Гулнора кофехона франшизасини сотиб олди, тайёр бренд ва менюдан хурсанд бўлди — бир йилдан кейин эса ажратмалар ва бош компаниядан мажбурий харид қилингандан кейин фойда ўз маошини аранг қоплаётганини ҳисоблаб чиқди. Франшиза олишга арзийдими деган саволни шартнома имзолашдан олдин, биринчи зарарли чоракдан кейин эмас, ҳисоблаш керак эди.
Аслида нимани сотиб оласиз
Франшиза — бу бошқа бировнинг номи остида, бошқа бировнинг қоидалари билан ишлаш ҳуқуқи. Сиз фақат лавҳа учун тўламайсиз: танилганлик, тайёр жараёнлар ва бошланишдаги ёрдам учун ҳам тўлайсиз. Бунинг ўрнига эркинликнинг бир қисмини йўқотасиз — нархни, таъминотчиларни, нуқта безатилишини деярли доим франчайзер белгилайди.
Кириш бадали ва ажратмалар
Бир марталик бадал шартнома имзоланганда тўланади — бу кириш чиптаси. Кейин деярли доим мунтазам ажратмалар боради, одатда фойдадан эмас, тушумдан фоиз — бу муҳим, чунки тушумдан фоиз нуқта деярли зарарда ишлаган ойда ҳам тўланади.
Ойлик ажратма = ойлик тушум × шартномадаги ажратма фоизи.
Мисол (рақамлар шартли): нуқтанинг ойлик тушуми — 40 000 000 сўм, шартнома бўйича ажратма — тушумнинг 6 фоизи. 40 000 000 × 0,06 = ижара ва маошлардан кейин қанча фойда қолганидан қатъи назар, ойига 2 400 000 сўм франчайзерга кетади.
Франшиза чекловлари
- Меню, нархлар ва нуқта безатилишини деярли доим ўз хоҳишингизча ўзгартириб бўлмайди.
- Хом ашё ёки ускунани кўпинча фақат бош компаниядан олиш шарт, атрофда арзонроқ бўлса ҳам.
- Шартнома тугагандан кейин ҳам шу ҳудудда ўхшаш иш очишни йиллар давомида чеклаши мумкин.
- Муддатидан олдин бекор қилиш кўпинча пуллик — жарима шартномада алоҳида банд бўлади.
Франшиза ўзини қоплаш ҳисоби
Қопланиш муддати = (Бадал + нуқтани очиш харажатлари) ÷ барча ажратмалардан кейинги ойлик соф фойда.
Мисол (рақамлар шартли): бадал ва нуқтани очиш 120 000 000 сўмга тушди, ажратма ва ижарадан кейинги соф фойда — ойига 8 000 000 сўм. 120 000 000 ÷ 8 000 000 = 15 ой. Агар франчайзер ярим йилда қопланишини ваъда қилса, атрофдаги ўхшаш нуқталарда эса аслида 15 ой чиқса — буклетга эмас, ишлаб турган ҳамкорларнинг рақамига ишониш керак.
Франшизани қандай текшириш керак
Франчайзердан бир-икки йил олдин очилган ҳамкорларнинг алоқаларини сўранг — у тавсия қиладиганларни эмас, мустақил топилган камида уч кишини. Улардан сўранг: очишга аслида қанча кетди, ҳақиқий тушум қанча, ва франчайзер брендисиз нуқта фойдали бўлармиди.
Отабек автоювиш франшизасини сотиб олишдан олдин шундай қилган: бизнес сотиш эълони орқали бошқа шаҳардаги нуқта эгасини топди, у қопланиш ваъда қилингандан икки марта узоқ чиққанини айтди — Отабек кичикроқ франшиза пакетига келишиб, бадални камайтирди.
Франшиза ёки ўз иши: таққослаш
| Кўрсаткич | Франшиза | Ўз иши |
|---|---|---|
| Бошланғич сармоя | Бадал + очиш | Фақат очиш |
| Мунтазам тўловлар | Франчайзерга тушумдан фоиз | Йўқ |
| Биринчи кундан танилганлик | Бор | Ўзи шакллантирилиши керак |
| Нарх ва менюни ўзгартириш эркинлиги | Шартнома билан чекланган | Тўлиқ |
Ўз иши қачон арзонроқ
Агар шаҳарда аллақачон брендсиз ўхшаш нуқталар йиллардан бери ишлаб турса, ва «бренд билан» ҳамда «брендсиз» орасидаги харидор оқими фарқи кичик бўлса — франчайзерга ажратмалар ўзини оқламайди. Ўз иши шу ерда деярли доим арзонроқ бўлади.
Кўп учрайдиган хатолар
Франчайзер тақдимотидаги қопланиш рақамларига ҳамкорлар билан текширмай ишонадилар. Муддатидан олдин бекор қилиш жаримаси ҳақидаги бандни ўқимайдилар. Ажратмалар тушумдан, фойдадан эмас, ҳисобланишини унутадилар. Ўз ишини очишни худди шу сумма билан солиштирмайдилар.
Агар бадал ёки нуқтани очиш учун ўз пули етмаса, шартларни бизнес кредитлари саҳифасида солиштириш, тўловни эса франшиза шартномасини имзолашдан олдин кредит калкуляторида ҳисоблаб кўриш мумкин. Нуқтани очиш учун ускунани сотиб олиш ўрнига лизинг фойдали бўлса, таққослаш бизнес учун ускуна лизинги мақоласида, гаровли кредит шартлари эса гаров билан бизнес кредити мақоласида ёзилган.
Қисқа жавоблар
Биринчи бизнес учун франшиза олишга арзийдими?
Тажриба йўқ бўлса арзиши мумкин — лекин фақат ҳамкорлар билан ҳақиқий қопланишни текширгандан кейин, буклетга қараб эмас.
Франшиза ажратмалари нимадан ҳисобланади?
Деярли доим тушумдан, фойдадан эмас — зарарда ишлаган ойда ҳам тўлаш керак дегани.
Франшизани сотиб олишдан олдин қандай текшириш мумкин?
Бошқа шаҳарлардаги бир неча ҳамкорни мустақил топиб, очиш, тушум ва қопланиш рақамларини сўранг, франчайзернинг ўзидан эмас.
Франшиза шартномасини муддатидан олдин бекор қилиш мумкинми?
Одатда мумкин, лекин деярли доим жарима билан — буни шартномадан олдиндан билинг, чиқиш истаги пайдо бўлгандан кейин эмас.
Ўз иши қачон франшизадан фойдалироқ бўлади?
Франчайзер бренди харидор оқимида сезиларли фарқ бермаганда, ва ғояни камроқ пул билан мустақил ишга тушириш мумкин бўлганда.
Қисқача
- Франшиза — бу бошқа бировнинг бренди остида ишлаш ҳуқуқи учун бадал ва тушумдан (фойдадан эмас) мунтазам ажратма.
- Қопланиш муддати бадал ва очиш суммасини барча ажратмалардан кейинги ойлик соф фойдага бўлиш орқали ҳисобланади.
- Франшизани франчайзер буклетига эмас, мустақил топилган ишлаб турган ҳамкорларга қараб текшириш керак.
- Нарх, таъминотчи ва безатишдаги чекловлар деярли доим шартномада ёзилган — уларни имзолашдан олдин ўқиш керак.
- Агар бренд сизнинг кўчангизда савдода сезиларли фарқ бермаса, ўз иши деярли доим франшизадан арзонроқ чиқади.
