ҳамкорлар каби. Кредит суммасини ҳисоблашда иккаласининг даромади қўшилади, тўлов жавобгарлиги эса шартнома бўйича бўлинади.
Эр-хотин бўлмаган икки киши хариди қандай расмийлаштирилади
Икковидан бири асосий қарз олувчи, иккинчиси ҳамқарз олувчи бўлади, иккаласи ҳам кредит шартномасини имзолайди ва унинг бўйича жавобгар бўлади. Кредит шартномасидан алоҳида квартира олди-сотди шартномаси тузилади, унда тарафлар уй қандай улушларда мулкка расмийлаштирилишини дарҳол белгилайди — бу кредит бўйича жавобгарлик улушлари билан бир хил эмас.
Тўлов жавобгарлиги қандай бўлинади
Банк олдида иккала ҳамқарз олувчи биргаликда жавобгар: агар бири тўлашни тўхтаца, банк тўлов суммасини иккинчисидан тўлиқ талаб қилишга ҳақли, тарафлар ўзаро қандай келишган бўлишидан қатъи назар. Ички тақсимот — ҳар ой ким қанча тўлайди — тарафлар ўзлари, алоҳида ёзма келишув билан белгилайди, банкка бу алоқадор эмас.
— Бири кўпроқ тўлайди-ю, ҳужжатда тенг деб ёзилган бўлса-чи? — Унда тўловлар тартиби ҳақида олдиндан тилхат ёки келишув расмийлаштириш керак, акс ҳолда ортиқча тўловни кейин исботлаш қийин бўлади.
Мулкдаги улушларни қандай белгилаш
Квартирадаги улушларни тарафлар олди-сотди шартномасини имзолашда ўзлари танлайди — тенг, қўйилган пулга пропорционал ёки бошқача, қандай келишсалар. Улушларни ҳар бирининг бошланғич тўлов ва тўловларга ҳақиқий ҳиссасига боғлаш, ҳиссалар ҳар хил бўлса, расман тенгга бўлишдан кўра мантиқлироқ.
Ҳар бирининг улушини ҳиссага қараб қандай ҳисоблаш
Формула: иштирокчи улуши = унинг ҳиссаси (тўлов + ойлик тўловлар) ÷ умумий қўйилган сумма × 100%. Буни харид босқичидаёқ ҳисоблаш қулай, бир неча йиллик тўловдан кейин барча суммани тиклаш қийин бўлгандан кўра.
Шартли рақамларда мисол (рақамлар шартли, ўзингизникини қўйинг): Нигора 80 000 000 сўм бошланғич тўлов қилди, Зарина — 40 000 000 сўм, кейин ойига 3 000 000 сўмдан тенг тўлашади. Бир йилдан кейин Нигоранинг умумий ҳиссаси: 80 000 000 + 18 000 000 = 98 000 000 сўм, Заринаники: 40 000 000 + 18 000 000 = 58 000 000 сўм. Нигоранинг улуши: 98 000 000 ÷ 156 000 000 × 100% ≈ 63%, Заринаники — тахминан 37%.
| Нимани ҳисоблаймиз | Қандай | Мисол, сўм |
|---|---|---|
| Биринчи иштирокчи ҳиссаси | тўлов + давр тўловлари | 98 000 000 |
| Иккинчи иштирокчи ҳиссаси | тўлов + давр тўловлари | 58 000 000 |
| Биринчи иштирокчи улуши | ҳисса ÷ умумий сумма × 100% | ≈ 63% |
Ўз тўловингиз ва умумий бюджетни банкка ариза беришдан олдин уй-жой бюджети калкуляторида ҳисоблаб кўринг.
Ҳамқарз олувчилардан бири тўлашни тўхтаца нима бўлади
Банк учун иккаласидан ким айбдорлиги муҳим эмас — у тўловни исталган ҳамқарз олувчидан ёки иккаласидан бирданига тўлиқ талаб қилади. Иккинчи иштирокчи кейин судда биринчисидан қоплашни талаб қилиши мумкин, лекин банк олдида бу аллақачон унинг шахсий муаммоси, ўзи тўлашни тўхтатиш учун сабаб эмас.
Тез-тез учрайдиган хатолар
- Ҳиссалар ҳар хил бўлганда тўловлар тартибини ёзма белгиламаслик.
- Квартирадаги мулк улушларини банк олдидаги жавобгарлик улушлари билан аралаштириб юбориш.
- Турли банклардаги ҳамқарз олувчи шартларини банклар саҳифасида солиштирмаслик.
Қисқа жавоблар
Икки кишига ипотека учун қариндошлик керакми
Йўқ, банклар қариндош бўлмаган ҳамқарз олувчиларга ҳам рухсат беради — дўстлар, бизнес ҳамкорлар, ҳамкасблар, иккаласида тасдиқланган даромад бўлса. Талабларни айнан банкдан аниқлаштиринг.
Кейинчалик ўз улушини алоҳида сотиш мумкинми
Техник жиҳатдан ҳа, лекин ипотека амал қилаётганда квартира банк гаровида бўлади, улушлар билан ҳар қандай битим банк розилигини талаб қилади. Буни хариддан олдин муҳокама қилиш осонроқ.
Бири ипотекадан муддатидан олдин чиқмоқчи бўлса-чи
Унда кредитни иккинчи иштирокчига қайта расмийлаштириш ёки янги ҳамқарз олувчи топиш масаласи туғилади — банк иштирокчини мажбуриятларни алмаштирмасдан шартномадан чиқармайди.
Улушларни албатта тенг бўлиш шартми
Йўқ, улушларни тарафлар келишуви бўйича исталганча белгилаш мумкин, фақат уларни мулкни расмийлаштиришда олди-сотди шартномасида қайд этиш муҳим.
Қисқача
- Никоҳсиз икки кишига ипотекани банклар қарз олувчи ва ҳамқарз олувчи сифатида расмийлаштиради.
- Банк олдида иккаласи биргаликда жавобгар, ўзаро келишувдан қатъи назар.
- Мулкдаги улушларни тарафлар олди-сотди шартномасида ўзлари белгилайди.
- Улушларни ҳар бирининг ҳақиқий ҳиссасига боғлаш, расман тенгга бўлишдан мантиқлироқ.
- Ҳиссалар ҳар хил бўлса, тўловлар тартибини олдиндан ёзма белгиланг.
- Ипотека ва ҳамқарз олувчи шартларини NARXTOP ипотека саҳифасида солиштиринг.
